Hyperborea Là Gì? Đây Có Phải Là Nền Văn Minh Cổ Đại?

Có một vùng đất mà người Hy Lạp cổ đại tin rằng quanh năm ngập tràn ánh nắng, nơi con người không biết đến bệnh tật hay tuổi già, và thần Apollo hằng năm đều rời Hy Lạp để đến thăm. Vùng đất ấy gọi là Hyperborea. Hơn hai nghìn năm sau, cái tên này vẫn gây tò mò: nhiều người gọi nó là "nền văn minh cổ đại thất lạc ở Bắc Cực", người khác lại cho rằng đó chỉ là truyền thuyết. Bài viết này sẽ đi qua các nguồn cổ đại, các giả thuyết về vị trí của nó, cách thần thoại ấy bị biến thành những thuyết "lục địa mất tích" thời hiện đại, và khoa học thực sự nói gì.

Hyperborea Là Gì?

Hyperborea là vùng đất thần thoại ở cực bắc của thế giới được người Hy Lạp biết đến, nơi cư trú của những "người Hyperborea" (Hyperboreans), một dân tộc huyền thoại. Cái tên bắt nguồn từ cụm tiếng Hy Lạp có nghĩa là "bên kia Boreas", trong đó Boreas là thần gió bắc, nên Hyperborea nghĩa là vùng đất nằm vượt ra ngoài ngọn gió bắc. Trong nhiều phiên bản, họ sống ở phía bắc dãy núi Riphean, dãy núi che chắn họ khỏi cái lạnh của gió bắc.

• Bản chất: Thần thoại và truyền thuyết, được ghi chép bởi các tác giả Hy Lạp và La Mã cổ đại.
• Tên gọi: "Bên kia thần gió bắc Boreas".
• Hình ảnh quen thuộc: Một xứ sở lý tưởng, thanh bình, gắn chặt với thần Apollo.
• Tình trạng bằng chứng: Chưa có bằng chứng khảo cổ nào cho thấy đó là một nền văn minh có thật.

(Xem thêm: Yuezhuornis yangyuanensis Là Gì? Hoá Thạch Kỳ Lạ Ở Trung Quốc)

Người Hy Lạp Cổ Đại Kể Gì Về Hyperborea?

Hyperborea xuất hiện trong nhiều nguồn cổ đại, và mỗi tác giả lại thêm một chi tiết khác nhau:

• Pindar (thế kỷ 5 trước Công nguyên): Mô tả người Hyperborea như một giống nòi thiêng liêng, không bệnh tật, không già yếu, sống xa khỏi lao động và chiến tranh, và thoát khỏi sự trả thù khắc nghiệt của số phận.
• Herodotus (giữa thế kỷ 5 trước Công nguyên): Trong Sử ký, ông kể lại câu chuyện của người dân đảo Delos về những lễ vật gói trong rơm lúa mì, được truyền tay qua nhiều dân tộc từ miền bắc xa xôi đến Delos. Ban đầu, người Hyperborea cử hai thiếu nữ (Hyperoche và Laodike) mang lễ vật đi cùng năm người hộ tống, những người được tôn vinh ở Delos. Nhưng Herodotus tỏ ra hoài nghi: ông nhận xét rằng nếu có người sống bên kia gió bắc thì cũng phải có người sống bên kia gió nam.
• Hecataeus ở Abdera (cuối thế kỷ 4 trước Công nguyên): Theo trích đoạn của Diodorus Siculus, ông mô tả một hòn đảo ngoài đại dương, ở phía bắc xứ người Celt, rộng không nhỏ hơn Sicily, có khu thánh địa của Apollo và một ngôi đền hình cầu. Thần Apollo theo truyền thuyết đến thăm đảo mỗi 19 năm.
• Pliny và Aelian (thế kỷ 1 đến 3 sau Công nguyên): Tiếp tục nhắc đến người Hyperborea. Pliny dù có chút do dự vẫn dùng việc dâng lễ vật ở Delos làm bằng chứng họ tồn tại.
• Aristotle: Theo ông, mẹ của Apollo là Leto không phải nữ thần theo quan niệm thông thường, mà là một con sói cái từ xứ Hyperborea đến Delos.

Một nhân vật nổi tiếng gắn với vùng đất này là Abaris, được mô tả là một thầy thuốc và nhà tiên tri du hành, tư tế của Apollo xuất thân từ phương bắc.

Hyperborea Nằm Ở Đâu?

Điểm thú vị là chính người xưa cũng không thống nhất. Mỗi tác giả đặt Hyperborea ở một nơi khác nhau, và vị trí ấy cứ dịch chuyển theo hiểu biết địa lý của từng thời đại:

• Gần sông Danube: Pindar đặt quê hương của Boreas, dãy Riphean và Hyperborea đều gần sông Danube.
• Phía bắc dãy Alps: Heraclides Ponticus và Antimachus nối dãy Riphean với dãy Alps và xem người Hyperborea là một bộ tộc Celt ngay bên kia núi.
• Ở biên giới Scythia: Aristotle đặt dãy Riphean ở rìa xứ Scythia, còn Hyperborea nằm xa hơn về phía bắc.
• Đông Bắc Á: Herodotus cho rằng nó nằm đâu đó ở vùng đông bắc châu Á.
• Nước Anh: Hecataeus ở Abdera và một số người khác liên hệ Hyperborea với Britain. Một số học giả từng cho rằng ngôi đền hình cầu trong mô tả của ông có thể là Stonehenge, nhưng đây chỉ là suy đoán, và bản thân Diodorus không đồng nhất Hyperborea với Britain.

Cũng có thể Hyperborea vốn không có một vị trí vật lý nào cả, chỉ là một nơi huyền thoại ở rìa thế giới.

Vì Sao Hyperborea Lại "Hữu Dụng" Trong Thần Thoại?

Theo các nhà nghiên cứu thần thoại, Hyperborea thường xuất hiện trong truyện cổ để giải thích những điều khó lý giải: sự xuất hiện hoặc biến mất của các nhân vật và vật phẩm huyền thoại. Một vùng đất ở tận cùng thế giới là chỗ lý tưởng để "cất" những điều chưa ai giải thích được. Đó cũng là lý do thần Apollo, vị thần gắn với ánh sáng và sự tái sinh, được cho là nghỉ ngơi ở đó trong những tháng mùa đông.

Từ Thần Thoại Đến "Lục Địa Thất Lạc": Giả Thuyết Hiện Đại

Đến thế kỷ 19 và 20, Hyperborea bước sang một đời sống mới. Một số tác giả và nhà huyền học cho rằng nó là nơi khởi nguồn của loài người ở vùng Bắc Cực, tạo thành "giả thuyết Bắc Cực" về nguồn gốc nền văn minh:

• William F. Warren và Bal Gangadhar Tilak: Giả thuyết đặt quê hương nguyên thủy của loài người ở Bắc Cực được Warren đề xuất, sau đó Tilak tiếp nối trong cuốn The Arctic Home in the Vedas (1903). Các nguồn mô tả đây là giả sử học (pseudohistory).
• Helena Blavatsky và Thông Thiên học: Học thuyết "các chủng tộc gốc" của bà đặt một chủng tộc đầu tiên ở cực và "chủng tộc gốc thứ hai" ở Hyperborea.
• Các nhóm huyền học ở Đức: Những nhóm như Ariosophy và hội Thule dùng ý tưởng về một quê hương cực bắc cổ xưa của một "chủng tộc Aryan" để phục vụ hệ tư tưởng chủng tộc. Đây là một trong những lý do cần thận trọng khi đọc các nội dung "văn minh Hyperborea" trên mạng, vì chúng có thể mang theo những ý tưởng có hại.
• Văn học giả tưởng: Nhà văn Clark Ashton Smith dựng nên một Hyperborea hư cấu, nơi biến mất dưới sự lấn tới của băng giá, và được nhiều người đọc đến ngày nay.

Khoa Học Nói Gì Về "Nền Văn Minh Hyperborea"?

Câu trả lời ngắn gọn là không có bằng chứng. Một bài phân tích học thuật về "vấn đề Hyperborea" thế kỷ 19-20 nhận xét rằng các thuyết kiểu này có chung vài đặc điểm: chọn lọc dữ liệu khoa học, dùng trực giác thay cho phương pháp khoa học, và phớt lờ việc "nền văn minh Hyperborea" không liên hệ với bất kỳ nền văn hóa khảo cổ nào đã biết. Ngay từ thời cổ đại, Herodotus cũng đã tỏ ra nghi ngờ về sự tồn tại của họ.

Điều này không có nghĩa các câu chuyện cổ hoàn toàn vô giá trị. Các nhà ngữ văn cổ điển vẫn nghiên cứu những ghi chép về Hyperborea và các nhân vật như Aristeas và Abaris, những người được cho là nối truyền thống Hy Lạp với phương bắc xa xôi. Nhưng đó là nghiên cứu về cách người xưa hình dung thế giới, không phải bằng chứng cho một nền văn minh bị mất.

Làm Sao Đọc Thông Tin "Phát Hiện Văn Minh Hyperborea" Một Cách Tỉnh Táo?

• Hỏi về nguồn gốc: Thông tin đến từ sử liệu cổ, nghiên cứu khảo cổ có bình duyệt, hay từ một video và bài đăng không dẫn nguồn?
• Phân biệt thần thoại và khảo cổ: Một văn bản cổ kể về một vùng đất chưa chứng minh vùng đất đó có thật.
• Cẩn trọng với khẳng định chắc chắn: Những bài viết khẳng định chắc chắn về một "nền văn minh tiên tiến ở Bắc Cực" thường không có di chỉ, hiện vật hay niên đại cụ thể đi kèm.
• Lưu ý bối cảnh tư tưởng: Nhiều thuyết "quê hương phương bắc" từng bị dùng để biện hộ cho các hệ tư tưởng chủng tộc.

Kết Luận

Hyperborea là một trong những vùng đất đẹp nhất của thần thoại Hy Lạp: xứ sở ngoài gió bắc, nơi Apollo nghỉ đông và con người sống không biết già bệnh. Nó thuộc về văn học và tín ngưỡng cổ đại hơn là khảo cổ học, và vị trí của nó thay đổi theo từng tác giả, từ sông Danube đến xứ Britain. Việc gọi nó là "nền văn minh cổ đại thất lạc" chủ yếu đến từ các thuyết hiện đại thiếu bằng chứng. Hiểu rõ sự khác biệt này giúp chúng ta thưởng thức câu chuyện huyền thoại mà không rơi vào những thông tin sai lệch.

Nguồn tham khảo:

Wikipedia - Hyperborea