Vì Sao TOI-2535 b Biến Mất - Điều Gì Xảy Ra Với Hành Tinh Này?

Sau hơn bảy năm theo dõi, kính viễn vọng không gian TESS của NASA không còn thấy hành tinh TOI-2535 b đi qua trước mặt ngôi sao mẹ. Các lần quá cảnh ngắn dần, mờ dần rồi biến mất hẳn trong năm 2026. Nhóm nghiên cứu do Đại học California, Los Angeles (UCLA) dẫn dắt, công bố ngày 9/11/2026 trên tạp chí Astrophysical Journal Letters, cho biết hành tinh không hề mất đi. Nó chỉ nghiêng khỏi tầm nhìn của Trái Đất vì lực kéo của một hành tinh láng giềng chưa ai nhìn thấy.

TOI-2535 B Là Hành Tinh Gì?

TOI-2535 b là một sao Mộc nóng, tức hành tinh khí khổng lồ cỡ sao Mộc nhưng quay rất sát ngôi sao mẹ nên nóng cực độ. Hệ này cách Trái Đất khoảng 1.000 năm ánh sáng. Hành tinh hoàn thành một vòng quanh sao chỉ trong 8,25 ngày, nhanh gấp khoảng mười lần Sao Thủy trong Hệ Mặt Trời, vốn mất 88 ngày.

Các nhà thiên văn phát hiện loại hành tinh này bằng phương pháp quá cảnh. Khi hành tinh đi qua trước mặt ngôi sao, ánh sáng sao giảm đi một chút, và TESS ghi lại độ sụt đó. Quan sát chính xác từ kính WIYN 3,5 mét tại Đài quan sát Kitt Peak, bang Arizona, giúp xác định kích thước hành tinh.

(Xem thêm: Cơ Chế Tiêu Diệt Ung Thư Mới Của Perforin Có Thể Thay Đổi Tương Lai Liệu Pháp Miễn Dịch)

Hành Tinh TOI-2535 B Biến Mất Như Thế Nào?

TESS theo dõi hệ này từ tháng 4/2019 đến tháng 3/2026. Trong suốt thời gian đó, thời điểm quá cảnh không đều đặn mà lệch sớm hoặc muộn tới khoảng 6 giờ so với lịch tính toán. Theo bản tóm tắt bài báo, nhóm tác giả do Samuel Yee dẫn đầu coi đây là hành tinh đầu tiên được xác nhận quanh một ngôi sao đơn lẻ mà hiện tượng quá cảnh được quan sát trực tiếp là biến mất.

Đường đi của hành tinh trước đĩa sao trượt dần ra phía mép rồi ra hẳn ngoài đĩa sao. Đại lượng gọi là tham số va chạm, cho biết hành tinh lướt qua gần tâm hay gần mép đĩa sao, thay đổi khoảng 0,16 mỗi năm. Khi giá trị này vượt qua ngưỡng nhất định, từ Trái Đất sẽ không còn thấy sao bị che khuất nữa.

Thủ Phạm Là Một Hành Tinh Khác

Để tìm nguyên nhân, nhóm nghiên cứu kết hợp ba loại dữ liệu: sự thay đổi thời điểm quá cảnh, sự thay đổi thời lượng quá cảnh và vận tốc xuyên tâm đo bằng thiết bị NEID. Mô hình cho thấy có một vật thể gây nhiễu ở gần, với quỹ đạo nghiêng so với TOI-2535 b từ 5 độ trở lên. Sự thay đổi thời lượng quá cảnh chủ yếu do mặt phẳng quỹ đạo của hành tinh tiến động.

Mô hình động lực học còn gợi ý vật thể này có khối lượng bằng hoặc lớn hơn sao Thổ và đang ở trạng thái gần cộng hưởng chuyển động trung bình với TOI-2535 b. Điều đó biến đây thành một hệ hiếm, có hai hành tinh khổng lồ chu kỳ ngắn.

Hai hành tinh kéo nhau qua lại khiến quỹ đạo của cả hai dao động như một con quay. Ông Samuel Yee của UCLA, tác giả chính, nhận định đây là ví dụ cực đoan nhất mà ông từng thấy, vì hai hành tinh tương tác quá mạnh. Đồng tác giả Erik Petigura ví hiện tượng này với nhật thực trên Trái Đất: nhật thực ít xảy ra vì quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng so với quỹ đạo Trái Đất.

Bao Giờ TOI-2535 B Quay Lại?

Theo UCLA, TOI-2535 b sẽ đi qua trước ngôi sao một lần nữa sau khoảng 30 đến 50 năm. Hành tinh láng giềng ẩn giấu có thể xuất hiện sớm hơn nếu quỹ đạo của nó vô tình cắt ngang tầm nhìn.

Vì Sao Phát Hiện Này Quan Trọng

Sao Mộc nóng từ lâu là câu đố với giới thiên văn. Chúng thường được cho là hình thành xa ngôi sao rồi di chuyển vào gần. Có hai kịch bản chính: một biến cố dữ dội như va chạm gần khiến hành tinh bị ngôi sao kéo vào, hoặc hành tinh trôi chậm vào trong cùng đĩa khí và bụi quanh sao non. Kịch bản thứ hai thường tạo ra hệ phẳng, không có độ nghiêng quỹ đạo.

Độ nghiêng của TOI-2535 b cho thấy hệ này đã trải qua những tương tác phức tạp hơn. Ông Yee cho rằng hành tinh có thể đã tiến dần vào gần sao một cách chậm rãi, một cơ chế hiếm gặp nhưng đáng chú ý. Theo bài báo, tốc độ tiến hóa quỹ đạo này nhanh đến mức có thể theo dõi trong thang thời gian của một đời người.

Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)

TOI-2535 B Có Thực Sự Biến Mất Không?

Không. Hành tinh vẫn quay quanh ngôi sao mẹ. Chỉ là quỹ đạo của nó nghiêng đi nên từ Trái Đất không còn thấy nó đi qua trước mặt sao.

TOI-2535 B Cách Trái Đất Bao Xa?

Khoảng 1.000 năm ánh sáng.

Hành Tinh Láng Giềng Chưa Thấy Thì Làm Sao Biết Nó Tồn Tại?

Nhóm nghiên cứu suy ra từ cách thời điểm và thời lượng quá cảnh thay đổi, cùng dữ liệu vận tốc xuyên tâm. Các số liệu này chỉ khớp với mô hình có một vật thể gây nhiễu ở gần. Vật thể đó chưa được quan sát trực tiếp.

Bao Giờ Có Thể Thấy Lại Hành Tinh Này Quá Cảnh?

Khoảng 30 đến 50 năm nữa, hoặc sớm hơn nếu hành tinh láng giềng ẩn giấu đi qua trước ngôi sao.

Kết Luận

TOI-2535 b không biến mất khỏi vũ trụ, nó chỉ biến mất khỏi tầm nhìn của chúng ta. Trường hợp này cho thấy quỹ đạo hành tinh có thể thay đổi đủ nhanh để quan sát được ngay trong vài năm, và rằng một hành tinh ẩn có thể được nhận ra qua dấu vết nó để lại trên hành tinh khác. Các quan sát tiếp theo sẽ cho biết hệ này đã hình thành ra sao.

Nguồn tham khảo: The Astrophysical Journal Letters, A TESS Disappearing Act: The Vanishing Transits of TOI-2535 b và UCLA Newsroom, First known disappearing planet has a neighbor that makes it wobble like a top