Người Cá Thật Sự Tồn Tại? Những Bằng Chứng Người Cá

Có những câu chuyện ta nghe từ thuở bé, lớn lên vẫn không dứt được cảm giác tò mò. Người cá là một câu chuyện như vậy. Mỗi lần đứng trước biển lúc chiều muộn, chúng tôi vẫn bắt gặp mình tự hỏi, nếu dưới làn nước kia có một sinh vật nửa người nửa cá thì sao. Vậy người cá có tồn tại không, và những bằng chứng được cho là của người cá thật ra là gì? Chúng tôi đã đọc lại tài liệu từ cơ quan khoa học và bảo tàng để trả lời thật rõ ràng.

Người Cá Có Tồn Tại Không?

Câu trả lời ngắn gọn là chưa có bằng chứng nào cho thấy người cá tồn tại. Cơ quan Dịch vụ Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ, thuộc NOAA, khẳng định rằng chưa từng có bằng chứng nào về một sinh vật người dưới nước được tìm thấy. Đây là điều khiến nhiều người hụt hẫng, và chúng tôi cũng vậy. Nhưng nói như thế không có nghĩa câu chuyện về người cá là vô nghĩa. Nó phản ánh cách con người nhìn biển suốt hàng nghìn năm.

(Xem thêm: Chỉ Cần Thở, Con Người Thải Ra 2 Tỷ Tấn CO2 Mỗi Năm?)

Người Cá Đã Xuất Hiện Trong Truyền Thuyết Từ Rất Sớm

Theo Viện Smithsonian, sinh vật nửa cá nửa người được ghi nhận sớm nhất là Oannes, một vị thần của người Babylon từ khoảng thế kỷ 4 trước Công nguyên. Ông lên khỏi biển mỗi ngày rồi trở về nước vào ban đêm. Ở Hy Lạp cổ đại, các nàng Siren trong sử thi Odyssey của Homer dụ thủy thủ đến cái chết. Ban đầu họ được mô tả với thân chim, nhưng về sau thường được vẽ thành người cá, đến mức nhiều ngôn ngữ dùng chữ siren để chỉ người cá.

Từ nàng tiên cá hiền lành trong truyện của Andersen đến những mỹ nhân quyến rũ trong truyền thuyết hàng hải, người cá mang đủ tính cách. Chính sự đa dạng đó cho thấy đây là sản phẩm của trí tưởng tượng, nơi con người đặt hình bóng của mình vào đại dương bí ẩn.

Bằng Chứng Nổi Tiếng Nhất: Nhật Ký Của Columbus

Khi nói về bằng chứng người cá, hầu như ai cũng nhắc đến Christopher Columbus. Trong chuyến hải trình đầu tiên, ông ghi lại rằng đã nhìn thấy những người cá ngoài khơi vùng nay là Cộng hòa Dominica. Ông còn nhận xét họ không đẹp bằng những gì tranh vẽ.

Các nhà nghiên cứu ngày nay cho rằng thứ ông thấy là bò biển. Theo Smithsonian, đó thực ra là ghi chép bằng văn bản đầu tiên về loài bò biển ở Bắc Mỹ. Nghĩ lại thì cũng dễ thương cảm. Sau nhiều tháng lênh đênh trên biển, đầu óc đầy những câu chuyện và hình vẽ về người cá, một thủy thủ nhìn thấy bóng dáng lờ mờ nhô lên khỏi mặt nước hoàn toàn có thể tin rằng mình đã gặp điều huyền thoại.

Vì Sao Bò Biển Lại Bị Nhầm Thành Người Cá?

Bò biển và cá cúi cùng thuộc bộ Sirenia, cái tên gợi nhớ đến các nàng Siren trong thần thoại. Bản thân từ dugong trong tiếng Anh bắt nguồn từ từ duyung của tiếng Mã Lai, nghĩa là người cá hoặc thiếu nữ biển.

Cụ thể, chi trước của bò biển có cấu trúc xương giống năm ngón tay, cổ đủ linh hoạt để quay đầu. Chúng còn có thể nhô thân lên khỏi mặt nước ở vùng nông. Nhìn từ xa trong ánh sáng yếu, hình dáng ấy dễ làm người ta liên tưởng đến một dáng người. Sau chuyến đi của Columbus, nhiều gánh xiếc ở châu Âu còn quảng cáo những xác người cá mới tìm thấy ở Tân Thế Giới, và phần lớn thực chất là xác của loài sirenian.

Khi Truyền Hình Khiến Người Ta Tin Vào Người Cá

Không chỉ thủy thủ xưa mới bị đánh lừa. Một chương trình giả tài liệu về người cá của kênh Animal Planet từng được phát sóng và khiến nhiều khán giả tin đó là chuyện thật. Sau đó, NOAA nhận được rất nhiều thắc mắc từ người dân và đã đăng bài giải thích rõ rằng người cá hoàn toàn là hư cấu. Chúng tôi nghĩ phản ứng ấy cho thấy một điều dễ hiểu, đó là con người luôn muốn tin vào những điều kỳ diệu.

Những Bằng Chứng Được Cho Là Người Cá Thường Đến Từ Đâu?

Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy hầu hết các bằng chứng được lan truyền đều rơi vào một trong các nhóm sau.

• Nhìn nhầm các loài động vật có vú ở biển như bò biển và cá cúi.
• Xác động vật bị ghép hoặc chế tác để trưng bày trong các buổi biểu diễn.
• Hình ảnh và video dựng bằng kỹ xảo, hoặc phim giả tài liệu.
• Truyền thuyết dân gian được kể lại như thể đó là sự kiện có thật.

Chưa có hóa thạch, mẫu vật hay dữ liệu khoa học nào được kiểm chứng độc lập cho thấy một loài sinh vật người cá từng sống.

Điều Thật Sự Đáng Lo Là Những Người Cá Có Thật

Có một chi tiết khiến chúng tôi chạnh lòng. Trong khi người cá trong truyện được yêu mến, thì những loài vật từng khơi nguồn cho huyền thoại ấy lại đang gặp khó khăn. Theo Smithsonian, bò biển rất dễ bị thương hoặc tử vong do va chạm với thuyền máy, mắc lưới đánh cá và tảo độc nở hoa. IUCN xếp cả ba loài bò biển vào nhóm sắp nguy cấp, và cá cúi cũng ở mức dễ bị tổn thương.

Nếu không giảm tốc độ tàu thuyền và hạn chế phân bón chảy ra biển, chúng ta có thể mất đi một nguồn cảm hứng của huyền thoại người cá.

Kết Luận

Người cá tồn tại không? Dựa trên những gì khoa học ghi nhận hiện nay, câu trả lời là không có bằng chứng nào xác nhận. Những bằng chứng được cho là của người cá, từ nhật ký Columbus đến các màn trình diễn thời xưa, phần lớn xuất phát từ việc nhìn nhầm bò biển, cá cúi hoặc từ sản phẩm hư cấu. Nhưng huyền thoại ấy vẫn có giá trị, vì nó nhắc chúng ta rằng đại dương còn nhiều điều chưa biết. Còn các bạn, bạn có từng nhìn ra biển và mong được thấy một điều kỳ diệu như thế không?

Nguồn tham khảo:

NOAA National Ocean Service, bài Ocean Facts về câu hỏi người cá có thật không

Smithsonian Ocean, bài viết From Mermaids to Manatees: the Myth and the Reality