Voyager 1 Bay Xa Bao Nhiêu? Đã Rời Hệ Mặt Trời Chưa?
Bài viết phát hành:
Có những câu hỏi nghe rất đơn giản nhưng càng nghĩ càng thấy choáng ngợp. Voyager 1 đã bay xa bao nhiêu là một câu như thế. Và đi kèm với nó là một thắc mắc mà chúng tôi nhận được rất nhiều: Voyager 1 đã thoát khỏi hệ Mặt Trời chưa. Chúng tôi viết bài này vào đúng những ngày con tàu nhỏ bé ấy sắp chạm một cột mốc chưa vật thể nào của loài người từng chạm tới, và thú thật là khi ngồi tính các con số, chúng tôi đã phải dừng lại mấy lần để lấy hơi.
Voyager 1 Là Gì Và Vì Sao Cả Thế Giới Dõi Theo?
Voyager 1 là tàu thăm dò không gian của NASA, được phóng ngày 5 tháng 9 năm 1977 và hiện là vật thể do con người chế tạo ở xa Trái Đất nhất. Con tàu từng bay qua Sao Mộc và Sao Thổ, rồi tiếp tục lao ra vùng tối lạnh phía ngoài. Năm 1990, nó quay lại chụp bức ảnh Trái Đất chỉ còn là một chấm xanh nhạt, được gọi là Pale Blue Dot. Đó cũng là tấm ảnh cuối cùng mà Voyager 1 từng chụp.
Gần nửa thế kỷ trôi qua, con tàu vẫn gửi tín hiệu về nhà. Chúng tôi nghĩ đó là lý do khiến nhiều người, kể cả những người không theo dõi thiên văn, vẫn dành cho Voyager 1 một tình cảm rất riêng.
(Xem thêm: Bong Bóng AI Khi Nào Vỡ Tung? Phân Tích Dấu Hiệu Và Rủi Ro Mới Nhất)
Voyager 1 Đã Bay Xa Bao Nhiêu Tính Đến Hôm Nay?
Hôm nay, 11 tháng 11 năm 2026, Voyager 1 đang ở cách Trái Đất gần 25,9 tỷ km. Hồi đầu tháng 10, khoảng cách này là khoảng 25,72 tỷ km, tương đương gần 16 tỷ dặm. Cần lưu ý rằng con số thay đổi từng giờ, vì tàu vẫn đang rời xa với tốc độ khoảng 61.000 km/giờ so với Mặt Trời.
- Khoảng cách hiện tại: gần 25,9 tỷ km, hay hơn 170 lần khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời.
- Thời gian tín hiệu đi một chiều: hơn 23 giờ. Hồi đầu tháng 10, ánh sáng ta nhận được từ tàu đã rời đi cách đây 23 giờ 52 phút 30 giây.
- Tốc độ: khoảng 38.000 dặm một giờ, tức xấp xỉ 61.000 km một giờ, và gần như không đổi từ sau lần bay qua Sao Thổ năm 1980.
- Tuổi hành trình: hơn 49 năm kể từ ngày phóng.
Mốc Một Ngày Ánh Sáng Nghĩa Là Gì?
Theo thông báo của NASA, vào lúc 10 giờ 16 phút 07 giây (UTC) ngày 18 tháng 11 năm 2026, tức 17 giờ 16 phút 07 giây theo giờ Việt Nam, Voyager 1 sẽ cách Trái Đất đúng một ngày ánh sáng. Đó là quãng đường ánh sáng đi được trong 24 giờ, khoảng 25,9 tỷ km hay 173,14 đơn vị thiên văn. NASA cũng lưu ý rằng do chuyển động của cả con tàu và Trái Đất, thời điểm chính xác có thể lệch đôi chút.
Nói cách khác, từ ngày đó, nếu các kỹ sư gửi một lệnh lên tàu, lệnh sẽ mất một ngày để đến nơi và thêm một ngày nữa để câu trả lời quay về. Hai ngày chờ đợi cho một cái gật đầu. Chúng tôi hình dung cảnh những người trong phòng điều khiển ngồi đợi tín hiệu suốt 48 tiếng mà không khỏi bồi hồi.
Đây sẽ là lần đầu tiên một vật thể do con người tạo ra đi xa đến vậy. Voyager 2 cũng đang trên đường, nhưng theo NASA phải đến tháng 11 năm 2035 mới tới mốc này.
Voyager 1 Đã Thoát Khỏi Hệ Mặt Trời Chưa?
Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn hiểu "hệ Mặt Trời" theo nghĩa nào, và chính chỗ này gây ra nhiều nhầm lẫn nhất.
- Theo ranh giới của gió Mặt Trời: rồi, đã thoát. Ngày 25 tháng 8 năm 2012, Voyager 1 vượt qua heliopause, vùng biên nơi gió Mặt Trời nhường chỗ cho môi trường giữa các vì sao. Từ đó nó được tính là đang ở không gian liên sao. Voyager 2 làm điều tương tự vào năm 2018.
- Theo phạm vi lực hấp dẫn của Mặt Trời: chưa. Con tàu vẫn nằm trong vùng mà Mặt Trời còn chi phối, và chưa tới đám mây Oort, nơi được cho là chứa vô số vật thể băng giá. Theo ước tính của NASA, phải khoảng 300 năm nữa tàu mới chạm rìa trong của đám mây này, và mất khoảng 30.000 năm để bay xuyên qua.
Vì vậy câu trả lời trung thực nhất là Voyager 1 đã rời khỏi bong bóng của Mặt Trời, nhưng vẫn chưa rời hẳn gia đình của Mặt Trời. Hành trình của nó còn rất dài.
Cách Hình Dung Khoảng Cách Của Voyager 1 Qua Từng Bước
Những con số hàng chục tỷ km rất khó nắm bắt. Chúng tôi thường dùng cách sau để mình, và bạn đọc, cảm nhận được quy mô.
- Lấy khoảng cách từ Trái Đất đến Mặt Trời, khoảng 150 triệu km, làm một đơn vị. Đây là một đơn vị thiên văn.
- Nhớ rằng Sao Hải Vương, hành tinh xa nhất, chỉ cách Mặt Trời khoảng 30 đơn vị này.
- So với con số 173 đơn vị của Voyager 1 vào ngày 18 tháng 11, tàu đã ở xa hơn Sao Hải Vương hơn 5 lần.
- Đổi sang thời gian, ánh sáng từ Mặt Trời mất khoảng 8 phút để tới Trái Đất, nhưng tín hiệu từ Voyager 1 mất khoảng 24 giờ.
- Cuối cùng, nhìn lại tốc độ khoảng 3,5 đơn vị thiên văn mỗi năm để thấy con tàu cứ lặng lẽ xa thêm hàng trăm triệu km mỗi năm.
Voyager 1 Còn Hoạt Động Được Bao Lâu?
Đây là phần khiến chúng tôi chạnh lòng. Nguồn điện hạt nhân của tàu yếu đi theo năm tháng, nên NASA phải tắt dần từng thiết bị khoa học. Tháng 4 năm 2026, thiết bị đo hạt tích điện năng lượng thấp bị tắt để tiết kiệm điện. Hiện chỉ còn máy đo từ trường và thiết bị đo sóng plasma vẫn làm việc. NASA dự kiến vẫn liên lạc được với tàu đến đầu thập niên 2030, sau đó tín hiệu sẽ im lặng.
Nhưng im lặng không có nghĩa là chấm dứt. Mỗi tàu Voyager mang theo một đĩa vàng chứa hình ảnh, âm thanh và lời chào bằng nhiều thứ tiếng của Trái Đất. Khoảng 40.000 năm nữa, Voyager 1 sẽ đi qua cách ngôi sao AC+79 3888, còn gọi là Gliese 445, khoảng 1,7 năm ánh sáng. Một bức thư gửi vào đại dương vũ trụ, như cách Carl Sagan từng ví von.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
- Voyager 1 cách Trái Đất bao nhiêu km? Gần 25,9 tỷ km vào giữa tháng 11 năm 2026, và con số này tăng lên mỗi giờ.
- Khi nào Voyager 1 đạt một ngày ánh sáng? Theo NASA, vào 10 giờ 16 phút UTC ngày 18 tháng 11 năm 2026, tức 17 giờ 16 phút giờ Việt Nam.
- Voyager 1 đã ra khỏi hệ Mặt Trời chưa? Đã ra khỏi heliopause từ năm 2012 và đang ở không gian liên sao, nhưng chưa tới đám mây Oort nên vẫn nằm trong phạm vi hấp dẫn của Mặt Trời.
- Voyager 1 còn gửi dữ liệu về không? Còn, từ hai thiết bị cuối cùng là máy đo từ trường và thiết bị đo sóng plasma.
- Voyager 2 ở đâu so với Voyager 1? Voyager 2 gần Trái Đất hơn khoảng 3,2 tỷ km, bay theo hướng khác và sẽ chạm mốc một ngày ánh sáng vào tháng 11 năm 2035.
Kết Luận
Voyager 1 đã bay xa gần 25,9 tỷ km, sắp trở thành vật thể đầu tiên của loài người cách chúng ta đúng một ngày ánh sáng. Nó đã rời khỏi vùng ảnh hưởng của gió Mặt Trời từ năm 2012, nhưng chưa thoát khỏi lực hấp dẫn của Mặt Trời và còn rất xa đám mây Oort. Chúng tôi viết những dòng này với một cảm giác khó gọi tên, vì một cỗ máy ra đời từ thập niên 1970 vẫn đang thì thầm với chúng ta từ nơi xa nhất mà con người từng với tới. Ngày 18 tháng 11 tới, hãy ngước lên bầu trời và nhớ rằng ở đâu đó rất xa, có một người bạn nhỏ đang đi tiếp.
Nguồn tham khảo:
