BRP là gì? Phân tử do AI tìm ra ở Stanford làm giảm thèm ăn ở động vật
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Một phân tử nhỏ do các nhà nghiên cứu Stanford tìm ra đang được gọi bằng cái tên báo chí quen thuộc: "Ozempic tự nhiên". Trong thí nghiệm trên động vật, phân tử này làm giảm lượng thức ăn nạp vào tới 50% và thúc đẩy giảm mỡ, đồng thời nhóm nghiên cứu không thấy các tác dụng phụ như buồn nôn, táo bón hay mất cơ đáng kể. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature ngày 5/3/2025 và tiếp tục được các trang tin đăng lại, kể cả trong những ngày gần đây. Điều cần nói rõ ngay từ đầu: toàn bộ kết quả hiện có đến từ chuột và lợn nhỏ, chưa có dữ liệu nào ở người.
BRP Là Phân Tử Gì?
BRP là một peptide, tức một đoạn protein ngắn, gồm 12 axit amin. Tên gọi là viết tắt của BRINP2-related peptide, vì nó được cắt ra từ một phân tử "mẹ" tên là BRINP2. Đây là phân tử cơ thể người vốn có, nên nhóm nghiên cứu gọi nó là peptide tự nhiên. Nó khác với thuốc tổng hợp từ đầu.
BRP thuộc nhóm peptide sinh ra từ các tiền hormone. Tiền hormone là những phân tử chưa hoạt động, chỉ trở nên có tác dụng khi enzyme cắt chúng thành các mảnh nhỏ. Một sản phẩm quen thuộc của quá trình cắt này là GLP-1, hormone điều hòa cảm giác thèm ăn và đường huyết. Semaglutide, hoạt chất của Ozempic, hoạt động bằng cách bắt chước GLP-1. BRP cũng đến từ cùng một họ enzyme cắt, nhưng đi theo một con đường khác.
(Xem thêm: Biển Dâng Hay Đất Lún? Điều Gì Đang Nhấn Chìm Các Thành Phố Ven Biển?)
Thuật Toán Đã Tìm Ra BRP Như Thế Nào?
Vấn đề của giới nghiên cứu là các peptide hormone rất hiếm và khó tách khỏi hỗn hợp các sản phẩm phân giải protein thông thường trong mô. Nhóm của giáo sư Katrin Svensson, do nghiên cứu viên Laetitia Coassolo làm tác giả chính, chọn hướng đi khác: để máy tính dự đoán trước. Họ thiết kế một thuật toán có tên Peptide Predictor, tìm các vị trí mà enzyme prohormone convertase 1/3 thường cắt trong toàn bộ khoảng 20.000 gen mã hóa protein của người.
Sau đó họ lọc tiếp, chỉ giữ những protein được tiết ra khỏi tế bào (đặc điểm của hormone) và có từ bốn vị trí cắt trở lên. Danh sách thu hẹp còn 373 tiền hormone, dự đoán sinh ra 2.683 peptide khác nhau. Nhóm chọn 100 peptide, trong đó có GLP-1, để thử trên tế bào thần kinh nuôi cấy. GLP-1 làm hoạt động của tế bào tăng gấp ba lần so với nhóm đối chứng, còn BRP tăng gấp mười lần.
Cách mô tả của Stanford là dùng trí tuệ nhân tạo, nhưng cần hiểu đúng vai trò của nó. Đây không phải mô hình ngôn ngữ như các chatbot, mà là một thuật toán chuyên biệt để thu hẹp không gian tìm kiếm, thay cho việc tách chiết thủ công hàng trăm nghìn peptide. Phần chứng minh BRP có tác dụng vẫn do thí nghiệm sinh học đảm nhận. Đây là nhận định của người viết: giá trị của thuật toán nằm ở tốc độ và khả năng chỉ ra "chỗ nên tìm", còn kết luận khoa học đến từ các thí nghiệm sau đó.
Thí Nghiệm Trên Động Vật Cho Thấy Điều Gì?
Khi thử trên chuột gầy và lợn nhỏ (loại mô hình gần chuyển hóa của người hơn chuột), một mũi tiêm BRP vào cơ trước bữa ăn làm giảm lượng thức ăn trong giờ tiếp theo tới 50% ở cả hai loài. Ở chuột béo tiêm hằng ngày trong 14 ngày, cân nặng giảm trung bình 3 gam, gần như hoàn toàn là mỡ, trong khi nhóm đối chứng tăng khoảng 3 gam. Chuột dùng BRP cũng dung nạp glucose và insulin tốt hơn.
Nhóm nghiên cứu quan sát thêm vận động, lượng nước uống, hành vi giống lo âu và lượng phân của động vật, và không thấy khác biệt so với nhóm đối chứng. Từ đó họ kết luận BRP không gây buồn nôn hay né tránh thức ăn ở động vật.
Có hai điểm cần đọc kỹ. Thứ nhất, con số 50% là mức giảm trong một giờ sau một mũi tiêm ở động vật gầy, không phải mức giảm lượng ăn kéo dài hay mức giảm cân tổng thể. Thứ hai, "không thấy buồn nôn" ở chuột và lợn được suy ra từ hành vi quan sát được. Đây chỉ là chỉ báo gián tiếp cho cảm giác mà con người mô tả bằng lời, nên không thể coi là kết luận về trải nghiệm của bệnh nhân.
BRP Khác Ozempic Ở Điểm Nào?
Theo giáo sư Svensson, thụ thể mà semaglutide tác động có mặt ở não, ruột, tụy và nhiều mô khác. Vì vậy Ozempic có tác dụng rộng, gồm làm chậm thức ăn đi qua đường tiêu hóa và hạ đường huyết. Ngược lại, BRP có vẻ tác động chủ yếu ở vùng dưới đồi, nơi điều khiển cảm giác thèm ăn và chuyển hóa. Các thí nghiệm sinh lý và hoạt động não cho thấy BRP kích hoạt những con đường chuyển hóa và thần kinh tách biệt với GLP-1 và semaglutide. Theo phần tóm tắt bài báo, BRP cũng hoạt động độc lập với thụ thể GLP-1, leptin và thụ thể melanocortin 4, ba con đường điều hòa thèm ăn quen thuộc.
Chính điểm này lý giải vì sao nhóm kỳ vọng BRP ít tác dụng phụ tiêu hóa hơn, nhưng đó mới là giả thuyết hợp lý chứ chưa phải kết luận. Nhóm cũng chưa xác định được thụ thể trên bề mặt tế bào mà BRP gắn vào, nên cơ chế chi tiết vẫn còn mở.
Vì Sao Chưa Thể Gọi BRP Là "Ozempic Tự Nhiên"?
Cách gọi này thuận tai nhưng dễ gây hiểu lầm vì ít nhất bốn lý do.
- Toàn bộ kết quả đến từ chuột và lợn nhỏ. Nhiều hợp chất có tác dụng tốt ở động vật nhưng thất bại ở người vì khác biệt về sinh học, độ an toàn hoặc hiệu quả.
- BRP là peptide tiêm, chứ không phải thực phẩm hay chất bổ sung. Nhóm vẫn đang tìm cách kéo dài thời gian tác dụng trong cơ thể để có lịch tiêm thuận tiện hơn nếu chất này hiệu quả ở người.
- Chưa có thử nghiệm so sánh trực tiếp ở người, và chưa có dữ liệu an toàn dài hạn. Nhận xét "tương tự semaglutide" của Stanford dựa trên hiệu quả ức chế thèm ăn và giảm cân ở động vật.
- Phân tử "tự nhiên" không có nghĩa là an toàn. Hormone vốn có trong cơ thể vẫn có thể gây tác dụng không mong muốn ở liều và đường dùng khác với bình thường.
Cũng cần biết về lợi ích kinh tế liên quan. Giáo sư Svensson và tác giả chính Coassolo là đồng sáng chế trong các bằng sáng chế về peptide BRP cho rối loạn chuyển hóa, và Svensson là đồng sáng lập Merrifield Therapeutics, công ty dự định đưa BRP vào thử nghiệm trên người. Điều này không làm kết quả sai đi, nhưng là thông tin người đọc cần có khi đánh giá các tuyên bố tích cực.
Điều Gì Cần Theo Dõi Tiếp Theo?
Có bốn câu hỏi sẽ quyết định BRP đi được bao xa: nhóm nghiên cứu có xác định được thụ thể của BRP hay không, họ có tạo được dạng tác dụng kéo dài hay không, thử nghiệm giai đoạn đầu trên người có xác nhận độ an toàn hay không, và các phòng thí nghiệm độc lập có lặp lại được kết quả ở động vật hay không. Các nguồn tôi tìm được chưa công bố mốc thời gian cụ thể cho thử nghiệm trên người. Với một chất mới, con đường từ thử nghiệm an toàn đến các thử nghiệm ngẫu nhiên quy mô lớn thường kéo dài nhiều năm.
Câu Hỏi Thường Gặp Về BRP
BRP Là Gì?
BRP là peptide 12 axit amin, cơ thể người vốn có, được cắt ra từ phân tử mẹ BRINP2. Trong thí nghiệm trên động vật, nó làm giảm thèm ăn và giảm mỡ.
BRP Được Tìm Ra Bằng Cách Nào?
Nhóm của Katrin Svensson dùng thuật toán Peptide Predictor để dự đoán vị trí enzyme cắt tiền hormone trong khoảng 20.000 gen người. Sau khi thu hẹp xuống 373 tiền hormone và chọn 100 peptide, họ thử trên tế bào thần kinh nuôi cấy và thấy BRP gây phản ứng mạnh nhất, rồi kiểm chứng trên chuột và lợn nhỏ.
BRP Có Thật Sự Giống Ozempic Không?
Về hiệu quả ức chế thèm ăn ở động vật, các tác giả nhận xét là tương đương. Nhưng cơ chế khác: BRP chủ yếu tác động ở vùng dưới đồi và kích hoạt con đường tách biệt với GLP-1. Chưa có dữ liệu so sánh ở người.
BRP Có Gây Tác Dụng Phụ Không?
Trong thí nghiệm trên chuột và lợn nhỏ, nhóm nghiên cứu không ghi nhận buồn nôn, táo bón hay mất cơ đáng kể. Đó là kết quả ở động vật. Tác dụng phụ ở người chưa được biết.
BRP Có Làm Mất Cơ Không?
Ở chuột béo, lượng cân nặng giảm gần như hoàn toàn là mỡ. Chưa có dữ liệu về khối cơ ở người.
Khi Nào BRP Được Thử Nghiệm Trên Người?
Công ty Merrifield Therapeutics, do giáo sư Svensson đồng sáng lập, dự định tiến hành thử nghiệm lâm sàng, nhưng các nguồn tôi dẫn chưa công bố thời gian cụ thể.
Tôi Có Thể Mua BRP Để Dùng Không?
Không có cơ sở để làm vậy. BRP chưa qua thử nghiệm trên người, nên chưa ai biết liều lượng hay độ an toàn. Nếu cần điều trị thừa cân hoặc béo phì, bạn nên trao đổi với bác sĩ về các phương pháp đã được kiểm chứng.
Kết Luận
BRP là một kết quả thú vị theo hai nghĩa. Về khoa học, nó cho thấy cơ thể còn chứa những tín hiệu điều hòa thèm ăn chưa được biết đến, và một thuật toán có thể giúp tìm ra chúng nhanh hơn các phương pháp thủ công. Về điều trị, nó gợi ý khả năng can thiệp chính xác hơn vào vùng dưới đồi thay vì tác động lên nhiều cơ quan cùng lúc. Nhưng giữa kết quả ở chuột, lợn nhỏ và một loại thuốc dùng được ở người còn nhiều bước chưa đi, và hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy BRP sẽ lặp lại thành công đó ở người. Câu hỏi đáng theo dõi nhất không phải là BRP có "thắng" Ozempic hay không, mà là liệu nó có vượt qua được các thử nghiệm an toàn đầu tiên hay không.
Nguồn tham khảo:
