Bí Ẩn "Khuôn Mặt Ma" Của Hai Thiên Hà Đang Va Chạm
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Arp-Madore 2026-424 (AM 2026-424) là một cặp thiên hà đang va chạm trực diện, được kính viễn vọng Hubble ghi lại với hình dạng giống một khuôn mặt ma có hai con mắt rực sáng. Bài viết giải thích hệ thiên hà này là gì, vì sao nó có hình vòng cụ thể, tên gọi bí ẩn của nó nghĩa là gì và điều gì sẽ xảy ra với nó trong tương lai.
Arp-Madore 2026-424 (AM 2026-424) Là Gì?
AM 2026-424 là một hệ thiên hà tương tác nằm ở chòm sao Kính Hiển Vi (Microscopium) trên bầu trời phương nam. Hệ này gồm hai thiên hà có kích thước tương đương nhau đang đâm xuyên qua nhau, và được xếp vào nhóm thiên hà vòng va chạm (collisional ring galaxy).
Trong các cơ sở dữ liệu thiên văn, hệ này còn có tên ESO 285-19. Cái tên Arp-Madore xuất phát từ danh mục các thiên hà kỳ dị của hai nhà thiên văn Halton Arp và Barry Madore, còn sự nổi tiếng của nó đến từ bức ảnh Hubble công bố đúng dịp Halloween năm 2019.
Nguồn ảnh: NASA, ESA, J. Dalcanton, BF Williams và M. Durbin (Đại học Washington)
(Xem thêm: Kỳ Lạ Ở Hang động Movile: Thế Giới Ngầm Cô Lập 5,5 Triệu Năm)
Thông Tin Nhanh Về AM 2026-424
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Tên gọi | Arp-Madore 2026-424 (AM 2026-424) |
| Tên khác | ESO 285-19, 2MASX J20293243-4230230 |
| Loại | Hệ thiên hà tương tác, thiên hà vòng va chạm |
| Chòm sao | Kính Hiển Vi (Microscopium) |
| Khoảng cách | Khoảng 704 triệu năm ánh sáng (216 megaparsec) |
| Dịch chuyển đỏ | 0,05192 |
| Xích kinh (J2000) | 20h 29m 32,5s |
| Xích vĩ (J2000) | −42° 30′ 22,8″ |
| Đường kính vòng sao | Khoảng 200.000 năm ánh sáng |
| Ảnh Hubble | Chụp bằng máy ACS ngày 19/6/2019, công bố ngày 28/10/2019 |
Tên Gọi AM 2026-424 Có Nghĩa Gì?
Con số "2026" không liên quan đến năm 2026. Danh mục Arp-Madore (Catalogue of Southern Peculiar Galaxies and Associations) do Halton Arp và Barry Madore biên soạn năm 1987, nhằm bổ sung cho Atlas of Peculiar Galaxies mà Arp công bố năm 1966 với 338 thiên hà kỳ dị ở bầu trời phía bắc.
Theo quy ước đặt tên của danh mục này, phần số mã hóa vị trí trên bầu trời: bốn chữ số đầu chỉ giờ và phút xích kinh (20h26m), ba chữ số sau chỉ xích vĩ (−42,4 độ). Tọa độ trong danh mục được tính theo hệ cũ nên hơi lệch so với giá trị J2000 trong Bảng 1.
Vì Sao Va Chạm Tạo Ra Hình Vòng?
Phần lớn các vụ sáp nhập thiên hà là cảnh một thiên hà lớn nuốt dần một thiên hà nhỏ. AM 2026-424 thì khác: đây là cú va chạm trực diện giữa hai thiên hà ngang cỡ, một tình huống hiếm gặp hơn nhiều.
Khi hai thiên hà xuyên qua nhau, cú sốc lan ra ngoài như gợn sóng trên mặt nước, nén khí và bụi thành một vòng và kích hoạt sự hình thành sao dữ dội. Vì vậy cấu trúc vòng chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn theo thang vũ trụ. Điều này khác với Hoag's Object, một thiên hà vòng ổn định với vòng sao đối xứng bao quanh một lõi duy nhất.
Vì Sao Được Gọi Là "Khuôn Mặt Ma"?
Nhóm Hubble công bố bức ảnh vào cuối tháng 10/2019 để chào Halloween, và mỗi chi tiết trong ảnh đều có một giải thích vật lý:
- Hai "con mắt": là hai lõi sáng của hai thiên hà đang sáp nhập.
- Đường viền xanh: là vòng sao mới sinh, nóng và phát sáng mạnh.
- Vầng sáng cam: đến từ các ngôi sao già màu đỏ trong cả hai thiên hà.
Hai lõi nằm cạnh nhau với kích thước gần bằng nhau, nên chúng trông như một cặp mắt đối xứng.
Số Phận Của Hai Thiên Hà
Kích thước hai lõi gần như bằng nhau cho thấy hai thiên hà tham gia vụ va chạm có khối lượng tương đương. Theo các nguồn tổng hợp, hệ này dự kiến sẽ hợp nhất hoàn toàn thành một thiên hà lớn hơn trong vài trăm triệu năm tới.
Khi đó vòng sao rực rỡ sẽ tan đi, "khuôn mặt ma" biến mất, và những gì còn lại sẽ là một thiên hà mới với các ngôi sao thuộc cả hai thiên hà cũ.
Có Thể Quan Sát AM 2026-424 Không?
Với khoảng cách hàng trăm triệu năm ánh sáng, bạn không thể thấy chi tiết của hệ này bằng mắt thường, và các thiết bị nghiệp dư rất khó cho hình ảnh rõ nét. Hình ảnh đáng xem nhất vẫn là ảnh của kính viễn vọng Hubble, có thể xem trong kho ảnh của ESA/Hubble với các phiên bản độ phân giải cao và một đoạn video phóng to vào hệ thiên hà này.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Arp-Madore 2026-424
AM 2026-424 Có Phải Thiên Hà Được Phát Hiện Vào Năm 2026 Không?
Không. Số 2026 là một phần của mã tọa độ trong danh mục Arp-Madore xuất bản năm 1987, còn bức ảnh nổi tiếng của Hubble được chụp năm 2019.
AM 2026-424 Nằm Ở Chòm Sao Nào?
Chòm sao Kính Hiển Vi (Microscopium). Một vài bài báo ghi chòm sao khác, nhưng tọa độ xích kinh, xích vĩ và các cơ sở dữ liệu thiên văn đều xếp hệ này vào Kính Hiển Vi.
"Khuôn Mặt Ma" Trong Ảnh Có Phải Hình Ảnh Thật Không?
Hai thiên hà, vòng sao và các lõi sáng đều là thật. Còn "khuôn mặt" chỉ là sự trùng hợp do góc nhìn từ Trái Đất, cộng với thói quen của não bộ khi tìm thấy khuôn mặt trong các hình ảnh ngẫu nhiên.
Ánh Sáng Ta Thấy Từ AM 2026-424 Có Từ Bao Giờ?
Ánh sáng đã đi trong khoảng 700 triệu năm trước khi tới Trái Đất, nghĩa là bức ảnh cho ta thấy hệ thiên hà này như nó từng trông cách đây khoảng 700 triệu năm, không phải hiện tại.
Tôi Có Thể Xem Ảnh Gốc Chất Lượng Cao Ở Đâu?
Bạn có thể tìm trên trang ESA/Hubble và kho ảnh của NASA với từ khóa "Arp-Madore 2026-424" hoặc mã phát hành heic1919. Khi sử dụng, hãy ghi rõ nguồn: NASA, ESA, J. Dalcanton, B.F. Williams và M. Durbin (Đại học Washington).
Kết Luận
AM 2026-424 là minh chứng đẹp cho việc các vụ va chạm thiên hà không chỉ phá hủy mà còn sinh ra những cấu trúc ngắn ngủi, rực rỡ và hiếm thấy. Nếu bạn yêu thiên văn, đây là một trong những bức ảnh Hubble dễ nhớ nhất về chủ đề thiên hà tương tác.
Nguồn tham khảo:
