Núi Lửa Trên Sao Hỏa Vẫn Còn Hoạt Động - Cơ Hội Cho Sự Sống?

Nhìn bức ảnh sao Hỏa đỏ rực và im lìm, chúng ta thường nghĩ đó là một thế giới đã chết từ rất lâu. Chúng tôi cũng từng nghĩ như vậy. Nhưng vài ngày trước, một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science Advances đã khiến câu chuyện đổi hướng. Các nhà khoa học tìm thấy dấu hiệu cho thấy bên dưới lớp bụi đỏ kia, sao Hỏa có thể chưa hề ngủ yên hẳn. Vậy núi lửa trên sao Hỏa có còn hoạt động không, và điều đó có ý nghĩa gì với khả năng tồn tại sự sống? Cùng xem những gì khoa học đã biết.

Núi Lửa Sao Hỏa Vẫn Còn Hoạt Động?

Câu trả lời trung thực nhất hiện nay là chưa ai quan sát được một vụ phun trào nào trên sao Hỏa. Nhóm nghiên cứu của bài báo mới nhất cũng nói rõ rằng chưa từng có dòng dung nham mới hay vụ phun trào nào được ghi nhận. Nhưng có những manh mối khiến giới khoa học không còn dám khẳng định hành tinh này đã chết.

Sao Hỏa có những núi lửa lớn nhất Hệ Mặt Trời. Ảnh chụp từ quỹ đạo cho thấy một số núi lửa có vẻ đã hoạt động trong vài triệu năm gần đây, và các máy đo địa chấn đã ghi nhận những trận động đất trên sao Hỏa. Cả hai điều này đều gợi ý rằng bên trong hành tinh vẫn còn nhiệt.

(Xem thêm: Thắt Cà Vạt Quá Chặt Tăng Nguy Cơ Đột Quỵ - Thí Nghiệm Nói Gì?)

Phát Hiện Mới Từ ExoMars Về Khí Thoát Ra Ở Alba Mons

Theo nghiên cứu do Alexander Trokhimovskiy dẫn đầu, tàu ExoMars Trace Gas Orbiter của châu Âu đã phát hiện các đợt tăng đột biến khí hydro clorua vào đầu mùa hè ở bán cầu bắc sao Hỏa. Điều lạ là thời điểm và vị trí đều bất thường, vì loại khí này thường đạt đỉnh vào mùa đông rồi gần như biến mất khi hè đến. Những đợt tăng này luôn xuất hiện đúng mùa, đúng chỗ, phía trên các khe nứt núi lửa trên sườn Alba Mons.

Khi nhìn kỹ bằng camera CaSSIS của tàu, nhóm nghiên cứu thấy những khe nứt mới và hẹp, có khi dài hàng trăm mét, kèm theo sự đổi màu trên bề mặt. Các nhà khoa học cho rằng khí từ lòng đất có thể đang thoát lên qua những khe này, giống các miệng phun khí trên Trái Đất. Mùa đông, băng giá xuống tới khoảng âm 120 độ C chặn lối thoát. Đầu hè, băng thăng hoa, khí mới được giải phóng.

Nhóm tác giả cho rằng nguồn gốc có thể là một buồng magma đang ngủ yên bên dưới. Giáo sư Daniel Mège nhận định rằng sao Hỏa đã giữ đủ nhiệt bên trong để núi lửa hoạt động cho đến gần đây, và có thể vẫn còn đến bây giờ. Nhưng đây mới là dấu hiệu gián tiếp, chưa phải bằng chứng cuối cùng.

Những Dấu Vết Núi Lửa Trẻ Ở Elysium Planitia

Đây không phải manh mối duy nhất. Một nghiên cứu của Đại học Arizona dựng lại chi tiết các dòng dung nham ở vùng đồng bằng Elysium Planitia và ghi nhận hơn 40 sự kiện núi lửa. Có dòng dung nham phun trào mới đây, chỉ khoảng một triệu năm trước, phủ một diện tích gần bằng bang Alaska. Tác giả chính Joana Voigt cho rằng vùng này thậm chí có thể vẫn còn sống về mặt núi lửa cho đến ngày nay.

Cần lưu ý rằng sao Hỏa không có kiến tạo mảng như Trái Đất, nên từ lâu người ta tin hành tinh này gần như không còn gì xảy ra. Các phát hiện gần đây đang làm lung lay niềm tin đó.

Núi Lửa Và Sự Sống, Mối Liên Hệ Nằm Ở Đâu?

Nhiệt, nước và các chất hóa học, đó là những thứ sự sống cần. Núi lửa có thể cung cấp cả ba. Theo nghiên cứu ở Elysium Planitia, dung nham từng tương tác với nước hoặc băng và gây ra các vụ nổ hơi nước. Các nhà sinh học vũ trụ đặc biệt quan tâm điều này, vì chúng có thể tạo ra môi trường thủy nhiệt thuận lợi cho vi sinh vật.

Nhóm tác giả của nghiên cứu mới cũng nhìn theo hướng ấy. Nếu dung nham dâng lên gặp nước ngầm, có thể hình thành những góc ấm áp đủ điều kiện cho sự sống. Giáo sư Mège nói rằng tìm sự sống ở các khe nứt Alba Mons là điều rất hợp lý. Hệ thủy nhiệt, nếu đang hoạt động, có thể chứa năng lượng và nguyên liệu cho vi sinh vật phát triển, đồng thời che chắn chúng khỏi môi trường khắc nghiệt trên bề mặt.

Ở thời xa xưa, các loại khí núi lửa như hydro clorua có thể từng nhiều hơn, góp phần làm khí quyển dày hơn và khí hậu ấm hơn, giúp nước lỏng phủ nhiều nơi trên bề mặt.

Điều Chúng Ta Chưa Biết

• Chưa có vụ phun trào hay dòng dung nham mới nào được quan sát trực tiếp trên sao Hỏa.
• Khí hydro clorua ở Alba Mons phù hợp với việc khí thoát ra từ lòng đất, nhưng chưa xác nhận được núi lửa đang hoạt động.
• Chưa có bằng chứng nào cho thấy đang có sự sống trên sao Hỏa. Mới chỉ có những môi trường có thể thuận lợi cho vi sinh vật.

Kết Luận

Sao Hỏa có lẽ không chết hẳn mà chỉ đang ngủ. Từ những dòng dung nham còn trẻ ở Elysium Planitia đến luồng khí bí ẩn thoát ra từ Alba Mons, mỗi manh mối đều khiến hành tinh đỏ trở nên gần gũi và sống động hơn. Còn việc có sự sống ở đó hay không thì vẫn cần những sứ mệnh tương lai trả lời. Khi nhìn lên bầu trời đêm, bạn có thấy chấm đỏ nhỏ bé ấy bỗng trở nên đáng để chờ đợi hơn không?

Nguồn tham khảo:

Khoa Vật lý, Đại học Oxford, bài European orbiter detects hints of volcanic activity on Mars

Đại học Arizona, bài Recent volcanism on Mars reveals a planet more active than previously thought