Kỳ Lạ Ở Hang động Movile: Thế Giới Ngầm Cô Lập 5,5 Triệu Năm
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Hang động Movile ở Romania là một hệ sinh thái ngầm bị bịt kín khỏi bề mặt Trái Đất khoảng 5,5 triệu năm, không có ánh sáng mặt trời và chỉ sống nhờ vi khuẩn khai thác hydro sulfua và methane. Bài viết giải thích vì sao hang bị cô lập, ai sống trong đó, vì sao loài rết "vua hang động" dài khoảng 5 cm gây chú ý và vì sao các nhà khoa học xem nơi này là mô hình để tìm sự sống ở Europa và Enceladus.
Hang Động Movile (Romania) Là Gì?
Hang động Movile (tiếng Romania: Peștera Movile) là một hang đá vôi nằm gần thị trấn Mangalia, tỉnh Constanța, đông nam Romania, cách bờ Biển Đen vài km. Đây là hệ sinh thái ngầm đầu tiên được biết đến mà toàn bộ chuỗi thức ăn dựa vào quang hợp thay bằng hóa tổng hợp (chemosynthesis), tức là sự sống không cần ánh sáng mặt trời.
Hang được phát hiện tình cờ năm 1986, khi công nhân khảo sát địa điểm xây nhà máy điện khoan xuống lớp đá vôi. Thay vì tìm thấy nền móng phù hợp, họ mở ra một thế giới sinh vật mà trước đó gần như không ai biết tới.
(Xem thêm: Hộp Sọ Paracas: Khoa Học Xác Nhận Gì Và Còn Tranh Cãi Điều Gì?)
Thông Tin Nhanh Về Hang Động Movile
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Vị trí | Gần Mangalia, tỉnh Constanța, đông nam Romania |
| Phát hiện | Năm 1986 |
| Thời gian bị cô lập | Khoảng 5,5 triệu năm (cuối kỷ Miocene) |
| Độ sâu | Khoảng 20 m dưới mặt đất |
| Ánh sáng | Hoàn toàn không có |
| Độ ẩm | Rất cao |
| Oxy trong không khí | Khoảng 7 đến 10% (ngoài trời là 21%) |
| Carbon dioxide | Khoảng 2 đến 3,5% (cao gấp khoảng 100 lần ngoài trời) |
| Nguồn năng lượng | Hydro sulfua và methane, qua vi khuẩn hóa tổng hợp |
| Động vật | Hơn 50 loài không xương sống, phần lớn là đặc hữu |
Vì Sao Hang Movile Bị Cô Lập Suốt Hàng Triệu Năm?
Bằng chứng địa chất cho thấy hang bị bịt kín bởi các lớp sét và đá vôi dày, gần như không thấm khí, từ khoảng 5,5 triệu năm trước. Từ đó đến khi con người khoan xuống, hệ thống này không có lối thông tự nhiên nào lên bề mặt, nên không bị ảnh hưởng bởi những biến động khí hậu của thế giới bên ngoài.
Nước ngầm ở đáy hang chứa nhiều hydro sulfua, còn không khí trong hang thiếu oxy và giàu carbon dioxide. Chính những khí độc đối với phần lớn sinh vật ấy lại là nhiên liệu cho hệ sinh thái bên trong.
Sự Sống Ở Movile Vận Hành Thế Nào Khi Không Có Ánh Sáng?
Ở hầu hết hệ sinh thái, thực vật và tảo tạo nền tảng thức ăn bằng quang hợp. Ở Movile, vai trò đó thuộc về các vi khuẩn oxy hóa hydro sulfua và methane để tạo ra chất hữu cơ. Chúng tạo thành lớp màng vi sinh trên mặt nước, ví dụ vi khuẩn thuộc chi Thiovulum.
Chất dinh dưỡng từ vi khuẩn nuôi nấm và các sinh vật nhỏ, rồi đến lượt chúng nuôi các động vật ăn thịt. Đây là một chuỗi thức ăn khép kín từ vi khuẩn đến kẻ săn mồi đầu bảng, hoàn toàn không cần Mặt Trời.
Những Sinh Vật Nào Sống Trong Hang Movile?
Hang là nhà của hơn 50 loài động vật không xương sống, trong đó khoảng ba phần tư chỉ tồn tại ở đây và không tìm thấy nơi nào khác trên Trái Đất. Phần lớn chúng mù và mất sắc tố, vì ánh sáng và màu sắc không còn ý nghĩa trong bóng tối. Một số nhóm tiêu biểu:
- Bọ cạp nước mù (Nepa anophthalma): sống ở mép nước và các túi khí dưới mặt nước.
- Nhện, bọ cạp giả và đỉa hang: các kẻ săn mồi và ký sinh nhỏ trong chuỗi thức ăn.
- Mọt ẩm (Armadillidium): giáp xác sống trên cạn, mất mắt và màu da.
- Ốc Heleobia dobrogica: loài ốc duy nhất của hang, có mặt ở đây hơn 2 triệu năm, tức là đến sau nhiều loài khác.
Ngoài động vật, hang còn chứa vi khuẩn và nấm đặc hữu đóng vai trò thiết yếu trong chuỗi thức ăn. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu đa dạng nấm và vi sinh vật ở đây.
Rết Vàng Dài 5 Cm "Vua Hang Động" Là Loài Nào?
Đó là Cryptops speleorex, một loài rết được mô tả khoa học năm 2020 bởi nhóm của Varpu Vahtera, Pavel Stoev và Nesrine Akkari trên tạp chí ZooKeys. Tên loài có nghĩa là "vua hang động" vì nó đứng đầu chuỗi thức ăn.
Loài rết này dài khoảng 46 đến 52 mm, màu vàng nâu, là động vật không xương sống lớn nhất từng biết trong hang và là kẻ săn mồi có nọc độc. Nó ăn giáp xác nhỏ, nhện, bọ cánh cứng và các loài côn trùng nguyên thủy. Trước đó, giới khoa học từng cho rằng rết trong hang thuộc loài Cryptops anomalans phổ biến ở châu Âu, nhưng phân tích hình thái và DNA cho thấy nó là một loài hoàn toàn khác, đã tiến hóa riêng suốt hàng triệu năm trong bóng tối.
Vì Sao Movile Giúp Tìm Sự Sống Ở Europa Và Enceladus?
Europa (quay quanh Sao Mộc) và Enceladus (quay quanh Sao Thổ) được cho là có đại dương nước lỏng nằm dưới lớp vỏ băng, nơi ánh sáng mặt trời không thể tới. Nếu có sự sống ở đó, nhiều khả năng nó phải dựa vào năng lượng hóa học thay vì quang hợp, giống cách các vi khuẩn ở Movile đang sống.
Vì vậy Movile trở thành một "phòng thí nghiệm tự nhiên" để nghiên cứu một hệ sinh thái tách biệt, thiếu oxy, giàu khí hóa học và ổn định trong thời gian rất dài. Cần lưu ý đây chỉ là một mô hình tương tự để hình dung điều kiện sống, không phải bằng chứng có sự sống ngoài Trái Đất.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Hang Động Movile
Du Khách Có Thể Tham Quan Hang Động Movile Không?
Không. Việc ra vào được kiểm soát chặt chẽ và chỉ một số ít nhà nghiên cứu được phép xuống hang. Họ phải leo xuống bằng dây khoảng 20 m, chui qua các lối hẹp và mỗi lần chỉ ở lại vài giờ vì không khí thiếu oxy, nhiều khí độc.
Hang Movile Có Hoàn Toàn Không Có Oxy Không?
Không. Oxy trong hang chỉ bằng khoảng một phần ba đến một nửa ngoài trời, nên động vật vẫn hô hấp được. Một số loài có đặc điểm thích nghi giúp lấy oxy hiệu quả hơn trong điều kiện này.
Vì Sao Các Nguồn Đưa Số Loài Khác Nhau?
Vì danh sách loài liên tục được cập nhật khi có loài mới được mô tả. Công bố năm 2020 ghi nhận 51 loài không xương sống với 34 loài đặc hữu, và thêm loài rết Cryptops speleorex nâng con số đặc hữu lên 35. Một số tổng hợp khác nêu 57 loài động vật, trong đó 37 loài đặc hữu.
Rết Cryptops Speleorex Có Sống Ở Nơi Nào Khác Không?
Không. Đây là loài đặc hữu, chỉ được biết đến trong hang Movile.
Hang Movile Có Chứng Minh Sự Sống Tồn Tại Ở Europa Hay Enceladus Không?
Không. Hang chỉ cho thấy sự sống có thể duy trì nhờ hóa tổng hợp, độc lập với ánh sáng, trong môi trường thiếu oxy và cô lập. Việc có sự sống ở các mặt trăng băng hay không vẫn cần được kiểm chứng bằng các sứ mệnh thám hiểm.
Kết Luận
Hang động Movile cho thấy sự sống có thể xây dựng cả một hệ sinh thái phức tạp chỉ từ khí độc và bóng tối. Những gì tìm thấy bên trong vừa giúp hiểu cách sự sống tiến hóa trong cô lập, vừa gợi ý nơi nên tìm sự sống ngoài Trái Đất.
Nguồn tham khảo:
