Tượng Nhân Sư Giza Giải Mã Bí Ẩn Loài Cá Sấu Biển Tuyệt Chủng 45 Triệu Năm

Một hóa thạch cá sấu cổ đại được phát hiện tại Ai Cập đang giúp các nhà khoa học làm sáng tỏ lịch sử tiến hóa của nhóm cá sấu mõm dài từng phân bố rộng khắp thế giới. Đáng chú ý, lớp đá vôi chứa hóa thạch này cũng chính là loại đá được sử dụng để xây dựng tượng Đại Nhân Sư Giza nổi tiếng.

Nghiên cứu được công bố trên The Conversation bởi Philip Mannion, nhà cổ sinh vật học tại University College London, tập trung vào một loài cá sấu đã tuyệt chủng mang tên Herugavialis cairensis. Những mẫu hóa thạch của loài này đã được thu thập từ gần một thế kỷ trước, nhưng chỉ đến khi được phân tích lại bằng các phương pháp hiện đại, chúng mới bộc lộ những đặc điểm giải phẫu chưa từng được ghi nhận.

Hóa Thạch Cá Sấu 45 Triệu Năm Tuổi Nằm Trong Lớp Đá Xây Dựng Tượng Nhân Sư

Hóa thạch được tìm thấy trong hệ tầng đá vôi Mokattam, thuộc vùng đông bắc Ai Cập. Các lớp trầm tích tại đây hình thành vào khoảng 45 triệu năm trước, trong một giai đoạn khu vực này còn nằm dưới vùng biển nông.

Điều khiến phát hiện trở nên đặc biệt là đá vôi Mokattam cũng được sử dụng để xây dựng tượng Đại Nhân Sư Giza, công trình điêu khắc khổng lồ có niên đại khoảng 4.500 năm. Như vậy, cùng một loại đá từng lưu giữ dấu tích của động vật biển cổ đại đã trở thành vật liệu tạo nên một trong những công trình nổi tiếng nhất lịch sử nhân loại.

Những mẫu hóa thạch cá sấu này được thu thập từ thập niên 1920. Năm 1927, chúng từng được xếp vào chi Tomistoma. Nhưng những nghiên cứu mới cho thấy cách phân loại trước đây chưa phản ánh chính xác đặc điểm của loài động vật này.

(Xem thêm: Chip VGC v1.0 Là Gì? Chip Bảo Mật Của Viettel Và Cơ Yếu)

Phân Tích Hộp Sọ Bằng Công Nghệ CT Hé Lộ Một Loài Cá Sấu Mới

Để xác định chính xác danh tính của hóa thạch, các nhà khoa học sử dụng phương pháp chụp cắt lớp vi tính (CT). Công nghệ này cho phép quan sát cấu trúc bên trong hộp sọ mà không cần làm tổn hại đến mẫu vật.

Kết quả phân tích cho thấy hóa thạch sở hữu những đặc điểm giải phẫu khác biệt so với các loài cá sấu mõm dài đã được biết đến. Một trong những dấu hiệu cần lưu ý rằng cấu trúc gờ xương nổi xung quanh hốc mắt, đặc điểm không xuất hiện ở loài cá sấu mõm dài giả hiện đại Tomistoma schlegelii.

Những khác biệt về cấu trúc hộp sọ giúp nhóm nghiên cứu xác định đây không phải là một cá thể thuộc chi Tomistoma như phân loại ban đầu, mà đại diện cho một chi và loài riêng biệt. Loài mới được đặt tên là Herugavialis cairensis.

Tên gọi Herugavialis có liên hệ với Heru, tên gọi của thần Horus trong thần thoại Ai Cập, vị thần thường được thể hiện với hình tượng đầu chim ưng. Phần hộp sọ hóa thạch cũng có một chi tiết đáng chú ý: chóp mõm đã bị mất, tạo nên sự liên tưởng thú vị với phần chóp mũi bị khuyết của tượng Đại Nhân Sư.

Nhóm Cá Sấu Mõm Dài Từng Có Hơn 40 Loài Trên Trái Đất

Ngày nay, nhóm cá sấu mõm dài có rất ít đại diện còn tồn tại. Hai loài thường được nhắc đến là cá sấu sông Hằng (Gavialis gangeticus) và cá sấu mõm dài giả (Tomistoma schlegelii). Chúng phân bố chủ yếu tại các hệ thống sông, hồ và vùng đất ngập nước ở Nam Á và Đông Nam Á.

Thế nhưng, hồ sơ hóa thạch cho thấy lịch sử của nhóm động vật này phức tạp hơn nhiều. Trong khoảng 80 triệu năm tiến hóa, nhóm cá sấu mõm dài từng có hơn 40 loài khác nhau, xuất hiện tại nhiều khu vực trên thế giới.

Một số loài cổ đại không chỉ sinh sống trong sông hồ mà còn có thể thích nghi với môi trường biển. Đây là đặc điểm đáng chú ý bởi các loài cá sấu mõm dài hiện đại chủ yếu gắn liền với môi trường nước ngọt.

Các nghiên cứu về cấu trúc tai trong ở một số hóa thạch cũng cung cấp thêm manh mối. Những loài từng sinh sống trong môi trường biển có thể sở hữu thành xương bao quanh tai trong dày hơn, một đặc điểm được cho là liên quan đến khả năng thích nghi với điều kiện áp suất dưới nước.

Những dữ liệu này cho thấy tổ tiên của các loài cá sấu mõm dài ngày nay từng có phạm vi sinh thái rộng hơn đáng kể, bao gồm cả những vùng biển ven bờ.

Khủng Hoảng Độ Mặn Messinia Và Sự Biến Mất Của Cá Sấu Tại Địa Trung Hải

Một trong những biến cố địa chất quan trọng có liên quan đến sự suy giảm của nhóm cá sấu biển là Khủng hoảng độ mặn Messinia, xảy ra khoảng 5,96 đến 5,33 triệu năm trước.

Trong giai đoạn này, sự kết nối giữa Địa Trung Hải và Đại Tây Dương bị gián đoạn nghiêm trọng. Lượng nước biển tiếp tục bốc hơi trong khi nguồn nước bổ sung bị hạn chế, khiến độ mặn tăng cao. Nhiều khu vực trong lưu vực Địa Trung Hải trải qua tình trạng mực nước biển suy giảm mạnh, thậm chí xuất hiện những vùng gần như khô cạn.

Sự thay đổi đột ngột của môi trường đã gây ra những xáo trộn lớn đối với hệ sinh thái biển. Những sinh vật phụ thuộc vào điều kiện sống ổn định tại khu vực này phải đối mặt với áp lực sinh tồn ngày càng lớn.

Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng giúp giải thích sự biến mất của cá sấu khỏi khu vực Địa Trung Hải. Hiện nay, không còn loài cá sấu bản địa nào sinh sống tự nhiên tại vùng biển này.

Phát Hiện Mới Giúp Tái Dựng Lịch Sử Tiến Hóa Của Cá Sấu

Việc xác định Herugavialis cairensis không chỉ bổ sung một loài mới vào hồ sơ hóa thạch mà còn cho thấy giá trị của những bộ sưu tập cổ sinh vật học được lưu giữ trong các bảo tàng. Những mẫu vật đã được thu thập từ hàng chục năm trước vẫn có thể chứa đựng thông tin quan trọng, đặc biệt khi được nghiên cứu bằng công nghệ hiện đại.

Phát hiện tại Ai Cập cũng góp phần mở rộng hiểu biết về môi trường cổ đại ở Bắc Phi. Khoảng 45 triệu năm trước, khu vực ngày nay là đất liền khô nóng từng có những vùng biển nông, nơi nhiều loài động vật biển sinh sống và để lại dấu tích trong các lớp trầm tích.

Lịch sử của cá sấu mõm dài cho thấy quá trình tiến hóa không diễn ra theo một con đường cố định. Một nhóm động vật từng có hàng chục loài và phạm vi phân bố rộng lớn có thể thu hẹp đáng kể sau những biến động kéo dài của môi trường và địa chất.

Kết Luận

Hóa thạch Herugavialis cairensis là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh tiến hóa của cá sấu cổ đại. Từ lớp đá vôi Mokattam ở Ai Cập, các nhà khoa học có thêm bằng chứng về sự tồn tại của những loài cá sấu từng thích nghi với môi trường biển cách đây hàng chục triệu năm.

Đáng chú ý, lớp đá lưu giữ dấu tích của loài động vật này sau đó lại trở thành vật liệu xây dựng tượng Đại Nhân Sư Giza. Một bên là công trình do con người tạo nên cách đây hàng nghìn năm, bên kia là dấu tích sinh vật có trước đó hàng chục triệu năm. Cả hai cùng tồn tại trong một loại đá, lưu giữ những dấu mốc hoàn toàn khác nhau của lịch sử Trái Đất.

Nguồn tham khảo:

The Conversation - How the Sphinx is helping answer a riddle about extinct crocodiles