Thay Đổi Hiểu Biết Về Nguồn Gốc Loài Người Từ Hóa Thạch Drimolen?

Mỏ đá Drimolen ở Nam Phi được phát hiện năm 1992 và được khai quật liên tục đến năm 2019. Suốt chừng ấy năm, nhiều mảnh xương người cổ được đào lên vẫn nằm yên trong kho, chưa từng được mô tả chính thức nên khoa học gần như chưa biết đến. Ngày 25/9/2026, một nhóm nghiên cứu do Đại học La Trobe dẫn đầu đã công bố mô tả 18 mẫu vật trong số đó trên tạp chí Annals of Human Biology, trong đó có một mảnh sọ của người đứng thẳng trưởng thành, niên đại khoảng 2 triệu năm. Bài viết này giải thích hóa thạch Drimolen là gì, phát hiện này thật sự mới ở điểm nào, vì sao hai loài người cổ cùng sống trong một hang động lại đi theo hai hướng tiến hóa khác nhau, và cách hiểu đúng để không bị cuốn theo các tiêu đề giật gân.

Hóa Thạch Drimolen Là Gì?

Hóa thạch Drimolen là 18 mẫu sọ và hàm của người cổ (hominin) từ mỏ đá Drimolen Main Quarry ở Nam Phi, gồm 1 mẫu Homo erectus, 14 mẫu Paranthropus robustus và 3 mẫu quá vụn để xác định loài. Chúng được khai quật từ năm 1992 đến 2019 nhưng chỉ được mô tả đầy đủ trong nghiên cứu công bố ngày 25/9/2026. Tên bài báo là "New hominin cranial and mandibular remains from Drimolen Main Quarry, South Africa".

• Số mẫu vật: 18 mẫu sọ và hàm.
• Phân loại: 1 Homo erectus, 14 Paranthropus robustus, 3 mẫu chưa xác định được loài.
• Niên đại: Khoảng 2 triệu năm trước (các lớp trầm tích ở mỏ đá được xác định trong khoảng 2,04-1,95 triệu năm).
• Tạp chí: Annals of Human Biology, tập 53, số 1, công bố trực tuyến ngày 25/9/2026.
• Nhóm tác giả: Jesse M. Martin (trưởng nhóm), A. B. Leece, Stephanie Baker, Andy I. R. Herries và David S. Strait, từ Đại học La Trobe, Đại học Johannesburg, Đại học Witwatersrand và Đại học Washington ở St. Louis.

(Xem thêm: Cú Phanh Gấp Của Gió Mặt Trời Trước Sao Mộc)

Drimolen Nằm Ở Đâu Và Vì Sao Quan Trọng?

Drimolen Main Quarry nằm trong "Cái nôi của loài người" (Cradle of Humankind) ở Nam Phi, một khu được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, gần Johannesburg và là một trong những nơi giàu hóa thạch người cổ nhất thế giới. Hóa thạch người cổ vốn rất hiếm, nên thường chỉ có vài mẫu rời rạc và các nhà khoa học phải đoán những phần còn thiếu của hồ sơ hóa thạch. Điểm đặc biệt của Drimolen là có lượng lớn mẫu từ cùng một địa điểm, nhờ đó có thể quan sát những thay đổi rất nhỏ giữa các cá thể và quần thể.

DNH 127: Người Đứng Thẳng Trưởng Thành Đầu Tiên Ở Drimolen

Homo erectus (người đứng thẳng) là loài người cổ mà giới nghiên cứu đồng thuận là thuộc chi Homo của chúng ta, và theo trưởng nhóm Jesse Martin thì có thể là tổ tiên trực tiếp của chúng ta. Trước nghiên cứu này, bằng chứng sớm nhất của loài này ở Drimolen là DNH 134, hộp sọ một đứa trẻ từ 2 đến 4 tuổi. Vì chỉ là trẻ nhỏ, các nhà khoa học không chắc người trưởng thành của quần thể sớm này trông ra sao.

Nay mảnh sọ DNH 127 đã lấp khoảng trống đó. Đây là mảnh sọ người trưởng thành, niên đại khoảng 2 triệu năm, được nhóm xác định là Homo erectus. Theo nhóm nghiên cứu, nó xác nhận thêm rằng loài này xuất hiện ở miền nam châu Phi vào khoảng 2 triệu năm trước. Các hóa thạch người trưởng thành của loài này ở những nơi khác, như Dmanisi (Georgia), có niên đại khoảng 1,8 triệu năm, tức trẻ hơn khoảng 200.000 năm.

Paranthropus Robustus: Răng Và Cơ Nhai Ngày Càng Lớn

Phần lớn mẫu vật trong nghiên cứu, 14 trên 18 mẫu, thuộc Paranthropus robustus, một nhánh người cổ đã tuyệt chủng. Nhóm so sánh các hóa thạch P. robustus khoảng 2 triệu năm tuổi ở Drimolen với các mẫu khoảng 1,8 triệu năm tuổi ở hang Swartkrans, để lần theo thay đổi trong khoảng 200.000 năm.

• Răng lớn dần: Răng của P. robustus trở nên lớn hơn trong giai đoạn này, cùng với các cơ liên quan đến việc nhai.
• Vi tiến hóa: Nhóm cho rằng đây là bằng chứng loài đang trải qua thay đổi vi tiến hóa (microevolution) để đáp ứng áp lực khí hậu.
• Phân loài riêng: Quần thể Drimolen trước đó đã được gọi là phân loài P. robustus ukusa, và các mẫu mới ủng hộ cách gọi này.
• Đặc điểm hàm mới: Nhóm cũng xác định một đặc điểm xương hàm giúp phân biệt các mẫu P. robustus ở Drimolen với mẫu ở các địa điểm khác ở Nam Phi.

Hai Loài Người Cổ Chung Một Cảnh Quan, Hai Hướng Tiến Hóa

Hai triệu năm trước, hai họ hàng rất khác nhau của loài người sống chung một vùng đất ở Nam Phi. Homo erectus có bộ não lớn hơn và răng hàm nhỏ hơn. Paranthropus robustus thì có bộ não chỉ lớn hơn tinh tinh một chút, nhưng sở hữu răng hàm khổng lồ và cơ nhai rất khỏe, một sự kết hợp mà tiến sĩ Martin ví như chày và cối để xử lý thức ăn dai và cứng.

Điều cần lưu ý rằng ở Drimolen, P. robustus đông hơn Homo erectus hơn 10 lần. Theo tiến sĩ Martin, dù chúng ta biết dòng dõi dẫn đến loài người cuối cùng là Homo erectus, nhưng vào thời điểm đó, tổ tiên của chúng ta trông giống như kẻ có cơ hội sống sót thấp nhất. Ông cũng cho rằng răng nhỏ hơn và não lớn hơn của Homo erectus có thể liên quan đến việc ăn thịt, nhưng đây là suy đoán chứ chưa phải kết luận.

Ý Nghĩa Khoa Học Của Nghiên Cứu

• Củng cố mốc xuất hiện của Homo erectus: Thêm một bằng chứng, lần này là người trưởng thành, cho thấy loài này đã có mặt ở miền nam châu Phi khoảng 2 triệu năm trước.
• Nhìn thấy tiến hóa ở quy mô nhỏ: Số lượng mẫu lớn ở cùng một địa điểm cho phép theo dõi biến đổi hình thái của P. robustus theo thời gian, điều hiếm có với hóa thạch người cổ.
• Hiểu cách các nhánh cùng tồn tại: Dữ liệu từ hai loài sống chung giúp nghiên cứu việc các nhánh người cổ thích nghi và cùng sống trong một môi trường.

Cách Hiểu Đúng Về Phát Hiện Này

• Không có nghĩa là con người hiện đại xuất hiện cách đây 2 triệu năm: Homo erectus là một loài người cổ thuộc chi Homo, còn con đường dẫn tới Homo sapiens phức tạp hơn nhiều.
• "Sớm hơn 200.000 năm" cần đọc đúng nghĩa: Con số này so sánh với các hóa thạch người trưởng thành ở nơi khác (như Dmanisi, khoảng 1,8 triệu năm), không phải mốc Homo erectus lần đầu xuất hiện, vì mẫu trẻ em DNH 134 ở Drimolen đã cho mốc khoảng 2 triệu năm từ trước.
• Việc xác định loài dựa trên mảnh xương: DNH 127 là mảnh sọ, không phải bộ xương hoàn chỉnh, và 3 mẫu khác quá vụn nên không gán được loài.
• P. robustus không phải tổ tiên trực tiếp của chúng ta: Theo nhóm nghiên cứu, dòng dõi dẫn đến chúng ta là Homo erectus, còn P. robustus là một nhánh khác đã tuyệt chủng.
• Răng to không tự giải thích được thành bại: Kích thước răng hay hộp sọ không đủ để kết luận đầy đủ về chế độ ăn hay lý do một nhánh sống sót còn nhánh kia thì không.

Những Điều Khoa Học Vẫn Chưa Biết Rõ

Nhiều câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ: vì sao P. robustus chiếm số đông lúc đó nhưng cuối cùng lại tuyệt chủng, trong khi Homo erectus lại là dòng dõi thành công; chế độ ăn thực tế của từng loài ra sao; và 3 mẫu chưa xác định thuộc loài nào. Một đặc điểm hàm mới mà nhóm nêu ra cũng cần được kiểm chứng thêm bằng các mẫu khác. Vì Drimolen vẫn là nơi cho nhiều hóa thạch, các công bố sau này có thể bổ sung hoặc điều chỉnh bức tranh này.

Giải Thích Nhanh Một Số Thuật Ngữ

• Hominin (người cổ): Nhóm gồm loài người hiện đại và các họ hàng, tổ tiên đã tuyệt chủng của chúng ta.
• Homo erectus (người đứng thẳng): Loài người cổ thuộc chi Homo, bộ não lớn hơn và răng hàm nhỏ hơn nhiều loài trước.
• Paranthropus robustus: Loài người cổ đã tuyệt chủng với răng hàm lớn và cơ nhai mạnh.
• Vi tiến hóa (microevolution): Những thay đổi nhỏ về đặc điểm của một loài theo thời gian, nhìn thấy qua các mẫu vật cùng loài.
• Phân loài: Một quần thể trong cùng loài nhưng có nét riêng đủ để đặt tên, như P. robustus ukusa.
• Cái nôi của loài người: Khu vực ở Nam Phi, Di sản Thế giới của UNESCO, nổi tiếng với hóa thạch người cổ.

Câu Hỏi Thường Gặp

• Nghiên cứu này công bố khi nào, ở đâu? Ngày 25/9/2026 trên tạp chí Annals of Human Biology, với mã DOI 10.1080/03014460.2026.2725046.
• Hóa thạch được tìm thấy năm nào? Mỏ đá được phát hiện năm 1992 và khai quật đến năm 2019. Nhiều mẫu được lấy lên trong giai đoạn này nhưng chưa được mô tả chính thức cho đến nay.
• DNH 127 là gì? Mảnh sọ người trưởng thành được xác định là Homo erectus, niên đại khoảng 2 triệu năm, là mẫu trưởng thành đầu tiên của loài này ở Drimolen.
• Phát hiện này có thay đổi hiểu biết về nguồn gốc loài người không? Nó củng cố và làm rõ bức tranh hiện có chứ chưa lật đổ nó. Nó không chứng minh con người hiện đại xuất hiện từ 2 triệu năm trước.
• Vì sao P. robustus đông hơn Homo erectus ở Drimolen? Nghiên cứu chỉ ghi nhận tỷ lệ hơn 10 trên 1 ở hang này, chưa đưa ra lời giải thích đầy đủ cho nguyên nhân.
• Hai loài này có tiêu diệt nhau không? Các nguồn đọc được chỉ nói hai loài cùng sống trên một cảnh quan và đi theo hai hướng thích nghi khác nhau, không có bằng chứng về xung đột trực tiếp.

Kết Luận

18 hóa thạch từ Drimolen cho chúng ta hai thông điệp. Thứ nhất, mẫu DNH 127 cung cấp thêm bằng chứng, lần này từ người trưởng thành, rằng Homo erectus đã có mặt ở miền nam châu Phi khoảng 2 triệu năm trước. Thứ hai, những chiếc răng ngày càng lớn của Paranthropus robustus cho thấy tiến hóa có thể được nhìn thấy ngay trong khoảng 200.000 năm. Nhưng cách hiểu đúng là đây là một mảnh ghép quý giá, không phải câu trả lời cuối cùng cho nguồn gốc loài người, và nhiều câu hỏi, từ nguyên nhân thành bại của hai nhánh đến danh tính các mẫu chưa phân loại, vẫn đang chờ những phát hiện tiếp theo.