Liệu Có Thể Hồi Sinh Khủng Long Từ Máu Còn Sót Lại Sau 115 Triệu Năm?
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Một mảnh xương chân khủng long được tìm thấy trong một mỏ ở vùng Đông Bắc Brazil, rồi được đưa về Bảo tàng Quốc gia ở Rio de Janeiro. Từ đó, nó nằm trong bộ sưu tập của bảo tàng cho đến khi các nhà khoa học đưa lên bàn phân tích. Ngày 2 tháng 11 năm 2026, một nhóm nghiên cứu do Đại học Curtin của Úc dẫn đầu công bố trên tạp chí PNAS rằng bên trong khúc xương ấy có máu khủng long đã hóa thạch. Tin này khiến nhiều người nhớ ngay đến Jurassic Park. Trong bài viết, chúng tôi sẽ kể lại phát hiện ở Brazil, giải thích vì sao máu có thể nằm lại suốt 115 triệu năm, nêu những nghi ngờ từ giới khoa học và trả lời câu hỏi lớn nhất: liệu chúng ta có thể hồi sinh khủng long hay không.
Có Thể Hồi Sinh Khủng Long Từ Máu Hóa Thạch?
Câu trả lời là không, với khoa học hiện nay chúng ta không thể hồi sinh khủng long từ phát hiện này. Chúng tôi hiểu cảm giác háo hức khi đọc dòng tin ấy, nhưng có mấy lý do rất rõ ràng:
- Không có máu lỏng: nhóm nghiên cứu không báo cáo máu còn ở dạng lỏng, mà chỉ thấy các cấu trúc giống hồng cầu đã bị khoáng hóa.
- Không có DNA: nghiên cứu không ghi nhận DNA được bảo tồn, mà đó mới là thứ cần có để tái tạo một sinh vật.
- Không có hemoglobin nguyên vẹn: thứ được phát hiện là các hợp chất liên quan đến heme, một phân tử nhỏ chứa sắt, không phải thông tin di truyền.
- DNA có thời hạn: các tính toán cho thấy DNA trong xương không thể tồn tại đến hàng chục triệu năm, và khủng long đã tuyệt chủng cách đây ít nhất 65 triệu năm.
(Xem thêm: Tambora Là Núi Lửa Gì? Thảm Họa Năm 1815)
Phát Hiện Ở Brazil Được Kể Lại Như Thế Nào?
Chủ nhân của khúc xương là Aratasaurus museunacionali, một loài khủng long ăn thịt nhỏ sống vào kỷ Phấn Trắng. Theo các nhà nghiên cứu, nó chỉ khoảng 4 tuổi khi chết, dài chừng 3,12 mét và nặng khoảng 34 kilôgam. Tên của nó có nghĩa là thằn lằn sinh ra từ lửa.
Nhóm của giáo sư Kliti Grice, một nhà địa hóa học tại Đại học Curtin, cắt khúc xương thành những lát rất mỏng rồi soi dưới kính hiển vi điện tử. Họ thấy nhiều khối tròn có kích thước gần bằng tế bào, nằm trong các kênh mạch máu từng chạy xuyên qua xương khi con vật còn sống. Vị trí ấy là gợi ý đầu tiên cho thấy đây có thể là hồng cầu.
Để chắc chắn hơn, họ phân tích hóa học cả phần xương lẫn lớp đất đá xung quanh. Các phân tử có nguồn gốc từ heme xuất hiện trong xương, còn phần trầm tích bên ngoài thì không có. Chúng tôi nghĩ chi tiết này là điểm làm câu chuyện trở nên đáng tin hơn nhiều.
Vì Sao Máu Có Thể Tồn Tại Suốt 115 Triệu Năm?
Theo nhóm nghiên cứu, con khủng long bị chôn rất nhanh trong môi trường thiếu oxy, nên quá trình phân hủy bị làm chậm lại. Máu không còn tươi như lúc đầu. Các hồng cầu nhỏ bé đã dần biến thành khoáng chất trong quá trình hóa thạch. Một lớp thảm vi sinh vật phủ lên xác cũng được cho là đã góp phần.
Một yếu tố khác là các khoáng chất như hausmannite, có thể hoạt động phần nào giống chất chống oxy hóa và giúp ổn định những phân tử mỏng manh. Trước đây, các dấu vết nghi là tế bào máu của khủng long chỉ được ghi nhận ở những mẫu khoảng 80 triệu năm tuổi trở lại. Mẫu ở Brazil già hơn hẳn, nên nhiều người xem đây là kỷ lục mới.
Các Nhà Khoa Học Khác Nghi Ngờ Điều Gì?
Không phải ai cũng bị thuyết phục. Phần lớn mô mềm như máu phân hủy rất nhanh sau khi sinh vật chết, và một số khoáng chất có thể tạo ra những khối tròn trông giống tế bào dưới kính hiển vi. Trước nghiên cứu này, đã có ít nhất 14 công trình từng cố mô tả hồng cầu trong hóa thạch rất cổ, và nhiều kết luận vẫn còn gây tranh cãi.
Nhóm của giáo sư Grice vẫn giữ nguyên kết luận. Họ cho rằng sức mạnh của nghiên cứu nằm ở sự kết hợp nhiều bằng chứng: hình dạng, vị trí trong hệ mạch máu, quá trình khoáng hóa và dấu hiệu hóa học của heme. Chúng tôi cho rằng cách làm khoa học hợp lý nhất lúc này là chờ thêm những nhóm độc lập kiểm tra lại.
Vì Sao Máu Không Phải Là DNA?
Ở Jurassic Park, các nhà khoa học lấy máu từ con muỗi bị mắc kẹt trong hổ phách để dựng lại khủng long. Ngoài đời, câu chuyện khó hơn nhiều, vì thứ cần để tái tạo một loài là DNA còn đủ dài và đủ nguyên vẹn, chứ không phải vài dấu vết hóa học của máu.
Chu Kỳ Bán Rã 521 Năm Của DNA
Năm 2012, một nhóm khoa học quốc tế đo mức suy giảm DNA trong 158 xương chân của loài chim moa đã tuyệt chủng ở New Zealand. Kết quả là DNA trong xương có chu kỳ bán rã khoảng 521 năm, nghĩa là cứ 521 năm thì một nửa các liên kết trong chuỗi bị đứt. Ngay cả trong điều kiện bảo quản lý tưởng ở âm 5 độ C, mọi liên kết vẫn bị phá hủy hoàn toàn sau tối đa 6,8 triệu năm. DNA sẽ không còn đọc được từ rất lâu trước đó, ước tính chỉ sau khoảng 1,5 triệu năm.
Con số 115 triệu năm của chú khủng long Brazil nằm quá xa giới hạn ấy. Mẫu DNA cổ nhất từng đọc được cho đến nay cũng chỉ vào khoảng hai triệu năm tuổi. Vì thế, dù heme có sống sót, bộ gen của khủng long gần như chắc chắn đã mất từ lâu.
Phát Hiện Này Thật Sự Mở Ra Điều Gì?
Dù không đưa khủng long trở lại, phát hiện này vẫn có giá trị riêng:
- Hiểu sinh lý khủng long: các phân tử như heme cho phép nghiên cứu cơ thể những loài đã tuyệt chủng ở cấp độ hóa học, thay vì chỉ nhìn hình dáng xương.
- Thay đổi cách tìm hóa thạch: nếu điều kiện chôn vùi đặc biệt giúp lưu giữ phân tử sinh học, nhiều hóa thạch trong các bảo tàng có thể còn chứa manh mối tương tự.
- Mở rộng giới hạn đã biết: các dấu vết máu có thể tồn tại lâu hơn nhiều so với những gì giới khoa học từng nghĩ.
Kết Luận
Khi đọc về khúc xương nhỏ ở Brazil, chúng tôi vừa thấy bất ngờ nhưng vẫn tỉnh táo. Bất ngờ vì một thứ mong manh như hồng cầu có thể để lại dấu vết sau 115 triệu năm. Tỉnh táo vì dấu vết ấy chưa phải DNA, và còn cần thêm những nhóm nghiên cứu độc lập kiểm chứng. Khủng long vẫn thuộc về quá khứ, nhưng mỗi phát hiện như thế này giúp chúng ta hiểu chúng rõ hơn một chút.
Nguồn tham khảo:
Science - Did scientists just find 115-million-year-old dinosaur blood?
