Tambora Là Núi Lửa Gì? Thảm Họa Năm 1815

Chỉ trong vài ngày của tháng 4 năm 1815, một ngọn núi trên đảo Sumbawa của Indonesia mất hơn một phần ba chiều cao. Hơn hai thế kỷ sau, nó vẫn đứng đó, với một miệng núi lửa khổng lồ nằm trên đỉnh. Nếu bạn từng thắc mắc Tambora là núi lửa gì và vì sao tên của nó được nhắc đến nhiều như vậy, bài viết này dành cho bạn. Chúng tôi sẽ giới thiệu vị trí và cấu tạo của Tambora, kể lại lịch sử hoạt động của nó qua hàng chục nghìn năm, rồi giải thích vì sao ngọn núi này vẫn được theo dõi cho đến ngày nay.

Tambora Là Núi Lửa Gì?

Tambora là một núi lửa tầng với miệng núi lửa rộng khoảng 6 km và độ cao hiện nay khoảng 2.850 mét. Để bạn nắm nhanh, chúng tôi tóm tắt các thông tin chính như sau:

• Loại núi lửa: núi lửa tầng, hình thành trên một vùng hút chìm của vỏ Trái Đất.
• Vị trí: bán đảo Sanggar, phía bắc đảo Sumbawa, thuộc quần đảo Tiểu Sunda, tỉnh Tây Nusa Tenggara, Indonesia.
• Quy mô: một mình Tambora tạo nên toàn bộ bán đảo Sanggar, với chiều rộng chân núi khoảng 60 km.
• Độ cao: khoảng 4.000 đến 4.300 mét trước năm 1815, hiện còn khoảng 2.850 mét.
• Miệng núi lửa: rộng khoảng 6 km và sâu hơn 1.000 mét.
• Lần phun gần nhất: khoảng năm 1967, với quy mô rất nhỏ.

Giống như nhiều núi lửa khác của Indonesia, Tambora hình thành do mảng Ấn Độ-Úc trượt xuống bên dưới mảng Sunda. Quá trình này làm nóng chảy đá ở độ sâu lớn, và magma từ đó dâng lên mặt đất qua hàng chục nghìn năm để dựng nên ngọn núi.

(Xem thêm: Tại Sao Thời Gian Trên Trái Đất Ngày Càng Ngắn Hơn?)

Cấu Tạo Và Thành Phần Của Núi Lửa Tambora

Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, Tambora là một núi lửa tầng với thành phần đá chủ yếu thuộc nhóm trachybazan đến trachyandesit. Núi lửa tầng thường có dáng hình nón, được xếp chồng từ nhiều lớp dung nham và tro bụi qua các lần phun trào.

Miệng Núi Lửa Tambora Rộng Bao Nhiêu?

Điểm nổi bật nhất của Tambora là miệng núi lửa khổng lồ trên đỉnh, rộng khoảng 6 km và sâu hơn 1.000 mét, theo số liệu của các nguồn như Britannica. Khi nhìn từ trên cao qua ảnh vệ tinh, chúng tôi vẫn thấy rợn người trước kích thước của nó, bởi đó là dấu vết của một phần ngọn núi đã biến mất.

Nón Núi Lửa Nhỏ Trong Miệng Núi Lửa

Sau năm 1815, núi lửa không im hẳn. Những vòm dung nham nhỏ và các dòng dung nham đã trào ra trên đáy miệng núi lửa trong thế kỷ 19 và 20. Một trong số đó là Doro Afi Toi, nằm ở phía tây nam miệng núi lửa, gắn với hoạt động quanh khoảng năm 1880.

Lịch Sử Hoạt Động Của Tambora

Tambora có tuổi đời khá dài. Ngọn núi từng cao khoảng 4.000 mét trước khi một vụ nổ lớn phá hủy phần đỉnh, để lại một miệng núi lửa cổ hình thành cách đây hơn 43.000 năm. Sau đó, các dòng dung nham lấp gần đầy miệng núi lửa cũ vào khoảng 10.000 năm trước, rồi hoạt động chuyển sang dạng nổ mạnh.

Trong khoảng 10.000 năm qua, Tambora có ít nhất 7 lần phun trào được xác nhận, trong đó 4 lần có ghi chép lịch sử, còn lại được suy ra từ bằng chứng địa chất.

Vụ Phun Trào Năm 1815 Chỉ Là Một Chương Của Tambora

Đỉnh điểm của chuỗi hoạt động ấy diễn ra ngày 10 tháng 4 năm 1815, đạt cấp 7 trên thang VEI và được xem là vụ phun trào lớn nhất trong lịch sử ghi chép. Chúng tôi đã kể riêng về thảm họa này trong một bài viết khác, nên ở đây xin không nhắc lại chi tiết.

Xem thêm: 5 thảm họa thiên nhiên lớn nhất lịch sử - dự báo 2027

Những Lần Phun Nhỏ Hơn Sau Đó Của Tambora

Sau năm 1815, Tambora còn phun vào khoảng năm 1819 và năm 1880, cả hai đều ở mức VEI 2. Lần gần nhất được ghi nhận là khoảng năm 1967, ở mức VEI 0, tức là rất nhỏ và chủ yếu diễn ra trên đáy miệng núi lửa.

Vì Sao Tambora Vẫn Phải Theo Dõi Chặt Chẽ?

Tambora vẫn được xem là một hệ thống núi lửa đang hoạt động. Lý do khiến chúng tôi lo nhất là số người sống quanh ngọn núi. Theo dữ liệu của Chương trình Núi lửa Toàn cầu, có hơn 11.000 người sống trong bán kính 10 km, khoảng 89.000 người trong bán kính 30 km và hơn một triệu người trong bán kính 100 km.

Từng có thời điểm các nhà núi lửa học Indonesia nâng mức cảnh báo ở Tambora vì số lượng động đất nông tăng lên và hơi nước bốc ra từ miệng núi lửa. Điều đó cho thấy việc quan sát liên tục là cần thiết. Nếu bạn có kế hoạch đến thăm khu vực này, hãy cập nhật thông tin từ cơ quan địa chất của Indonesia trước khi lên đường.

Tambora, Vesuvius Và Raung Có Điểm Gì Chung?

Tambora đôi khi được gọi là Pompeii của phương Đông. Nếu bạn muốn so sánh, chúng tôi đã viết về núi lửa Vesuvius, ngọn núi từng chôn vùi thành phố Pompeii. Ngoài ra, bạn có thể đọc về núi lửa Raung, một ngọn núi lửa khác cũng nằm ở Indonesia.

Kết Luận

Hiện tại, núi lửa đã ngủ yên hơn nửa thế kỷ kể từ lần phun gần nhất, nhưng hơn một triệu người sống quanh nó vẫn khiến việc theo dõi trở nên quan trọng. Chúng tôi hy vọng bài viết giúp bạn hiểu Tambora không chỉ là một cái tên trong sách lịch sử, mà còn là một ngọn núi lửa vẫn đang hiện diện giữa đời sống của nhiều người.

Nguồn tham khảo:

Britannica - How the 1815 Eruption of Mount Tambora Produced the Year Without a Summer

EarthChem - Data from the Global Volcanism Program of the Smithsonian Institution, Details for: Tambora