La Garita Caldera Là Siêu Núi Lửa Gì? Vụ Phun Trào Kỷ Lục Fish Canyon Tuff
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Nằm ẩn mình tại khu vực phía nam dãy núi San Juan thuộc tiểu bang Colorado, Hoa Kỳ, La Garita Caldera được giới khoa học công nhận là một trong những siêu miệng trũng khổng lồ và có vụ phun trào mạnh mẽ nhất trong lịch sử địa chất hành tinh. Khác với những ngọn núi lửa thông thường, dấu tích của La Garita hiện nay là những vách đá tro bụi kết dính khổng lồ trải rộng trên diện tích hàng ngàn kilômét vuông. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ La Garita Caldera là gì, cấu trúc địa chất, quy mô siêu phun trào Fish Canyon Tuff và mức độ hoạt động hiện tại của nó.
La Garita Caldera Là Siêu Núi Lửa Gì?
La Garita Caldera là một siêu miệng trũng (supervolcano caldera) cổ đại nằm ở phía tây nam bang Colorado, Hoa Kỳ. Được hình thành vào thời kỳ Oligocene (khoảng 28 triệu năm trước), đây là trung tâm của một cụm núi lửa lớn mang tên Cánh đồng núi lửa San Juan. Với kích thước ban đầu khổng lồ và sức mạnh siêu cấp, La Garita giữ kỷ lục là nơi xảy ra một trong những vụ phun trào núi lửa lớn nhất từng được ghi nhận trong lịch sử địa chất Trái Đất.
- Vị trí: Dãy núi San Juan, phía tây nam bang Colorado, Hoa Kỳ.
- Cấu trúc địa chất: Miệng trũng sụt lún quy mô lớn với chiều dài lên tới khoảng 75 km và chiều rộng khoảng 35 km, bao phủ bởi lớp đá trầm tích tro bụi dày đặc.
- Đặc điểm thạch học: Nổi bật với lớp trầm tích đá dăm kết thạch anh rhyodacite khổng lồ được gọi là Fish Canyon Tuff.
(Xem thêm: Whakamaru Caldera Là Siêu Núi Lửa Gì? Siêu Phun Trào 335.000 Năm Trước Ở New Zealand)
Vụ Phun Trào Kỷ Lục Fish Canyon Tuff
Sự nổi tiếng của La Garita Caldera xuất phát từ quy mô khủng khiếp của đợt siêu phun trào diễn ra cách đây khoảng 27,8 triệu năm:
- Lượng vật liệu phún xuất khổng lồ: Vụ nổ đã giải phóng khoảng 5.000 kilômét khối vật liệu magma dưới dạng tro bụi, đá bọt và các dòng phún xuất nhiệt (pyroclastic flows). Để dễ hình dung, lượng vật liệu này đủ để lấp đầy toàn bộ Hồ Michigan hoặc phủ kín phần lớn diện tích nước Mỹ bằng một lớp tro dày.
- Chỉ số phun trào VEI 8+: Vụ nổ vượt xa mức tối đa thông thường của thang đo VEI (Volcanic Explosivity Index), tạo ra một thảm họa toàn cầu làm thay đổi hoàn toàn khí hậu và cảnh quan khu vực Bắc Mỹ thời bấy giờ.
- Sự hình thành lớp Fish Canyon Tuff: Tro bụi từ vụ nổ lắng xuống tạo thành một tầng đá trầm tích dốc đứng, cứng chắc được giới địa chất gọi là Fish Canyon Tuff, trải dài khắp các bang Colorado, Utah, Arizona và New Mexico.
Cấu Trúc Sau Phun Trào Và Các Đợt Phun Trào Phụ
Sau vụ siêu phun trào kỷ lục tạo ra thảm họa Fish Canyon, hoạt động địa chất tại La Garita vẫn tiếp tục diễn ra trong giai đoạn sau:
- Các đợt phun trào kế tiếp: Khu vực này tiếp tục trải qua ít nhất 6 đợt phun trào quy mô lớn khác trong vòng vài triệu năm tiếp theo (như vụ phun trào Eagle Rock Tuff), làm phức tạp thêm cấu trúc địa tầng của toàn bộ dãy San Juan.
- Sự xói mòn và biến đổi địa hình: Trải qua hàng triệu năm chịu tác động của băng hà, nước mưa và phong hóa, hình hài ban đầu của miệng trũng đã bị xói mòn sâu, để lại những vách đá dựng đứng và cảnh quan núi non hiểm trở tuyệt đẹp ngày nay.
Siêu Núi Lửa La Garita Caldera Có Nguy Hiểm Không?
Câu trả lời ngắn gọn là: Không, La Garita Caldera đã hoàn toàn tắt hẳn và không còn hoạt động.
- Đã chết từ hàng chục triệu năm trước: Vì đợt phun trào lớn nhất xảy ra cách đây gần 28 triệu năm và buồng magma nguyên thủy đã nguội lạnh hoàn toàn từ lâu, nơi đây không còn tiềm năng sinh ra các hoạt động phun trào mới.
- Giá trị nghiên cứu khoa học: Ngày nay, La Garita Caldera là "phòng thí nghiệm tự nhiên" kinh điển để các nhà thạch học và địa chất học nghiên cứu về cơ chế hình thành siêu miệng trũng và sự biến đổi của vỏ Trái Đất.
Kết Luận
La Garita Caldera dù đã ngủ yên và tắt hoàn toàn từ hàng chục triệu năm trước, di sản của siêu núi lửa này vẫn để lại những dấu ấn địa hình vĩ đại và bài học quý giá cho khoa học hiện đại.
