Aso Là Siêu Núi Lửa Gì? Quần Thể Lòng Chảo Khổng Lồ Và Sức Mạnh Năng Động Nhất Kyushu, Nhật Bản
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Nằm ở trung tâm tỉnh Kumamoto thuộc đảo Kyushu, siêu núi lửa Aso (Aso-san) là một trong những quần thể núi lửa tầng và lòng chảo sụt lở (caldera) lớn nhất, hoạt động năng động nhất thế giới. Qua quá trình điền dã và thu thập dữ liệu địa chấn tại Nhật Bản, chúng tôi nhận thấy với cảnh quan địa hình hoang sơ hùng vĩ, hồ nước khoáng axit xanh ngọc lục bảo liên tục sôi sục và lịch sử phun trào tàn phá khốc liệt, Aso không chỉ là một đối tượng nghiên cứu địa chất hàng đầu mà còn là điểm đến du lịch biểu tượng của xứ sở mặt trời mọc. Cùng tìm hiểu chi tiết về quần thể hỏa sơn khổng lồ này ngay sau đây.
Siêu Núi Lửa Aso Là Gì? Vị Trí Và Đặc Điểm Địa Chất
Siêu núi lửa Aso (với đỉnh cao nhất là Taka-dake đạt 1.592 mét so với mực nước biển) là một quần thể núi lửa phức hợp ngự trị lọt thỏm bên trong một lòng chảo sụt lở khổng lồ bao phủ diện tích hơn 380 km vuông.
Xét về mặt cấu trúc địa chất, quần thể siêu núi lửa Aso sở hữu những điểm độc đáo bậc nhất hành tinh, cho thấy sức mạnh rất lớn của tự nhiên:
- Lòng chảo Caldera siêu khổng lồ: Aso sở hữu một trong những lòng chảo sụt lở có kích thước vĩ đại nhất thế giới với chu vi lên tới 128 km (dài 25 km theo trục bắc - nam và 18 km theo trục đông - tây). Lòng chảo này được định hình từ 4 đợt siêu phun trào khốc liệt (ký hiệu từ Aso-1 đến Aso-4) diễn ra từ 300.000 đến 90.000 năm trước.
- Cụm nón núi lửa trung tâm (Central Peaks): Bên trong vùng đáy phẳng của lòng chảo có hơn 17 nón núi lửa trẻ hơn vươn lên. Trong đó, nổi bật nhất là cụm 5 ngọn núi chính thiêng liêng (Aso Gozan) bao gồm: Taka-dake, Naka-dake, Eboshi-dake, Kijima-dake và Neko-dake.
- Miệng núi Naka-dake đang hoạt động: Trong số các nón núi lửa kể trên, Naka-dake chính là tâm điểm địa chấn hiện tại. Nơi đây liên tục xả ra hơi nước siêu nhiệt, khí độc lưu huỳnh và sở hữu một hồ axit nóng chảy dâng trào không ngừng nghỉ.
(Xem thêm: Kirishimayama Là Núi Lửa Gì? Cụm Núi Lửa 20 Đỉnh Năng Động Nhất Phía Nam Nhật Bản)
Lịch Sử Phun Trào Khốc Liệt Và Mối Đe Dọa Địa Chấn
Siêu núi lửa Aso ghi nhận một lịch sử phun trào dày đặc với hàng trăm sự kiện bùng phát lớn nhỏ, gây ra những thay đổi lớn về địa hình Nhật Bản:
- Siêu phun trào Aso-4 trong quá khứ: Đợt siêu phun trào Aso-4 (xảy ra khoảng 90.000 năm trước) đã giải phóng hàng trăm kilômét khối tro bụi và dòng chảy phún xuất nhiệt (pyroclastic flows). Sự kiện này bao phủ tro tàn gần như toàn bộ hòn đảo Kyushu và lượng bụi mịn lắng đọng bay xa tới tận đảo chính Honshu.
- Các đợt bùng phát hiện đại: Ngọn núi Naka-dake liên tục trải qua vô số đợt bùng nổ theo kiểu phun trào Strombolian và kiểu phun trào Vulcanian trong thế kỷ 20 và 21. Cụ thể, các đợt phun trào dữ dội vào năm 2014, 2016, 2019 và đặc biệt là trận bùng phát quy mô lớn năm 2021 đã đẩy cột tro bụi đâm thẳng lên độ cao 3.500 mét.
Công Tác Quan Trắc Chặt Chẽ Của Cơ Quan Khí Tượng Nhật Bản (JMA)
Cần lưu ý rằng có hàng ngàn cư dân sinh sống ngay bên trong lòng chảo Caldera và lượng du khách đổ về tham quan rất lớn, nên Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) phải tổ chức giám sát Aso vô cùng nghiêm ngặt 24/7:
- Hệ thống cảnh báo an toàn du lịch: JMA thường xuyên cập nhật và điều chỉnh Cấp độ cảnh báo núi lửa Aso (từ Cấp 1 đến Cấp 3). Khi phát hiện áp suất mác-ma gia tăng, chính quyền địa phương lập tức ban bố lệnh phong tỏa bán kính từ 1 đến 2 km quanh miệng núi Naka-dake.
- Hầm trú ẩn kiên cố: Một điểm đặc biệt là dọc theo vành đai tham quan miệng núi Naka-dake, người Nhật đã cho xây dựng hàng loạt hầm bê tông (bunkers) siêu kiên cố. Những hầm này có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ du khách thoát hiểm kịp thời nếu xảy ra hiện tượng bùng nổ đá văng bất ngờ.
Công Viên Địa Chất Toàn Cầu UNESCO Và Du Lịch Sinh Thái
Dù là một "gã khổng lồ" tiềm ẩn nguy hiểm rình rập, Aso lại được công nhận là công viên địa chất toàn cầu UNESCO, tạo điều kiện phát triển hệ sinh thái du lịch hàng đầu Nhật Bản:
- Thảo nguyên Kusasenri-ga-hama: Đây là một cánh đồng cỏ xanh mướt rộng lớn hình thành trên vùng trũng cổ, nằm ngay dưới chân núi Eboshi-dake. Tại đây, du khách có thể trải nghiệm cưỡi ngựa thong dong và ngắm nhìn cột khói trắng cuộn lên từ miệng núi Naka-dake ở phía xa.
- Nón tro xỉ Komezuka: Một ngọn núi nhỏ hình nón đối xứng hoàn hảo phủ đầy cỏ non, mang vẻ đẹp kỳ ảo gợi liên tưởng đến một bát cơm khổng lồ úp ngược trên mặt đất.
- Suối nước nóng Kurokawa Onsen và Aso Onsen: Nguồn nhiệt lượng địa nhiệt khổng lồ ẩn sâu dưới lòng chảo đã nuôi dưỡng hàng loạt khu nghỉ dưỡng tắm khoáng nóng (onsen) trứ danh, mang đến nguồn thu kinh tế lớn cho người dân vùng Kyushu.
Kết Luận
Siêu núi lửa Aso là minh chứng hoàn hảo cho sức mạnh kiến tạo ngoạn mục của lớp vỏ Trái Đất. Dù liên tục gieo rắc những thách thức về an toàn địa chấn cho khu vực Kumamoto, Aso vẫn đem lại những giá trị vô giá về đa dạng địa chất, văn hóa và du lịch sinh thái. Nơi đây hoàn toàn xứng đáng là một kỳ quan thiên nhiên không thể bỏ qua đối với bất kỳ ai đặt chân đến hòn đảo Kyushu, Nhật Bản.
Nguồn tham khảo:
Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) - Cổng thông tin cảnh báo và quan trắc núi lửa Nhật Bản
