Ahyi là núi lửa gì? Vì Sao Nước Biển Phía Trên Ahyi Đổi Màu?
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Cuối tháng 10/2026, bản tin định kỳ về quần đảo Bắc Mariana lại nhắc đến một cái tên ít ai biết: Ahyi. Tuần qua, nước biển phía trên ngọn núi này đổi màu hai lần. Không có tiếng nổ nào được ghi nhận và không có cột khói nào bốc lên. Nhưng chính sự yên ắng đó mới là điều khó đọc nhất ở Ahyi, vì đây là một núi lửa hoạt động nhiều lần trong vài năm gần đây mà gần như không ai nhìn thấy tận mắt.
Ahyi Là Núi Lửa Gì?
Ahyi là một núi lửa ngầm hình nón, nằm ở phần phía bắc của quần đảo Bắc Mariana, Tây Thái Bình Dương. Toàn bộ thân núi chìm dưới nước, và điểm cao nhất hiện cách mặt biển khoảng 55 m. Núi ở cách đảo Farallon de Pajaros khoảng 18 km về phía đông nam. Hòn đảo nhỏ rộng chừng 2 km này là núi lửa trên cạn hoạt động mạnh nhất ở cực bắc quần đảo, từng được gọi là "ngọn hải đăng của Tây Thái Bình Dương".
Ahyi thuộc vòng cung núi lửa Mariana, nơi mảng Thái Bình Dương chui xuống dưới mảng biển Philippines. Hồ sơ của Chương trình Núi lửa Toàn cầu thuộc Viện Smithsonian xếp nó vào nhóm núi lửa tầng, với đá thuộc dãy andesit đến bazan. Điểm khiến Ahyi khác nhiều núi lửa ngầm khác là độ nông của đỉnh. Chỉ khoảng 55 m nước phía trên khiến nó có thể tương tác với mặt biển nhiều hơn các núi ngầm nằm sâu hàng trăm hay hàng nghìn mét.
(Xem thêm: Tượng Nhân Sư Giza Giải Mã Bí Ẩn Loài Cá Sấu Biển Tuyệt Chủng 45 Triệu Năm)
Một Ngọn Núi Bị Đánh Sập Rồi Mọc Lại
Câu chuyện đáng kể nhất về Ahyi diễn ra năm 2014. Từ ngày 24/4 đến giữa tháng 5, các máy địa chấn trên những đảo của Bắc Mariana và cảm biến thủy âm ở đảo Wake, cách đó hơn 2.000 km, ghi nhận một chuỗi tín hiệu nổ. Thợ lặn của NOAA, đang khảo sát rạn san hô ở Farallon de Pajaros, nghe thấy tiếng nổ dưới nước. Họ mô tả như bom nổ và cảm nhận được sóng xung kích qua cơ thể. Một vụ nổ đủ mạnh để làm rung cả thân tàu nghiên cứu.
Khi tàu khảo sát quay lại quét địa hình đáy biển, kết quả cho thấy cái nón núi quen thuộc đã biến mất. Thay vào đó là một miệng núi lửa mới, vành sâu khoảng 90 m và đáy sâu khoảng 195 m. Ở sườn đông nam xuất hiện một rãnh lở lớn kéo xuống sâu ít nhất 2.300 m. Từ đầu rãnh, tới 125 m vật liệu đã bị cuốn đi, còn phần tích tụ phía dưới dày tới 40 m. Đỉnh núi từ khoảng 60 m chìm xuống thành khoảng 75 m dưới mặt nước. Cuối năm 2014, các thiết bị đo còn thấy khí CO2 sủi lên từ đỉnh và một lớp hạt lơ lửng dày quanh độ sâu 150 m, chứng tỏ hệ thủy nhiệt vẫn hoạt động.
Một điểm đặc biệt là Ahyi không dừng lại ở đó. Tháng 5/2025, tàu thám hiểm Nautilus thả robot ngầm xuống đỉnh núi. Các nhà quan sát xác nhận dung nham đã phun trào trong vài năm gần đó và xây đỉnh núi trở lại, cách mặt biển khoảng 50 đến 60 m. Khí vẫn sủi lên thành bọt trên một vùng rộng. Nói cách khác, chỉ trong chưa đầy hai thập kỷ, núi lửa này đã tự phá một phần thân mình rồi xây lại, gần như về độ sâu cũ.
Độ sâu đỉnh vì thế không phải một con số cố định. Hồ sơ cũ có thể ghi 137 m (số đo sonar đời đầu, về sau bị đánh giá kém chính xác), rồi 75 m sau năm 2014. Các bản tin gần đây dùng 55 m. Người đọc nên kiểm tra năm công bố của số liệu trước khi trích dẫn.
Tuần Qua Có Gì Trên Mặt Biển?
Bản tin cuối tháng 10 ghi nhận hai vệt nước màu xanh lục nhạt trong ảnh vệ tinh ngày 16 và 21/10. Chúng trôi cách đỉnh núi vài trăm mét. Các nhà địa chất cho rằng đây là dấu vết của khí thoát ra cùng hoạt động thủy nhiệt ở đỉnh. Dữ liệu đo từ xa không có tín hiệu nào đáng kể. Phần tóm tắt đầu bản tin ghi "không có dấu hiệu bất ổn trong dữ liệu vệ tinh". Điều này có thể hiểu là đánh giá ảnh mới nhất, còn hai vệt nước là quan sát sớm hơn trong tuần.
Đặt cạnh các tuần trước, bức tranh khá nhấp nhô. Theo tổng hợp của VolcanoDiscovery dựa trên báo cáo của cơ quan địa chất Mỹ, các vệt nước xanh lục trôi xa hơn 7 km từng được thấy hôm 9 và 11/10, lớn hơn nhiều so với hai vệt cuối tháng. Còn từ cuối tháng 7 đến cuối tháng 9, hầu hết các tuần đều không thấy vệt nào, trừ một vệt nhẹ ngày 7/9. Với một núi lửa ngầm, "không thấy gì" có thể chỉ có nghĩa là mây che hoặc khí không thoát mạnh trong ngày ảnh được chụp.
Đọc Nhịp Hoạt Động Từ Năm 2022
Nếu chỉ đọc một bản tin, Ahyi trông bình lặng. Khi xếp các bản tin cạnh nhau, người ta thấy một nhịp lặp lại. Mức cảnh báo cấp Advisory (lưu ý) đã được nâng lên sáu lần: ngày 29/11/2022, 23/5/2023, 14/1/2024, 20/11/2024, 5/11/2025 và 16/7/2026. Giữa các lần đó, cảnh báo nhiều lần được hạ về Unassigned (chưa gán). Đến cuối tháng 2/2026, núi lửa đang ở mức này, và vệt nước đổi màu cuối cùng được thấy hôm 9/1.
Mỗi đợt hoạt động để lại dấu vết khác nhau. Cuối năm 2022 đến giữa năm 2023, cảm biến thủy âm ở đảo Wake ghi tín hiệu phù hợp với hoạt động núi lửa ngầm, và đến giữa tháng 3/2023 vùng nước đổi màu trải rộng khoảng 35 km. Đầu năm 2024, các vệt nước kéo xa tới 19 km. Từ tháng 8/2024, các vệt nước xuất hiện rải rác trong gần chín tháng, và có lúc ảnh vệ tinh thấy dấu hiệu đá bọt nổi trên mặt biển.
Lần nâng cảnh báo gần nhất, ngày 16/7/2026, đến sau những vệt nước nhỏ (dưới 0,5 km) trong ảnh ngày 1, 7 và 11/7. Các nhà địa chất nhận xét hình dạng vệt nước rõ nét hơn trước, nên có thể là khí thoát mạnh từ hệ thủy nhiệt, hoặc gắn với một đợt phun trào dung nham đang diễn ra. Họ không phân biệt được hai khả năng này từ ảnh vệ tinh, nhưng cả hai đều cho thấy mức bất ổn tăng.
Từ chuỗi đó, có thể rút ra một nhận định của người viết: Ahyi hoạt động theo từng đợt kéo dài nhiều tháng, xen những quãng yên. Mức cảnh báo thấp trong các quãng yên phản ánh việc thiếu dấu hiệu quan sát được và thiếu máy đo tại chỗ, không chắc đã phản ánh một núi lửa ngủ.
Vì Sao Nước Biển Đổi Màu?
Nước đổi màu là dấu hiệu quen thuộc của núi lửa ngầm. Khi khí núi lửa và dung dịch thủy nhiệt thoát ra từ đỉnh, chúng mang theo các hạt khoáng nhỏ lên cột nước. Các hạt này làm nước đổi sắc, thường là xanh lục hoặc vàng, và vệ tinh có thể nhìn thấy khi trời quang. Ahyi từng cho thấy hiện tượng này nhiều lần. Một nhóm phi công từng báo cáo vùng nước nâu và xanh nhạt rộng khoảng 3 km vào năm 1985, và năm 1994 các nhà khoa học bay qua thấy bọt khí lớn nổi lên cùng một dải nước vàng xanh.
Điểm yếu của phương pháp này là nó không cho biết nguyên nhân. Cùng một vệt nước có thể đến từ khí thoát thụ động, từ dung nham chảy chậm dưới đáy, hay từ một vụ nổ nhỏ. Các bản tin vì thế thường dùng cụm "có thể liên quan" thay vì kết luận.
Khoảng Trống Quan Trắc Quanh Một Núi Lửa Nông
Ahyi gây khó cho người theo dõi vì nó vừa nông vừa xa. Hiện chưa có cảm biến thời gian thực nào đặt ngay tại núi. Việc giám sát dựa vào các thiết bị ở xa: cảm biến địa chấn và âm thanh trên đảo Saipan, các trạm ở Guam và đảo Chichijima (Nhật Bản), cảm biến thủy âm ở đảo Wake cách khoảng 2.270 km, cộng với ảnh vệ tinh.
Cách này đủ để phát hiện một đợt phun trào lớn, nhưng không đủ để báo trước. Nó cũng dễ đứt đoạn. Bản tin ngày 10/7/2026 cho biết các luồng dữ liệu địa vật lý bị gián đoạn tạm thời do bão Bavi trước khi được khôi phục. Ảnh vệ tinh thì phải chờ trời quang, nên một sự kiện ngắn có thể trôi qua mà không ai ghi lại.
Cơ quan địa chất Mỹ nói thẳng rằng với mức giám sát hiện có, họ không thể dự báo hay cảnh báo trước phun trào ở Ahyi. Đây là điều người đọc cần hiểu khi gặp mức cảnh báo thấp trong các bản tin: nó nói về những gì đo được, không phải về những gì chưa đo được.
Với Tàu Thuyền Và Người Đi Biển
Mối nguy rõ nhất của Ahyi nằm ở vùng nước quanh nó. Đỉnh núi chỉ cách mặt biển khoảng 55 m, nên một đợt phun trào có thể làm nước sôi, nổi bọt khí hoặc đá bọt ngay trên đường tàu. Chỉ riêng đá bọt nổi đã từng được ghi nhận trong đợt hoạt động cuối năm 2024. Ngày nay, tàu cá và tàu nghiên cứu đi qua khu vực cần tham khảo các bản tin định kỳ, vì không có hệ thống nào kịp báo trước.
Các núi lửa khác trong quần đảo ít gây lo ngại hơn trong tuần qua, nhưng không phải vì chắc chắn yên. Anatahan, Sarigan, Farallon de Pajaros, Supply Reef, Maug, Asuncion, Agrigan, Pagan, Almagan và Guguan đều chưa được gán mức cảnh báo, vì không có thiết bị đo địa vật lý trên đảo. Bản tin cho biết không núi lửa nào ngoài Ahyi cho thấy dấu hiệu bất ổn.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Ahyi
Ahyi Nằm Ở Đâu?
Núi nằm ở quần đảo Bắc Mariana, Tây Thái Bình Dương, cách đảo Farallon de Pajaros khoảng 18 km về phía đông nam. Tọa độ đỉnh khoảng 20°26' Bắc, 145°1' Đông.
Ahyi Có Đang Phun Trào Không?
Bản tin cuối tháng 10/2026 không xác nhận phun trào. Các vệt nước đổi màu trong tuần được cho là liên quan đến thoát khí và hoạt động thủy nhiệt, và núi vẫn đang ở mức cảnh báo Advisory.
Mức Cảnh Báo Advisory Và Mã Màu Yellow Nghĩa Là Gì?
Cả hai là mức thứ hai từ thấp nhất trên thang bốn mức. Ahyi đã ở mức này từ ngày 16/7/2026, sau khi các vệt nước trên mặt biển trở nên rõ nét hơn.
Đỉnh Ahyi Nằm Dưới Mặt Nước Bao Sâu?
Khoảng 55 m theo số liệu mới nhất. Các lần đo trước ghi những con số khác (từ khoảng 50 m đến 137 m), vì đỉnh núi thay đổi sau mỗi đợt hoạt động và các phương pháp đo cũng khác nhau.
Núi Lửa Ngầm Có Phun Lên Khỏi Mặt Nước Không?
Không nhất thiết. Nhiều đợt hoạt động của Ahyi chỉ được ghi nhận qua cảm biến âm thanh hoặc vệt nước đổi màu. Với đợt năm 2014, không có bằng chứng sản phẩm phun trào lên tới mặt nước. Tuy vậy, các nhà địa chất vẫn lưu ý khả năng này khi nâng cảnh báo hồi tháng 7/2026.
Có Thể Báo Trước Một Vụ Phun Trào Ở Ahyi Không?
Hiện chưa. Núi thiếu thiết bị đo thời gian thực đặt tại chỗ, nên các nhà địa chất cho biết họ không thể dự báo hay cảnh báo trước các vụ phun trào tại đây.
Kết Luận
Ahyi là ví dụ về những núi lửa nằm ngoài tầm mắt: không có người sống gần, không có cột khói để chụp ảnh, nhưng vẫn đủ nông để thành rủi ro thực với tàu thuyền. Hồ sơ từ 2014 cho thấy một núi lửa có thể tự phá rồi xây lại đỉnh trong vài năm. Chuỗi cảnh báo từ 2022 đến nay cho thấy hoạt động của nó lặp lại theo từng đợt. Điều còn thiếu là dữ liệu tại chỗ. Cho đến khi có thiết bị đặt gần núi, những gì ta biết về Ahyi vẫn chủ yếu là dấu vết sau sự kiện: vệt nước, tiếng nổ nghe được từ xa và những bản đồ đáy biển vẽ lại sau khi mọi chuyện đã xảy ra.
