Nyiragongo Là Núi Lửa Gì? Hồ Dung Nham Lớn Và Hiểm Hoạ Tại Congo
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Nằm sừng sững tại khu vực miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, núi lửa Nyiragongo là một trong những ngọn núi lửa hoạt động mạnh mẽ, uy lực và đáng sợ nhất trên thế giới. Nổi tiếng toàn cầu nhờ sở hữu một hồ dung nham khổng lồ sôi sục bên trong miệng hố, ngọn núi này đồng thời là mối đe dọa trực tiếp đối với hàng triệu cư dân sinh sống tại các khu đô thị lân cận. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ Nyiragongo là núi lửa gì, đặc điểm cấu trúc địa chất độc đáo, lịch sử phun trào và những rủi ro cấp bách dựa trên dữ liệu từ Viện Smithsonian (GVP) và Đài quan sát Núi lửa Goma (GVO).
Nyiragongo Là Núi Lửa Gì?
Nyiragongo là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) cao khoảng 3.470 m, nằm trong Vườn quốc gia Virunga thuộc tỉnh Bắc Kivu, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian, ngọn núi nằm ngay trong đới đứt gãy Đông Phi (Albertine Rift), cách thành phố lớn Goma và hồ Kivu chỉ khoảng 12 đến 20 km về phía nam.
- Vị trí: Dãy núi Virunga, tỉnh Bắc Kivu, miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, sát biên giới Rwanda.
- Độ cao: Khoảng 3.470 m so với mực nước biển.
- Loại núi lửa: Núi lửa dạng tầng với miệng hố chứa hồ dung nham linh hoạt lớn bậc nhất hành tinh.
- Cơ quan giám sát: Đài quan sát Núi lửa Goma (Goma Volcano Observatory - GVO).
(Xem thêm: Ol Doinyo Lengai Là Núi Lửa Gì? Ngọn Núi Dung Nham Cacbonat Tại Tanzania)
Hồ Dung Nham Lỏng Độc Đáo Và Cấu Trúc Địa Chất
Cấu trúc của Nyiragongo chứa đựng những đặc tính vật lý vô cùng khác biệt so với phần lớn các ngọn núi lửa thông thường khác trên trái đất:
- Hồ dung nham vĩnh cửu: Miệng núi lửa chính rộng khoảng 1,2 km và sâu hàng trăm mét, thường xuyên chứa một hồ dung nham sôi sục, đôi khi là hồ dung nham lớn nhất và hoạt động bền bỉ nhất thế giới.
- Thành phần dung nham cực kỳ loãng: Nham thạch tại đây chứa hàm lượng silica rất thấp (đá melilite basanite), khiến dung nham có độ nhớt cực kỳ thấp và chảy lỏng như nước.
- Tốc độ dòng chảy kỷ lục: Khi dung nham tràn ra ngoài qua các khe nứt sườn núi, nó có thể di chuyển với vận tốc lên tới gần 60 km/h, không để lại nhiều thời gian cho việc sơ tán.
Thành Phố Goma Và Hiểm Hoạ Sát Sườn
Điều làm cho Nyiragongo trở thành một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất hành tinh chính là vị trí địa lý nằm áp sát khu vực đô thị đông đúc. Thành phố Goma (Congo) cùng thành phố lân cận Gisenyi (Rwanda) là nơi sinh sống của hơn một triệu người.
Trong quá khứ, các đợt phun trào từ sườn núi lửa đã trực tiếp tràn vào vùng ngoại ô Goma, phá hủy hạ tầng cơ sở và chia cắt các tuyến giao thông huyết mạch, đe dọa trực tiếp tính mạng của hàng vạn người dân.
Lịch Sử Phun Trào Và Thảm Họa 2002, 2021
Nyiragongo có lịch sử ghi nhận nhiều đợt bùng nổ dữ dội, trong đó nổi bật là các thảm họa lớn trong thời gian gần đây:
- Thảm họa năm 2002: Các khe nứt mở ra ở sườn nam phun trào các dòng dung nham chảy xuyên qua thành phố Goma, tiêu hủy một phần lớn trung tâm thương mại và khiến hàng trăm nghìn người mất nhà cửa.
- Đợt phun trào tháng 5/2021: Núi lửa bất ngờ bùng nổ dòng dung nham chảy hướng về phía Goma, buộc hàng chục nghìn người dân phải sơ tán khẩn cấp trong đêm, để lại hậu quả nghiêm trọng về kinh tế và nhà ở.
Tình Hình Hoạt Động Gần Đây
Hoạt động của Nyiragongo được giám sát liên tục bởi Đài quan sát Núi lửa Goma (GVO) mặc dù gặp nhiều thách thức về an ninh và tài chính tại địa phương:
- Trạng thái ổn định đi kèm cảnh giác: Hồ dung nham bên trong miệng hố có xu hướng tái thiết lập và tích tụ hoạt động sau sự kiện năm 2021.
- Cảnh báo sớm: Các chuyên gia địa chất luôn duy trì hệ thống theo dõi địa chấn nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu dịch chuyển mác-ma, phòng ngừa nguy cơ bất ngờ tấn công thành phố Goma.
Nyiragongo Có Nguy Hiểm Không?
Có, Nyiragongo được xếp vào nhóm núi lửa nguy hiểm bậc nhất thế giới vì những lý do cốt lõi sau:
- Tốc độ dung nham siêu nhanh: Do độ nhớt thấp, dung nham có thể lao xuống các khu dân cư với tốc độ xe chạy trên đường cao tốc.
- Khí độc núi lửa (Mazuku): Phát thải lượng lớn khí carbon dioxide (CO2) và lưu huỳnh có thể tích tụ ở các vùng trũng, gây ngạt thở nguy hiểm cho con người và động vật.
- Mật độ dân số cao: Sự phát triển đô thị nhanh chóng quanh Goma làm gia tăng mức độ rủi ro nhân mạng trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.
Kết Luận
Nyiragongo vừa là một kỳ quan địa chất độc nhất vô nhị vừa là hiểm họa thường trực cho hàng triệu cư dân đô thị, ngọn núi này đòi hỏi sự giám sát khoa học chặt chẽ và các kế hoạch ứng phó thiên tai nghiêm ngặt.
Nguồn tham khảo:
Smithsonian Institution. Global Volcanism Program - Nyiragongo.
