Starship Và Blue Moon Thay Đổi Gì? NASA Đẩy Nhanh Tàu Đổ Bộ Mặt Trăng Cho Sứ Mệnh 2028

Bài viết phát hành: 9 giờ 30 phút sáng ngày 26 tháng 10 năm 2026 (giờ GMT+7)

Ngày 23 tháng 10 năm 2026, NASA công bố rằng cơ quan này cùng hai nhà cung cấp tàu đổ bộ thương mại là SpaceX và Blue Origin đã đơn giản hóa thiết kế và thay đổi cách vận hành cho các tàu đổ bộ có người lái trong chương trình Artemis. Mục tiêu là đưa phi hành gia Mỹ trở lại bề mặt Mặt Trăng vào năm 2028. Bài viết này tóm tắt những gì NASA công bố, so sánh hai khái niệm vận hành mới của Starship và Blue Moon, đồng thời phân tích những rủi ro và điều cần theo dõi tiếp theo.

NASA Công Bố Điều Gì?

NASA, SpaceX và Blue Origin đã tinh gọn thiết kế và thay đổi khái niệm vận hành (concept of operations) của cả hai tàu đổ bộ có người lái, nhằm đẩy nhanh tiến độ để hạ cánh xuống Mặt Trăng vào năm 2028. Thông cáo nằm trong chương trình Artemis và gắn với Chương trình Hệ thống Đổ bộ có người lái (Human Landing System, HLS), do Trung tâm Bay Không gian Marshall phụ trách.

Nguồn: Thông cáo của NASA, đăng ngày 23/10/2026.
Mục tiêu: Hạ cánh có người lái xuống Mặt Trăng năm 2028 và thiết lập căn cứ Mặt Trăng (Moon Base).
Hai nhà cung cấp: SpaceX (Starship HLS) và Blue Origin (Blue Moon Mark 2).
Phát biểu của lãnh đạo: Quản trị viên Jared Isaacman cho biết NASA đang tái xây dựng năng lực cốt lõi, các xưởng máy chạy liên tục và các chuyên gia đang làm việc tại hiện trường để xử lý đường găng. Giám đốc chương trình Artemis Jeremy Parsons nói việc cập nhật hợp đồng giúp NASA và đối tác thống nhất yêu cầu và các cột mốc.

(Xem thêm: Lỗ Đen Bọc Khí (Black Hole Star) Là Gì? - MoM-BH*-1)

Những Thay Đổi Chính Trong Kế Hoạch

Artemis III được định nghĩa lại: Sứ mệnh sẽ trình diễn khả năng gặp gỡ và ghép nối giữa các bản thử nghiệm của tàu đổ bộ mỗi nhà cung cấp với tàu Orion ở quỹ đạo thấp quanh Trái Đất vào năm sau.
Phi hành đoàn: Trong mỗi sứ mệnh Artemis đổ bộ, tàu đổ bộ thương mại ghép với Orion, đưa hai phi hành gia xuống bề mặt trong khi hai người còn lại ở trên Orion.
Bỏ quỹ đạo NRHO: Tàu đổ bộ và Orion không còn gặp nhau ở quỹ đạo vành khuyên gần thẳng (near-rectilinear halo orbit, NRHO) quanh Mặt Trăng. Thay vào đó, mỗi đối tác dùng một quỹ đạo gặp gỡ khác nhau, phù hợp với hệ thống của mình.
Thử nghiệm không người lái bắt buộc: Cả hai công ty phải thực hiện một sứ mệnh trình diễn không người lái với tàu đổ bộ có người lái trước các sứ mệnh Artemis có người lái, và NASA sẽ chứng nhận hệ thống trước khi bay.
Chưa chọn tàu cho sứ mệnh cụ thể: Theo hợp đồng sửa đổi, cả hai nhà cung cấp cùng tham gia Artemis III ở quỹ đạo thấp Trái Đất và chưa nhà nào được gán cho một sứ mệnh đổ bộ cụ thể. NASA sẽ chọn nhà cung cấp đầu tiên dựa trên mức độ sẵn sàng của tàu đổ bộ.
Cột mốc phát triển bổ sung: SpaceX thêm hai lần trình diễn khoang phi hành đoàn (Cabin 1). Blue Origin thêm các cột mốc thử nghiệm có con người trong vòng lặp và mức độ sẵn sàng phần cứng.
Hoạt động trên bề mặt: NASA nhắm tới hai chuyến đi bộ trên Mặt Trăng, mỗi chuyến khoảng hai giờ, để lấy mẫu và thử nghiệm bộ đồ vũ trụ do Axiom Space cung cấp. Các sứ mệnh đầu tiên hướng tới vùng quanh cực nam Mặt Trăng.

Starship: Khái Niệm Vận Hành Mới

SpaceX tiếp tục kế hoạch tập hợp nhiên liệu trong không gian, nhưng thay đổi cách tàu đổ bộ gặp Orion:

Tập hợp nhiên liệu ở quỹ đạo thấp Trái Đất: Nhiều chiếc Starship "tanker" chuyển nhiên liệu đông lạnh sang một Starship "kho chứa" (depot). Kho chứa này sẽ tiếp nhiên liệu cho Starship HLS trước hành trình tới Mặt Trăng, giống như một trạm xăng trên quỹ đạo.
Starship chờ Orion: Theo khái niệm mới, Starship HLS đợi Orion cùng phi hành đoàn ở quỹ đạo Trái Đất. Hai tàu ghép nối ở đó.
Starship "đẩy" cả khối lên quỹ đạo Mặt Trăng: Starship thực hiện động cơ bay vào quỹ đạo chuyển Trái Đất-Mặt Trăng (trans-lunar injection) để đưa cả khối tàu và Orion tới quỹ đạo thấp quanh Mặt Trăng. NASA đang làm việc để sửa Orion để Starship có thể đẩy nó.
Lợi ích theo NASA: Quỹ đạo thấp quanh Mặt Trăng giúp giảm đáng kể lượng nhiên liệu Starship phải tập hợp, đồng thời rút ngắn thời gian phi hành gia từ bề mặt gặp lại Orion. Việc tập hợp nhiên liệu cũng cho phép linh hoạt hơn trong thời điểm phóng phi hành đoàn bằng SLS.
Kiểm chứng: SpaceX sẽ trình diễn phương pháp tập hợp nhiên liệu trong sứ mệnh trình diễn không người lái.

Blue Moon: Khái Niệm Vận Hành Mới

Blue Origin chọn hướng khác: hoãn việc chuyển nhiên liệu trong không gian và dùng chuỗi tầng chuyển tiếp để đưa tàu đổ bộ lên Mặt Trăng:

Ba tầng chuyển tiếp: Dùng ba tầng chuyển tiếp để đưa tàu đổ bộ Blue Moon Mark 2 Alpha lên Mặt Trăng, dựa trên phần cứng Mark 1 và Mark 2 hiện có. Các tầng hoạt động như tên lửa nhiều tầng.
Quy trình: Các tầng phóng lên quỹ đạo thấp Trái Đất, sau đó đến tàu đổ bộ Mark 2. Sau khi ghép, cả khối rời tới quỹ đạo cực hình elip quanh Mặt Trăng. Mỗi tầng tách ra khi cạn nhiên liệu.
Quỹ đạo cực hình elip: So với quỹ đạo NRHO, quỹ đạo này cho phép phi hành gia từ bề mặt trở lại Orion nhanh hơn, giảm nhu cầu nhiên liệu của tàu đổ bộ và khai thác tối đa hiệu năng SLS.
Hạ cánh: Hai phi hành gia chuyển sang tàu đổ bộ và hạ xuống cực nam Mặt Trăng. Sau khi hoạt động trên bề mặt, tàu quay lại Orion.
Kiểm chứng: Blue Origin sẽ rút kinh nghiệm từ các sứ mệnh robot Mark 1 hỗ trợ Chương trình Moon Base của NASA và trình diễn toàn bộ quy trình trong một sứ mệnh thử nghiệm tầng chuyển tiếp không người lái.

So Sánh Hai Khái Niệm Vận Hành

Starship Và Blue Moon Thay Đổi Gì? NASA Đẩy Nhanh Tàu Đổ Bộ Mặt Trăng Cho Sứ Mệnh 2028 — Nguồn ảnh: NASA/Wikipedia/pispace.io.vn

Tiêu chí	SpaceX Starship HLS	Blue Origin Blue Moon Mark 2
Chuyển nhiên liệu trong không gian	Có, tập hợp nhiên liệu ở quỹ đạo thấp Trái Đất qua tanker và kho chứa	Hoãn lại, thay bằng ba tầng chuyển tiếp
Nơi gặp Orion	Quỹ đạo Trái Đất, ghép nối trước khi rời đi	Quỹ đạo cực hình elip quanh Mặt Trăng
Cách tới Mặt Trăng	Starship đốt động cơ chuyển quỹ đạo, đẩy cả khối cùng Orion tới quỹ đạo thấp quanh Mặt Trăng	Chuỗi tầng chuyển tiếp tách dần khi cạn nhiên liệu
Điểm đáp	Vùng quanh cực nam Mặt Trăng	Cực nam Mặt Trăng
Thay đổi cần có ở Orion	NASA đang sửa Orion để Starship đẩy được	Không được nêu trong thông cáo
Thử nghiệm bắt buộc trước chuyến có người	Sứ mệnh không người lái, gồm trình diễn tập hợp nhiên liệu	Sứ mệnh không người lái, gồm trình diễn quy trình đầy đủ
Cột mốc bổ sung	Hai lần trình diễn khoang Cabin 1	Thử nghiệm có con người trong vòng lặp và mốc sẵn sàng phần cứng

Phân Tích: Những Điểm Đáng Chú Ý Và Rủi Ro

Đây là thông cáo của chính NASA, nên giọng văn mang tính quảng bá chương trình. Để có góc nhìn cân bằng hơn, dưới đây là các điểm nên đọc kèm:

Giảm rủi ro bằng cách đổi quỹ đạo: Việc bỏ NRHO nhằm cắt giảm nhiên liệu và rút ngắn đường về Orion. Đổi lại, mỗi nhà cung cấp dùng một kiểu gặp gỡ riêng, nên NASA phải quản lý hai quy trình khác nhau thay vì một.
Starship vẫn phụ thuộc vào công nghệ chưa được chứng minh: Theo SpacePolicyOnline (Marcia Smith, 23/10), Starship cần chuyển nhiên liệu trong không gian để rời quỹ đạo Trái Đất, nhưng kho nhiên liệu quỹ đạo chưa tồn tại và việc chuyển nhiên liệu đông lạnh trong không gian chưa từng được trình diễn. Thông cáo của NASA không nêu tình trạng này.
Blue Origin giảm một rủi ro nhưng thêm độ phức tạp khác: Việc hoãn chuyển nhiên liệu loại bỏ một công nghệ chưa kiểm chứng, nhưng lại dựa vào ba tầng chuyển tiếp phóng riêng, cần phối hợp phóng và ghép nối chính xác. Theo SpacePolicyOnline, trước đây Blue Origin cũng định dùng chuyển nhiên liệu trong không gian trước khi đổi hướng.
Orion cần sửa đổi: Việc để Starship "đẩy" Orion đòi hỏi thay đổi kỹ thuật ở Orion, một chi tiết đáng chú ý vì Orion không được thiết kế ban đầu cho việc này. Thông cáo chỉ nói NASA "đang làm việc" để thực hiện.
Thời gian rất sát: Theo Wikipedia, cuộc trình diễn chuyển nhiên liệu của Starship ban đầu dự kiến năm 2025 và đã trễ nhiều lần, hiện được ghi "lạc quan là năm 2026". Một bài phân tích của CSIS (tháng 4/2026) cũng cho rằng việc thay đổi kiến trúc giúp giảm rủi ro kỹ thuật nhưng đồng thời mang lại các rủi ro mới.
Tín hiệu tích cực: Việc NASA yêu cầu thêm cột mốc cho cả hai công ty (trình diễn Cabin 1, thử nghiệm có con người trong vòng lặp) và bắt buộc sứ mệnh không người lái trước chuyến có người cho thấy cơ quan này muốn tăng mức độ giám sát (insight) trước chuyến bay có người.
Bối cảnh chính trị: Thông cáo nêu việc thực hiện Chính sách Không gian Quốc gia của Tổng thống Trump. Một số nhà phân tích đặt kế hoạch này trong bối cảnh cạnh tranh với Trung Quốc, nhưng đây là diễn giải của bên thứ ba chứ không phải nội dung chính thức của thông cáo.

Bối Cảnh: Vì Sao Artemis Thay Đổi Kế Hoạch?

Artemis III không còn đổ bộ: Từ đầu năm 2026, NASA tái định nghĩa Artemis III thành chuyến bay thử nghiệm ở quỹ đạo thấp Trái Đất vào năm 2027, còn lần đổ bộ đầu tiên chuyển sang Artemis IV vào năm 2028.
Chiến lược "Ignition": Đây là một phần của chiến lược "Ignition" nhằm xây dựng căn cứ Mặt Trăng lâu dài, với việc chuẩn hóa cấu hình SLS thay vì thay đổi giữa các sứ mệnh. Phó Quản trị viên Amit Kshatriya cho rằng việc đổi cấu hình SLS và Orion giữa các sứ mệnh là không cần thiết sau khi Artemis I, II và cách thử nghiệm mới của Artemis III thành công.
Nhịp độ mục tiêu: Các nguồn tin ngành ghi NASA nhắm tới ít nhất một lần đổ bộ mỗi năm, với Artemis V dự kiến vào cuối năm 2028 (theo Wikipedia, tính đến tháng 3/2026).
Artemis II: NASA đã công bố báo cáo khoa học sơ bộ và dữ liệu hình ảnh từ Artemis II trong tháng 10/2026.

Những Điều Cần Theo Dõi Tiếp Theo

Artemis III (2027): Kết quả thử nghiệm ghép nối giữa Orion và các bản thử nghiệm tàu đổ bộ ở quỹ đạo thấp Trái Đất.
Trình diễn chuyển nhiên liệu của Starship: Thời điểm và kết quả thực tế, vì các nguồn cho thấy cuộc thử nghiệm này đã nhiều lần trễ.
Sứ mệnh không người lái của hai tàu đổ bộ: Đây là điều kiện bắt buộc trước chuyến có người, nên là phép thử rõ nhất về mức độ sẵn sàng.
Sửa đổi Orion: Tiến độ cải tiến để Starship đẩy được Orion.
Quyết định chọn nhà cung cấp đầu tiên: NASA sẽ chọn dựa trên mức độ sẵn sàng của tàu đổ bộ.

Câu Hỏi Thường Gặp

NASA nhắm tới hạ cánh xuống Mặt Trăng khi nào? Năm 2028, theo thông cáo của NASA.
Ai sẽ đưa phi hành gia xuống Mặt Trăng? SpaceX (Starship) hoặc Blue Origin (Blue Moon Mark 2). NASA sẽ chọn nhà cung cấp đầu tiên dựa trên mức độ sẵn sàng, và chưa nhà nào được gán cho sứ mệnh cụ thể.
Bao nhiêu phi hành gia xuống bề mặt? Hai người xuống bề mặt, hai người ở lại trên Orion.
Vì sao đổi quỹ đạo gặp gỡ? Để giảm nhiên liệu cần thiết và rút ngắn thời gian phi hành gia từ bề mặt gặp lại Orion, theo NASA.
Artemis III có đổ bộ không? Không. Artemis III là chuyến thử nghiệm ghép nối ở quỹ đạo thấp Trái Đất năm 2027.
Phi hành gia sẽ đi bộ trên Mặt Trăng bao lâu? NASA nhắm tới hai chuyến, mỗi chuyến khoảng hai giờ, trong các sứ mệnh đầu tiên.

Kết Luận

Thông cáo ngày 23/10/2026 cho thấy NASA, SpaceX và Blue Origin đang điều chỉnh mạnh cách đưa phi hành gia xuống Mặt Trăng: bỏ quỹ đạo NRHO, mỗi bên dùng một quỹ đạo gặp Orion riêng, thêm cột mốc và bắt buộc thử nghiệm không người lái. Hai hướng đi khác nhau, với Starship dựa vào tập hợp nhiên liệu trên quỹ đạo còn Blue Moon hoãn chuyển nhiên liệu và dùng chuỗi tầng chuyển tiếp. Mục tiêu hạ cánh năm 2028 vẫn rất sát, và kết quả thực tế của các chuyến thử nghiệm năm 2027 sẽ là thước đo quan trọng nhất.

Nguồn tham khảo: