Cánh Cửa Bí Ẩn Trên Sao Hỏa Đã Có Lời Giải?

Tháng 5 năm 2022, một bức ảnh do xe tự hành Curiosity của NASA gửi về từ Sao Hỏa lan nhanh trên mạng xã hội và khiến cộng đồng yêu thiên văn khắp thế giới xôn xao. Trong ảnh là một lối vào hình chữ nhật vuông vức, khoét xuyên qua vách đá xám, trông giống hệt cánh cửa dẫn vào lòng Hành tinh Đỏ.

Chúng tôi còn nhớ rõ cảm giác tò mò xen lẫn hồi hộp khi lần đầu nhìn thấy bức ảnh ấy. Nhiều người tin rằng đây là dấu vết của một nền văn minh ngoài Trái Đất. Nhưng dưới góc nhìn của địa chất học hành tinh, cấu trúc này hoàn toàn là sản phẩm của các quá trình vật lý tự nhiên.

Cánh Cửa Bí Ẩn Trên Sao Hỏa Là Gì?

Cánh cửa bí ẩn trên Sao Hỏa thực chất là một vết nứt hở tự nhiên trong khối đá thuộc khu vực có biệt danh East Cliffs, nằm trên núi Sharp (Mount Sharp) bên trong hố va chạm Gale. Máy ảnh Mastcam của robot Curiosity chụp bức ảnh này vào ngày 7 tháng 5 năm 2022, tức ngày Sao Hỏa thứ 3.466 của sứ mệnh. Ảnh toàn cảnh khu vực được ghép từ 113 ảnh chụp bằng ống kính trái của Mastcam.

Ngày 18 tháng 5 năm 2022, NASA công bố bức ảnh này cùng phần giải thích chính thức. Cơ quan vũ trụ Mỹ cho biết gò đá East Cliffs có nhiều vết nứt hở tự nhiên, và loại vết nứt này vốn phổ biến trong nền đá gốc, cả trên Trái Đất lẫn Sao Hỏa. Ông Ashwin Vasavada, nhà khoa học dự án của sứ mệnh Curiosity, mô tả ngắn gọn rằng đó chỉ là khoảng trống giữa hai vết nứt trong đá.

(Xem thêm: Challenger Deep Là Gì? Những Điều Khắc Nghiệt Tại Đáy Vực)

Cánh Cửa Trên Sao Hỏa Có Kích Thước Thật Là Bao Nhiêu?

Trong ảnh cận cảnh, cấu trúc này trông như một cửa hầm đủ rộng cho con người bước qua. Dữ liệu kích thước thực tế từ NASA cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác:

• Kích thước thực tế: Lối mở chỉ cao khoảng 30 cm và rộng khoảng 40 cm. NASA so sánh nó với một cửa dành cho thú cưng, vì vậy nhiều người gọi vui đây là cửa chó.
• Góc chụp và bóng đổ: Máy ảnh đặt ở một góc cố định, cùng với bóng đổ của ánh sáng Mặt Trời, khiến khoảng trống nhỏ này trông sâu và vuông vức hơn thực tế.

Khi biết con số 30 cm, chúng tôi thừa nhận cảm giác bớt kỳ bí đi nhiều, nhưng sự thật khoa học lại thú vị theo một cách khác.

Pareidolia: Vì Sao Não Bộ Nhìn Thấy Cánh Cửa?

Pareidolia là hiện tượng tâm lý khiến não bộ tự động gán hình dạng quen thuộc như khuôn mặt, cánh cửa hay đồ vật vào những hình khối ngẫu nhiên trong tự nhiên. Đây là cơ chế giúp tổ tiên chúng ta nhận ra nhanh các mối nguy hiểm, nhưng cũng là lý do ta thấy khuôn mặt trong đám mây hay ngọn núi.

Với bức ảnh này, hai cạnh đứng thẳng của vết nứt cùng một cạnh ngang ở phía trên tạo thành khung hình chữ nhật. Não bộ lập tức hoàn thiện nó thành khung cửa. Chính tài khoản chính thức của sứ mệnh Curiosity cũng nhắc đến pareidolia khi trả lời cộng đồng mạng.

Cơ Chế Hình Thành Vết Nứt Trên Đá Sao Hỏa

Để hiểu vì sao tự nhiên lại tạo ra một khe hở phẳng và thẳng đến vậy, chúng ta cần nhìn vào lịch sử của khu vực này. Hố va chạm Gale hình thành cách đây hơn 3,5 tỷ năm khi một thiên thạch hoặc sao chổi đâm vào Sao Hỏa. Sau đó, trầm tích tích tụ trên đáy hố qua một thời gian rất dài và tạo nên núi Sharp, một gò đá phân lớp cao khoảng 5,5 km. Các nhà khoa học cho rằng vết nứt hình thành qua ba giai đoạn:

• Các lớp trầm tích hóa đá: Cát và bùn lắng đọng trong hàng triệu năm, rồi bị nén chặt và hóa thành đá.
• Đá nứt gãy tại hai vị trí gần nhau: Các lực tự nhiên như co ngót của đá hay rung chấn Sao Hỏa có thể đã tạo ra những đường nứt gần như song song và thẳng đứng. Đây là kiểu nứt thường gặp ở đá trầm tích trên Trái Đất.
• Các khối đá tách ra: Khi các khối đá nằm giữa hai đường nứt dịch chuyển hoặc vỡ ra và rơi đi, khoảng trống còn lại có hai thành đứng, tạo cảm giác như một khung cửa được gọt đẽo.

Ngoài ra, nhiều nhà địa chất cho rằng gió bụi Sao Hỏa, dù khí quyển rất thưa, vẫn bào mòn bề mặt đá qua hàng nghìn năm và góp phần làm các cạnh vết nứt gọn gàng hơn. Cần nói rõ rằng chưa có nghiên cứu nào xác định chính xác từng bước của quá trình này đối với riêng khe hở này, và đó là lý do chúng tôi dùng cách nói thận trọng.

Giá Trị Khoa Học Đằng Sau Bức Ảnh Của NASA

Dù không phải công trình của người ngoài hành tinh, khe hở này vẫn có giá trị với các nhà địa chất hành tinh:

• Hé lộ lịch sử trầm tích: Mặt cắt của đá cho thấy cấu trúc các lớp, từ đó giúp các nhà khoa học dựng lại các giai đoạn tích tụ cát, bùn và khoáng chất trong quá khứ.
• Gợi ý về lịch sử khí hậu: Curiosity đang khảo sát khu vực trên núi Sharp có thể lưu giữ dấu vết của giai đoạn Sao Hỏa chuyển từ ẩm ướt sang khô hạn. Các vết nứt và mặt cắt đá góp thêm dữ liệu cho việc tìm hiểu này.
• Cung cấp dữ liệu về biến động của lớp đá: Mật độ và hướng các vết nứt cho biết đá ở đây từng chịu những lực nào trong quá khứ.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Cánh Cửa Trên Sao Hỏa

Cánh Cửa Trên Sao Hỏa Có Phải Do Người Ngoài Hành Tinh Xây Không?

Không. NASA xác nhận đây là một vết nứt hở tự nhiên trong đá, kích thước chỉ khoảng 30 cm x 40 cm, nhỏ hơn rất nhiều so với một cánh cửa thật.

Bức Ảnh Cánh Cửa Trên Sao Hỏa Được Chụp Ở Đâu Và Khi Nào?

Máy ảnh Mastcam của xe tự hành Curiosity chụp ảnh ngày 7 tháng 5 năm 2022, tại khu vực East Cliffs trên núi Sharp trong hố va chạm Gale.

Vì Sao Nhiều Người Nhìn Thấy Cánh Cửa Trong Ảnh?

Đó là hiệu ứng pareidolia, khi não bộ gán hình dạng quen thuộc vào các hình khối ngẫu nhiên. Góc chụp và bóng đổ của ánh sáng càng làm hiệu ứng này rõ hơn.

Kết Luận

Cánh cửa bí ẩn trên Sao Hỏa là ví dụ sinh động về việc các lực địa chất tự nhiên và cách não bộ con người xử lý hình ảnh có thể tạo ra một hiện tượng khiến cả thế giới bàn tán. Chúng tôi nghĩ sự thật này không làm Sao Hỏa kém hấp dẫn đi, mà ngược lại, nó cho thấy mỗi vết nứt trên đá đều mang trong mình ký ức hàng tỷ năm của một hành tinh. Việc tìm hiểu bản chất của những hiện tượng như vậy giúp chúng ta nhìn Hệ Mặt Trời một cách chính xác hơn.

Nguồn tham khảo:

• NASA Science, Door-Shaped Fracture Spotted by Curiosity at East Cliffs: https://science.nasa.gov/resource/door-shaped-fracture-spotted-by-curiosity-at-east-cliffs
• Universe Today, No, This Isn't a Doorway on Mars: https://www.universetoday.com/155946/no-this-isnt-a-doorway-on-mars/