Challenger Deep Là Gì? Những Điều Khắc Nghiệt Tại Đáy Vực

Bài viết phát hành:

Cập nhật lần cuối:

Khi nói đến giới hạn khắc nghiệt nhất của Trái Đất, đa số chúng ta nghĩ ngay đến đỉnh Everest. Nhưng ngay trên hành tinh này còn có một nơi tối tăm và sâu thẳm hơn nhiều lần chiều cao của ngọn núi ấy, nằm lặng lẽ dưới đáy Thái Bình Dương: Challenger Deep, điểm sâu nhất từng được ghi nhận của đại dương.

Chúng tôi luôn thấy choáng ngợp mỗi khi hình dung về nơi này. Đó là chốn không có ánh sáng, nước gần như đóng băng và áp suất đủ nghiền nát hầu hết thiết bị con người chế tạo. Vậy mà sự sống vẫn tồn tại ở đó, và cả dấu vết của con người cũng vậy.

Challenger Deep Là Gì?

Challenger Deep là điểm sâu nhất được biết đến của đáy đại dương, nằm ở phần phía nam của rãnh Mariana (Mariana Trench) thuộc phía tây Thái Bình Dương, về phía tây nam đảo Guam. Tên gọi này bắt nguồn từ tàu khảo sát HMS Challenger của Hải quân Hoàng gia Anh. Đến năm 1951, tàu HMS Challenger II quay lại khu vực này và đo độ sâu bằng sonar, góp phần xác lập vị trí của vực thẳm.

Vị trí Challenger Deep trong rãnh Mariana trên bản đồ Trái Đất
Vị trí Challenger Deep trên bản đồ Trái Đất. / Nguồn ảnh: Wikipedia

(Xem thêm: Aira Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Siêu Núi Lửa" Cổ Đại)

Challenger Deep Sâu Bao Nhiêu Mét?

Theo ước tính được NOAA dẫn lại từ một nghiên cứu năm 2021, Challenger Deep sâu khoảng 10.935 mét dưới mực nước biển. Các lần đo khác nhau cho kết quả chênh nhau vài chục đến khoảng một trăm mét, vì đo độ sâu ở mức hơn 10 km vốn rất khó. Nếu đặt đỉnh Everest cao gần 8.850 mét xuống đáy vực, đỉnh núi vẫn nằm sâu hơn 2 km dưới mặt nước.

Những Điều Kiện Vật Lý Khắc Nghiệt Tại Đáy Vực

Tồn tại ở Challenger Deep là thách thức rất lớn với mọi dạng sống và thiết bị nhân tạo, vì ba yếu tố cực đoan sau:

  • Áp suất thủy tĩnh khổng lồ: Trọng lượng của cột nước phía trên ép xuống đáy vực với áp suất khoảng 1.086 bar, tức hơn 1.000 lần áp suất khí quyển ở mặt biển. Một chiếc tàu không được thiết kế riêng cho độ sâu này sẽ bị bẹp dúm gần như ngay lập tức.
  • Bóng tối hoàn toàn (vùng không có ánh sáng): Theo NOAA, tầng nước được ánh sáng Mặt Trời chiếu tới chỉ kéo dài khoảng 200 mét. Từ độ sâu khoảng 1.000 mét trở xuống, đại dương chìm hẳn trong bóng tối.
  • Nhiệt độ gần điểm đóng băng: Nước ở đáy vực nằm trong khoảng 1 đến 4 độ C, rất lạnh và ổn định quanh năm.

Ai Đã Từng Xuống Đáy Challenger Deep?

Cho đến nay chỉ có rất ít người từng chạm tới đáy vực này, và chúng tôi thấy mỗi chuyến đi đều là một kỳ tích:

  • Năm 1960: Trung úy Hải quân Mỹ Don Walsh và kỹ sư người Thụy Sĩ Jacques Piccard xuống đáy bằng tàu lặn Trieste, mở đầu lịch sử khám phá vực thẳm này.
  • Năm 2012: Đạo diễn James Cameron thực hiện chuyến lặn một mình đến đáy vực.
  • Năm 2019: Nhà thám hiểm Victor Vescovo xuống độ sâu khoảng 10.927 mét bằng tàu lặn DSV Limiting Factor trong dự án Five Deeps và dành khoảng bốn giờ khảo sát đáy vực.

Dưới Đáy Challenger Deep Có Sinh Vật Nào Sống?

Nhiều người nghĩ đáy vực là sa mạc chết chóc. Các chuyến lặn có người lái và thiết bị tự hành cho thấy điều ngược lại, rằng nơi này có một hệ sinh thái riêng:

  • Sinh vật đơn bào: Năm 2005, các nhà khoa học tìm thấy foraminifera, một nhóm sinh vật đơn bào thuộc phù du, ngay tại Challenger Deep. Các nghiên cứu cũng ghi nhận xenophyophores, những sinh vật đơn bào khổng lồ có thể dài vài centimet, ở các rãnh sâu của Mariana.
  • Giáp xác và hải sâm: Trong chuyến lặn năm 2019, đoàn của ông Vescovo ghi nhận các loài giáp xác chân đều (amphipod) cỡ lớn trông như tôm, cùng hải sâm sống ở đáy. Nhóm nghiên cứu cũng cho rằng họ có thể đã phát hiện bốn loài mới.
  • Cá snailfish: Cá snailfish rãnh Mariana (Pseudoliparis swirei) từng được ghi hình ở độ sâu khoảng 8.000 mét. Đây là mức sâu nhất mà người ta quan sát được loài cá này, còn đáy Challenger Deep nằm sâu hơn đó khoảng 3 km. Cơ thể chúng mềm, không vảy, giúp chịu được áp suất rất lớn.

Khu vực rãnh Mariana còn có núi lửa bùn và các miệng phun thủy nhiệt hỗ trợ những dạng sống khác thường. Ở đáy vực, vi sinh vật sống nhờ chất hữu cơ từ tầng nước phía trên lắng xuống và các hợp chất hóa học trong trầm tích.

Dấu Chân Con Người Tại Nơi Sâu Nhất Hành Tinh

Điều khiến chúng tôi buồn nhất không phải một sinh vật lạ, mà là rác thải. Trong chuyến lặn năm 2019, ông Vescovo quan sát thấy một chiếc túi nhựa và vỏ kẹo ở đáy Challenger Deep. Trước đó, một nghiên cứu năm 2018 đã ghi nhận ít nhất 3.000 mảnh rác ở rãnh Mariana, trong đó có túi nhựa nằm ở độ sâu gần 11.000 mét.

Ông Don Walsh, người từng xuống đáy vực năm 1960, cũng nói rằng các mẫu sinh vật thu được đã chứa vi nhựa. Qua đó có thể thấy ô nhiễm từ đất liền đã lan đến cả những nơi xa xôi nhất của hành tinh.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Challenger Deep

Challenger Deep Nằm Ở Đâu?

Challenger Deep nằm ở phía nam rãnh Mariana, phía tây Thái Bình Dương, về phía tây nam đảo Guam.

Challenger Deep Sâu Hơn Everest Cao Bao Nhiêu?

Theo ước tính của NOAA, Challenger Deep sâu hơn chiều cao của Everest khoảng 2.100 mét.

Có Sự Sống Ở Challenger Deep Không?

Có. Các nhà khoa học đã ghi nhận sinh vật đơn bào, giáp xác, hải sâm và vi sinh vật ở đây. Cá snailfish sống ở những độ sâu nông hơn trong rãnh Mariana.

Kết Luận

Challenger Deep là ranh giới cuối cùng mà chúng ta biết của sự sống dưới đại dương, nơi vật lý và sinh học cùng chịu thử thách ở mức khắc nghiệt nhất. Mỗi chuyến lặn xuống đây giúp con người hiểu thêm về khả năng thích nghi của sự sống, nhưng cũng là lời nhắc rằng hành vi của chúng ta để lại dấu vết ở cả nơi sâu nhất hành tinh. Chúng tôi hy vọng những phát hiện như chiếc túi nhựa ở độ sâu gần 11 km sẽ khiến chúng ta suy nghĩ lại về cách mình sử dụng và vứt bỏ nhựa.

Nguồn tham khảo:

(Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo)

Bài liên quan