Kikai Caldera Là Siêu Núi Lửa Gì? Tương Lai và Những Nguy Cơ Tiềm Ẩn

Có những ngọn núi lửa không hề có đỉnh để ngước nhìn. Kikai Caldera là một trong số đó. Phần lớn cấu trúc của nó nằm sâu dưới đáy biển phía nam đảo Kyushu của Nhật Bản, nên nếu chỉ nhìn bề mặt đại dương, bạn sẽ chẳng thấy dấu hiệu nào của một thế lực địa chất khổng lồ. Chúng tôi thấy điều này vừa lạ lùng vừa đáng suy ngẫm, vì chính nơi lặng lẽ ấy đã từng tạo ra vụ phun trào lớn nhất kể từ khi thời kỳ Holocene bắt đầu. Bài viết này giúp bạn hiểu Kikai Caldera là gì, vụ phun trào Akahoya đã diễn ra thế nào và các nghiên cứu mới nhất đang cho biết điều gì về hiện tại của nó.

Kikai Caldera Là Gì?

Kikai Caldera là một miệng trũng núi lửa (caldera) chủ yếu nằm dưới biển, rộng khoảng 19 km, ngoài khơi bờ nam đảo Kyushu, tỉnh Kagoshima, Nhật Bản. Khu vực này nằm trên vùng hút chìm nơi mảng Biển Philippine chìm xuống bên dưới mảng Á-Âu. Quá trình hút chìm cung cấp lượng magma dồi dào cho các hoạt động phun trào ở đây.

Báo chí thường gọi Kikai là siêu núi lửa. Cần lưu ý rằng vụ phun trào lớn nhất của nó, Akahoya, được xếp ở mức VEI 7, thấp hơn mức VEI 8 mà các nhà khoa học thường dùng cho những siêu phun trào cấp cao nhất như Toba. Dù vậy, quy mô của Akahoya vẫn thuộc hàng khổng lồ và hiện chưa có vụ phun trào nào trong thời kỳ Holocene vượt qua nó.

• Vị trí: vùng biển phía nam tỉnh Kagoshima, trên vành miệng trũng có các đảo như Satsuma-Iojima và Takeshima.
• Cấu trúc địa chất: miệng trũng khổng lồ hình thành sau những đợt sụt lún dưới đáy biển, với các nón núi lửa trẻ nhô lên thành đảo ở rìa.
• Độ sâu nước: khoảng 200 m ở khu vực miệng trũng, thuận lợi cho các cuộc khảo sát địa chấn quy mô lớn.
• Cơ quan theo dõi: Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) giám sát hoạt động núi lửa trong khu vực.

(Xem thêm: Pyroclastic Flow là gì? Sát Thủ Tự Nhiên)

Vụ Phun Trào Akahoya Khoảng 7.300 Năm Trước

Tên tuổi của Kikai gắn liền với vụ phun trào Kikai-Akahoya, thường được các nhà khoa học xem là vụ phun trào lớn nhất thời kỳ Holocene, tức khoảng 11.700 năm gần đây.

• Quy mô: mức VEI 7, tống ra hàng trăm kilômét khối vật liệu núi lửa. Các ước tính thể tích khác nhau tùy phương pháp tính, từ khoảng 160 km3 theo cách quy đổi sang đá đặc đến hơn 300 km3 nếu tính tổng thể tích gộp, nên bạn cần đọc kỹ cách tính khi so sánh con số.
• Lớp tro Akahoya: vụ nổ để lại tầng tro đặc trưng màu đỏ cam, rải trên diện rộng ở Nhật Bản. Dòng chảy hỏa tiết tràn qua mặt biển và để lại lớp trầm tích dày trên đáy biển quanh miệng trũng.
• Hình thành miệng trũng: khi lượng lớn magma bị tống ra, phần lớn ngọn núi ban đầu sụp xuống và tạo nên một hố trũng đủ lớn để chứa một thành phố cỡ trung.
• Tác động tới con người: miền nam Kyushu khi đó có cư dân thời Jomon sinh sống, và nhiều nghiên cứu khảo cổ cho rằng vụ phun trào đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến họ.

Điều đáng nhớ là Akahoya không phải lần đầu. Các nghiên cứu ghi nhận Kikai còn có hai vụ siêu phun trào trước đó, cách đây khoảng 95.000 và 140.000 năm. Chu kỳ này cho thấy hệ thống magma ở đây đã nhiều lần tích tụ rồi bùng nổ.

Vòm Dung Nham Khổng Lồ Dưới Đáy Biển

Sau Akahoya, Kikai không im lặng hoàn toàn. Các chuyến khảo sát của nhóm nghiên cứu Đại học Kobe, dùng sóng âm, robot dưới nước và phản xạ địa chấn, đã xác nhận một vòm dung nham khổng lồ mọc lên ngay giữa miệng trũng. Vòm có thể tích hơn 32 km3, cao khoảng 600 m và rộng khoảng 10 km, được xem là một trong những vòm dung nham lớn nhất từng biết. Theo các tác giả, nó hình thành trong khoảng 3.900 năm sau vụ phun trào lớn.

Thành phần hóa học của vòm khác với magma của vụ siêu phun trào. Điều này gợi ý rằng sau 7.300 năm trước, một hệ thống cấp magma mới đã hình thành bên dưới. Chúng tôi thấy chi tiết này đặc biệt thú vị, vì nó cho thấy lòng đất ở đây vẫn đang hoạt động, dù trên mặt biển mọi thứ gần như bình thường.

Nghiên Cứu Mới Năm 2026: Hồ Magma Đang Được Nạp Lại

Tháng 3 năm 2026, nhóm của nhà địa vật lý Nobukazu Seama (Đại học Kobe) cùng Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển Nhật Bản (JAMSTEC) công bố kết quả trên tạp chí Communications Earth and Environment. Họ dùng khảo sát địa chấn để nhìn xuyên lớp vỏ bên dưới miệng trũng.

• Phát hiện chính: một vùng giàu magma nằm ở độ sâu khoảng 2,5 đến 6 km ngay bên dưới vòm dung nham trung tâm. Nhóm cho rằng đây chính là kho chứa magma đã nuôi vụ phun trào Akahoya.
• Magma mới được bơm vào: magma hiện có trong kho nhiều khả năng là magma mới, không phải phần còn sót lại từ thời xưa. Nhóm ước tính trung bình hơn 8,2 km3 magma được bơm vào hệ thống sau mỗi 1.000 năm.
• Ý nghĩa khoa học: đây là bức tranh chi tiết hiếm có về cách một siêu miệng trũng tự nạp lại sau vụ phun trào lớn, và có thể giúp hiểu thêm các hệ thống như Yellowstone hay Toba.

Cần nhấn mạnh rằng các nhà khoa học không nói một vụ phun trào sắp xảy ra. Quá trình nạp lại diễn ra trên thang thời gian hàng nghìn năm. Phát hiện cho thấy Kikai là một hệ thống còn sống, nhưng không phải lời báo động về thời điểm cụ thể. Ngay cả nhà núi lửa học Yoshiyuki Tatsumi từng nhận định rằng điều đáng lo nhất không phải là vòm dung nham phun trào, mà là một siêu phun trào trong tương lai rất xa.

Hoạt Động Hiện Nay Của Kikai Caldera

Ở rìa miệng trũng, đảo Satsuma-Iojima là nơi thường xuyên có hoạt động phát khí và những đợt phun nhỏ. Các hoạt động này mang tính chất quen thuộc của một núi lửa vòng cung đảo, không giống quy mô Akahoya. Với người dân và du khách ở khu vực, rủi ro trước mắt chủ yếu nằm ở khí núi lửa và những đợt phun nhỏ quanh đảo.

Kikai Caldera Có Nguy Hiểm Không?

Có tiềm năng nguy hiểm trong dài hạn, nhưng không có dấu hiệu cho thấy một siêu phun trào sắp xảy ra. Vì vậy, chúng tôi cho rằng cách nhìn hợp lý nhất là theo dõi và nghiên cứu, không hoảng sợ.

• Sóng thần và hỏa tiết trên mặt biển: vì miệng trũng nằm dưới nước, một vụ phun trào lớn trong tương lai có thể sinh sóng thần cục bộ và dòng hỏa tiết lan trên mặt biển. Đây là cơ chế đã được ghi nhận trong vụ phun trào Akahoya.
• Tro bụi diện rộng: một vụ phun trào cỡ lớn có thể phủ tro lên vùng rộng, ảnh hưởng nông nghiệp, giao thông và hàng không.
• Theo dõi bằng thiết bị hiện đại: các thiết bị địa chấn, quan trắc biến dạng và khảo sát đáy biển giúp phát hiện sớm dấu hiệu dịch chuyển trong hệ thống magma. Việc Kikai ở dưới biển cũng là lợi thế, vì các nhà khoa học có thể khảo sát hệ thống ở quy mô lớn.

Câu Hỏi Thường Gặp

• Kikai Caldera là gì? Là một miệng trũng núi lửa lớn, chủ yếu nằm dưới biển, rộng khoảng 19 km ở phía nam đảo Kyushu, Nhật Bản.
• Vụ phun trào Akahoya xảy ra khi nào? Khoảng 7.300 năm trước, ở mức VEI 7, được xem là vụ phun trào lớn nhất thời kỳ Holocene.
• Kikai Caldera có sắp phun trào không? Các nhà khoa học cho biết nghiên cứu hiện nay không chỉ ra một vụ phun trào sắp xảy ra. Hệ thống đang được nạp lại magma, nhưng quá trình này diễn ra trong hàng nghìn năm.
• Vòm dung nham dưới đáy biển lớn đến đâu? Hơn 32 km3, cao khoảng 600 m và rộng khoảng 10 km, hình thành trong khoảng 3.900 năm sau vụ phun trào Akahoya.
• Kikai có phải siêu núi lửa không? Nhiều nguồn gọi như vậy. Tuy nhiên vụ Akahoya ở mức VEI 7, thấp hơn mức VEI 8 của những siêu phun trào lớn nhất như Toba.

Kết Luận

Kikai Caldera là một thế giới ẩn giấu dưới đáy biển, mang trong mình lịch sử của vụ phun trào Akahoya và một hệ thống magma đang âm thầm được nạp lại. Với chúng tôi, điều đáng nhớ không phải là nỗi sợ, mà là cảm giác khiêm tốn trước một hệ thống tự nhiên vận hành trên thang thời gian vượt xa đời người. Khi các nhà khoa học tiếp tục khảo sát và giám sát, Kikai sẽ còn cho chúng ta biết nhiều hơn về cách những siêu miệng trũng sống, nghỉ và tái sinh.

Nguồn tham khảo:

• Nagaya, A. và cộng sự, Communications Earth and Environment, 2026: Melt re-injection into large magma reservoir after giant caldera eruption at Kikai Caldera Volcano
• Đại học Kobe: How do giant caldera volcanoes fill up?