Sét Đỏ Là Gì? Tại Sao Sét Dị Hình Lại Có Màu Đỏ?

Vào tháng 9 năm 2026, nhiếp ảnh gia người Pháp Florian Riou ghi lại được một cảnh tượng hiếm thấy trên bầu trời đêm đảo Corse (Corsica), Pháp: những chùm sáng đỏ rực bùng lên trong chớp mắt phía trên làng Montemaggiore. Đó là sét dị hình (hay Red Sprites), một hiện tượng quang học khí quyển có thật. Vậy nó hình thành như thế nào, và vì sao lại có màu đỏ?

Sét Dị Hình (Red Sprites) Là Gì?

Sét dị hình là một dạng phóng điện cực ngắn, xảy ra ở độ cao rất lớn phía trên các đám mây dông, thường vào khoảng 50 đến 90 km so với mặt đất, thuộc tầng trung lưu (Mesosphere). Khác với tia sét thông thường phóng từ mây xuống đất, sét dị hình bùng lên phía trên cơn bão và hướng lên cao. Giới khoa học xếp nó vào nhóm các hiện tượng sáng thoáng qua ở tầng cao khí quyển, gọi là Transient Luminous Events (TLE), cùng họ với các hiện tượng như tia xanh (blue jets) và ELVES.

Theo NOAA, chúng thường được kích hoạt bởi những cú sét đánh từ mây xuống đất có điện tích dương (Positive Cloud-to-Ground Lightning), loại sét mang năng lượng lớn. Khi một cú sét như vậy xảy ra, nó làm thay đổi điện trường trong vùng khí quyển phía trên đám mây. Điện trường này đủ mạnh để gây ra một đợt phóng điện ở tầng cao, tạo thành sét dị hình.

Hiện tượng này thường gắn với những hệ thống dông lớn và mạnh, nơi sét dương xuất hiện nhiều.

• Độ cao: Khoảng 50 đến 90 km trên mặt đất.
• Nguyên nhân kích hoạt: Sét dương từ mây xuống đất bên dưới.
• Thời gian tồn tại: Chỉ vài mili giây.

(Xem thêm: Bình Minh Sao Hoả Màu Gì? Khám Phá Hiện Tượng Kỳ Thú)

Vì Sao Sét Dị Hình Có Màu Đỏ?

Màu của một tia sét phụ thuộc vào loại khí bị kích thích và điều kiện xung quanh. Sét ở tầng thấp thường có ánh trắng hoặc trắng xanh. Còn ở độ cao của sét dị hình, không khí rất loãng và phần lớn là phân tử Nitơ (N₂).

Khi các electron mang năng lượng cao va chạm với phân tử Nitơ ở nơi áp suất thấp, những phân tử này được kích thích và phát ra ánh sáng chủ yếu ở dải màu đỏ. Vì vậy phần lớn sét dị hình hiện lên đỏ tươi. Phần chân của chùm sáng đôi khi hơi ngả xanh do điều kiện không khí ở bên dưới khác đi.

Cấu Trúc Khổng Lồ Của Sét Dị Hình

Sét dị hình có kích thước rất lớn. Một chùm có thể trải rộng hàng chục kilômét theo chiều ngang và vươn cao khoảng vài chục kilômét theo chiều dọc. Chúng xuất hiện dưới nhiều hình dạng khác nhau:

• Hình con sứa (Jellyfish): Phần đỉnh phình to rực sáng, bên dưới có nhiều tua chằng chịt rủ xuống. Đây là dạng mà người xem thường nhắc đến khi nhìn ảnh chụp ở Corse.
• Hình củ cà rốt (Carrot): Có dạng cột thon dài, đầu to và chân nhọn.
• Hình cột (Column): Là những vệt sáng đứng thẳng, nhìn khá đơn giản.

Vì Sao Chúng Ta Hiếm Khi Nhìn Thấy Sét Dị Hình?

Dù có kích thước rất lớn, sét dị hình hiếm khi được nhìn thấy bằng mắt thường vì ba lý do chính:

• Tồn tại cực ngắn: Chúng chỉ sáng lên trong vài mili giây, nhanh đến mức mắt và não khó kịp ghi nhận rõ ràng.
• Bị mây che khuất: Vì xuất hiện phía trên các đám mây dông, người đứng ngay dưới cơn bão sẽ không thấy được. Muốn quan sát, bạn cần đứng ở xa cơn bão, thường khoảng vài trăm kilômét, và có tầm nhìn quang đãng về phía bão. Theo các báo cáo, những cơn dông gây ra hiện tượng ở Corse nằm cách máy ảnh khoảng 500 đến 700 km, ở khu vực gần bờ biển Tây Ban Nha.
• Cần thiết bị chuyên dụng: Để ghi lại rõ cấu trúc và màu đỏ, các nhiếp ảnh gia thường dùng máy ảnh nhạy sáng cao, chụp hoặc quay liên tục nhiều giờ trong đêm. Riou cho biết ông đã chuẩn bị tính toán trong nhiều ngày trước khi có được khung hình này.

Điều khiến chúng tôi ấn tượng là một hiện tượng khổng lồ như vậy có thể diễn ra phía trên đầu chúng ta mà hầu như không ai nhìn thấy. Nhiều cư dân mạng khi xem ảnh đã tưởng đây là một cảnh viễn tưởng, nhưng thực chất nó hoàn toàn thuộc về khí quyển Trái Đất.

Kết Luận

Việc quan sát sét dị hình không chỉ thỏa mãn sự tò mò về vẻ đẹp của tự nhiên. Nó còn giúp các nhà khí tượng học và vật lý khí quyển hiểu rõ hơn cách năng lượng truyền giữa các tầng khí quyển, từ đám mây dông ở bên dưới đến vùng rìa của không gian ở bên trên.

Nguồn tham khảo:

FOX Weather: Rare red sprites lightning phenomenon captured above a French village

Florian Riou: Red Sprites (Farfadets)