Vì Sao Các Trường Học Bắt Đầu Cấm AI?

Chỉ vài năm trước, nhiều trường học còn háo hức đưa trí tuệ nhân tạo vào lớp. Nay chiều gió đã đổi. Trong năm học 2026-2027, hệ thống trường công lớn nhất nước Mỹ tại thành phố New York tạm dừng việc học sinh dùng AI tạo sinh, còn Na Uy và Nga siết mạnh với học sinh tiểu học. Vậy vì sao cấm AI bỗng trở thành lựa chọn của nhiều nơi, và đó là giải pháp hay chỉ là biện pháp tình thế?

Những Nơi Nào Đã Ban Hành Lệnh Cấm AI?

Quyết định gây chú ý nhất đến từ thành phố New York. Theo các hãng tin Mỹ, sở giáo dục thành phố áp dụng lệnh tạm dừng kéo dài một năm đối với các công cụ AI tạo sinh dành cho học sinh từ mầm non đến hết lớp 8, ảnh hưởng khoảng 600.000 em. Các chatbot đồng hành, loại phần mềm mô phỏng sự chia sẻ cảm xúc, bị cấm ở mọi cấp học. Giáo viên vẫn được dùng AI để soạn giáo án và làm việc hành chính.

Không chỉ riêng New York. Báo chí Mỹ ghi nhận Los Angeles tạm chặn các công cụ AI tạo sinh trên thiết bị của học sinh, còn hạt Fairfax ở bang Virginia cấm AI dành cho học sinh từ mẫu giáo đến lớp 5. Ở nước ngoài, báo chí Việt Nam đưa tin Na Uy gần như cấm hoàn toàn học sinh tiểu học dùng AI, Nga cấm học sinh tiểu học tự dùng AI, còn Australia cấm AI tạo sinh trong giờ học và bài kiểm tra.

(Xem thêm: Vì Sao Viêm Gan B Có Thể Lây Qua Đường Nước Bọt?)

Lo Ngại Lớn Nhất Là Gì?

Điều các nhà quản lý nhắc đến nhiều nhất là tư duy phản biện. Nếu trẻ giao việc viết, giải toán hay lập luận cho phần mềm trước khi tự rèn được những kỹ năng đó, năng lực suy nghĩ độc lập có nguy cơ mòn dần. Chánh thanh tra giáo dục New York Kamar Samuels đặt vấn đề đúng theo hướng này khi giải thích quyết định.

Một số nhà nghiên cứu dùng khái niệm đầu hàng nhận thức để chỉ tình trạng con người dần giao phó phần suy nghĩ của mình cho công nghệ. Một báo cáo năm 2025 trên tạp chí Societies cũng ghi nhận người từ 17 đến 25 tuổi phụ thuộc AI nhiều hơn có điểm tư duy phản biện thấp hơn, dù mối quan hệ nhân quả vẫn cần thêm nghiên cứu.

Chatbot Đồng Hành Có Gây Rủi Ro Cho Trẻ Không?

Đây là lý do thứ hai, và mang tính an toàn nhiều hơn là học tập. Trẻ em và thanh thiếu niên ngày càng dùng chatbot để hỏi bài, xin lời khuyên tâm lý hoặc tìm sự đồng hành. Các nhà tâm lý học cảnh báo nhóm tuổi này đặc biệt dễ bị tác động tiêu cực khi trò chuyện kéo dài với chatbot, và một số vụ việc liên quan đến người chưa thành niên đã kết thúc bi thảm.

Vì tác động lên bộ não đang phát triển của trẻ chưa được hiểu rõ, nhiều cơ quan chọn cách thận trọng và cấm loại ứng dụng này trước, kể cả với học sinh lớn.

Gian Lận, Thời Gian Màn Hình Và Dữ Liệu Học Sinh Đóng Vai Trò Gì?

Gian lận học thuật là nỗi lo quen thuộc: bài làm do AI viết khó phân biệt và làm méo kết quả đánh giá năng lực thật của học sinh. Ngoài ra, New York công bố chính sách hạn chế AI cùng lúc với quy định mới về thời gian dùng màn hình, cho thấy mối lo rộng hơn về việc trẻ ngồi trước thiết bị quá nhiều.

Về phía Nga, Bộ Giáo dục khuyến cáo giáo viên không tải dữ liệu của học sinh lên các dịch vụ AI, phản ánh mối quan ngại về quyền riêng tư.

Cấm AI Có Phải Là Giải Pháp Cuối Cùng Không?

Chưa chắc. Lệnh của New York chỉ kéo dài một năm, không phải cấm vĩnh viễn, và thành phố sẽ lập nhóm gồm phụ huynh, giáo viên, học sinh, quan chức và chuyên gia để đánh giá hiệu quả. Học sinh trung học vẫn được học các bài về hiểu biết AI và tư duy phản biện mỗi năm hai lần, cùng một số chương trình thí điểm giới hạn.

Cũng có ý kiến ngược lại. Một số nhà đầu tư và nhà giáo dục cho rằng học sinh biết dùng AI sớm sẽ có lợi thế khi bước vào thị trường lao động. Họ lo cấm đoán có thể khiến trẻ tụt lại, hoặc đẩy việc dùng AI ra ngoài tầm giám sát của nhà trường. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là làm sao dạy trẻ dùng AI có trách nhiệm mà không để công nghệ thay thế sự sáng tạo và học tập thật.

Phụ Huynh Có Thể Làm Gì Trong Lúc Này?

Dù nhà trường cấm hay cho phép, gia đình vẫn đóng vai trò lớn. Phụ huynh nên khuyến khích con tự làm bài trước rồi mới dùng AI để kiểm tra, trò chuyện với con về cách chatbot hoạt động và giới hạn của nó, đồng thời để ý nếu trẻ dành quá nhiều thời gian tâm sự với chatbot thay vì với người thật.

Kết Luận

Làn sóng cấm AI trong trường học xuất phát từ ba mối lo chính: nguy cơ phụ thuộc làm yếu tư duy độc lập, rủi ro tâm lý từ chatbot đồng hành và những vấn đề về gian lận, màn hình, dữ liệu. Phần lớn các biện pháp hiện nay mang tính tạm thời và đang được theo dõi, nên kết quả của chúng sẽ ảnh hưởng đến cách nhiều nơi khác quyết định trong thời gian tới.