Vì Sao Bị Mộng Du? Cơ Thể Làm Cách Nào Để Di Chuyển?

Nửa đêm, một người ngồi dậy khỏi giường, mở cửa, đi xuống bếp rồi lại quay về ngủ tiếp. Sáng hôm sau, họ hoàn toàn không nhớ gì. Vậy vì sao bị mộng du, và làm thế nào cơ thể có thể đi lại, thậm chí làm những việc phức tạp trong khi ý thức vẫn đang ngủ? Câu trả lời nằm ở một trạng thái đặc biệt của não bộ, nơi giấc ngủ và sự tỉnh táo cùng tồn tại trong một khoảnh khắc.

Mộng Du Là Gì Và Thường Xảy Ra Vào Lúc Nào Trong Đêm?

Mộng du là một dạng rối loạn giấc ngủ, y học gọi là parasomnia. Người bệnh thực hiện các hành vi như ngồi dậy, đi lại, mở tủ hay nói lảm nhảm khi chưa tỉnh hẳn. Mắt họ thường mở nhưng ánh nhìn trống rỗng, khó phản ứng với lời gọi.

Phần lớn các cơn mộng du xảy ra trong khoảng một đến hai giờ đầu sau khi chìm vào giấc ngủ, lúc giấc ngủ sâu chiếm ưu thế. Hiện tượng này phổ biến ở trẻ em, với khoảng 15 phần trăm từng mộng du ít nhất một lần, và thường giảm dần khi trưởng thành. Ở người lớn, tỷ lệ chỉ khoảng 2 đến 4 phần trăm.

(Xem thêm: Vì Sao Chúng Ta Cảm Thấy Lo Lắng Khi Ở Một Mình?)

Vì Sao Não Bộ Lại Thức Giấc Một Phần Khi Đang Ngủ Sâu?

Bình thường, não chuyển từ giấc ngủ sâu sang trạng thái tỉnh một cách đồng bộ. Ở người mộng du, quá trình này bị lệch nhịp. Một số vùng não bật lên như lúc thức, trong khi phần còn lại vẫn chìm trong giấc ngủ sâu.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí The Lancet năm 2000, chụp não bệnh nhân ngay trong cơn mộng du, ghi nhận vùng điều khiển vận động và vùng liên quan đến cảm xúc hoạt động mạnh. Trong khi đó, các vùng trán và đỉnh, nơi đảm nhiệm tư duy, phán đoán và nhận thức, vẫn gần như ngừng hoạt động. Điều này giải thích vì sao người mộng du di chuyển được nhưng thiếu tỉnh táo và không lưu lại ký ức.

Cơ Thể Đi Lại Được Khi Đang Ngủ Say Bằng Cách Nào?

Khi nằm mơ, cơ thể bị liệt cơ tạm thời để chúng ta không diễn lại giấc mơ bằng hành động. Cơ chế bảo vệ này chỉ hoạt động ở giai đoạn ngủ có mộng. Mộng du lại xảy ra ở giấc ngủ sâu, nơi các cơ chưa bị khóa, nên cơ thể hoàn toàn có thể cử động.

Các vùng vận động và thị giác đã hoạt động đủ để người mộng du tránh đồ vật, mở cửa hay leo cầu thang. Những động tác quen thuộc được thực hiện gần như theo thói quen, giống như một chương trình chạy tự động mà không cần ý thức giám sát.

Những Yếu Tố Nào Khiến Người Ta Dễ Mộng Du Hơn?

Di truyền đóng vai trò đáng kể. Người có cha mẹ hoặc anh chị em từng mộng du có nguy cơ cao hơn hẳn. Ngoài ra, bất cứ yếu tố nào làm giấc ngủ sâu bị xáo trộn đều có thể kích hoạt cơn mộng du, chẳng hạn thiếu ngủ, căng thẳng, sốt, uống rượu, ngưng thở khi ngủ hoặc dùng một số loại thuốc an thần. Việc ngủ giờ giấc thất thường cũng làm tăng nguy cơ.

Có Nên Đánh Thức Người Đang Mộng Du Không?

Nhiều người tin rằng đánh thức người mộng du là rất nguy hiểm, nhưng thực tế điều này không gây hại về mặt y học. Vấn đề là họ có thể hoang mang, hoảng sợ hoặc phản ứng hung hăng vì không hiểu mình đang ở đâu. Cách tốt hơn là nhẹ nhàng dẫn họ trở lại giường bằng giọng nói bình tĩnh, không giằng co.

Điều quan trọng hơn là phòng ngừa tai nạn. Hãy khóa cửa ra vào và cửa sổ, cất đồ vật sắc nhọn, chắn lối cầu thang và để chỗ ngủ ở tầng thấp nếu có thể.

Khi Nào Mộng Du Cần Được Bác Sĩ Kiểm Tra?

Bạn nên đi khám nếu cơn mộng du xảy ra thường xuyên, gây chấn thương, khởi phát lần đầu khi đã trưởng thành hoặc kèm các hành vi nguy hiểm. Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân nền như ngưng thở khi ngủ hay tác dụng phụ của thuốc, và có thể đề nghị đo đa ký giấc ngủ để đánh giá chính xác.

Kết Luận

Mộng du xảy ra khi não thức giấc không đồng đều, các vùng vận động hoạt động trong khi vùng tư duy vẫn ngủ say. Vì cơ bắp không bị khóa ở giấc ngủ sâu, cơ thể có thể đi lại một cách tự động mà không có ý thức. Phần lớn trường hợp lành tính, nhưng việc đảm bảo an toàn trong phòng ngủ và duy trì giấc ngủ đủ, đều đặn là cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ.