Göbekli Tepe Là Gì? Ngôi Đền Cổ Nhất Thế Giới Làm Thay Đổi Hiểu Biết Về Lịch Sử Văn Minh
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Có những phát hiện khiến người ta lặng đi vài giây rồi mới dám tin vào điều mình vừa nghe. Göbekli Tepe, nằm trên một đỉnh đồi khô cằn ở miền đông nam Thổ Nhĩ Kỳ, chính là một phát hiện như thế. Quần thể đá này có tuổi đời khoảng 11.500 năm, cổ hơn Stonehenge ở Anh hơn 6.000 năm và lâu đời hơn các Kim Tự Tháp Ai Cập khoảng 7.000 năm. Nó được nhiều người gọi là ngôi đền cổ nhất thế giới. Khi con người còn chưa biết làm gốm, chưa biết viết chữ, những người săn bắt hái lượm đã dựng nên các công trình đá đồ sộ, khiến giới khoa học phải xem lại cách mình kể câu chuyện về nguồn gốc của văn minh.
Göbekli Tepe Là Gì? Quy Mô Và Kiến Trúc Đồ Sộ Bất Ngờ
Göbekli Tepe trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ có nghĩa là Ngọn đồi bụng phệ. Đây là một quần thể kiến trúc đá lớn (megalithic) với những đặc điểm vượt xa hình dung thông thường của chúng ta về thời kỳ Đồ Đá Mới (Neolithic). UNESCO xếp nơi này vào nhóm những công trình kiến trúc đồ sộ đầu tiên do con người tạo nên.
- Các vòng tròn đá đồng tâm: Quần thể gồm nhiều vòng tròn đá, trong đó các trụ đá vôi hình chữ T khổng lồ xếp thành vòng bao quanh hai trụ đá lớn nhất ở chính giữa.
- Trọng lượng và kỹ thuật điêu khắc phi thường: Mỗi trụ đá chữ T cao từ 3 đến 6 mét và nặng hàng chục tấn. Thân trụ được chạm khắc tinh xảo hình các loài thú và chim như sư tử, bọ cạp, cáo, rắn, lợn rừng, và tất cả đều được tạo ra khi chưa có công cụ kim loại.
- Những trụ đá mang hình dáng con người: Các nhà khảo cổ cho rằng trụ chữ T là hình ảnh cách điệu của con người, với cánh tay, bàn tay và dây thắt lưng được khắc nổi dọc thân cột. Nhìn những hình khắc ấy, chúng tôi có cảm giác như đang gặp gỡ những cư dân từ mười mấy nghìn năm trước.
(Xem thêm: Siêu Máy Tính HPE Sắp Lên Mặt Trăng Cùng Xe Tự Hành FLIP Của Astrolab)
Tôn Giáo Có Thể Đã Xuất Hiện Trước Nông Nghiệp
Trước khi nhà khảo cổ học người Đức Klaus Schmidt bắt đầu khai quật nơi này vào năm 1994, quan điểm phổ biến cho rằng con người phải phát minh ra nông nghiệp, sống định cư thành làng xã, rồi mới nảy sinh tôn giáo và xây dựng những công trình phức tạp. Göbekli Tepe đã khiến thứ tự ấy bị đặt lại câu hỏi.
- Công trình của những người săn bắt hái lượm: Dấu vết xương thú và công cụ đá tại hiện trường cho thấy những người xây dựng sống bằng săn bắt và hái lượm. Họ chưa trồng trọt hay chăn nuôi, và cũng không có dấu hiệu họ sống cố định trên chính ngọn đồi này.
- Giả thuyết về động lực tâm linh: Theo Schmidt và một số nhà nghiên cứu, nhu cầu tụ họp hàng trăm người để vận chuyển những khối đá nặng và duy trì nghi lễ có thể đã buộc các nhóm người phải hợp tác. Việc nuôi sống lực lượng lao động ấy có thể đã thúc đẩy nông nghiệp sơ khai ở vùng Lưỡi liềm Phì nhiêu (Fertile Crescent). Nhưng đây vẫn là một giả thuyết đang được tranh luận, chưa phải kết luận cuối cùng của giới khoa học.
Bí Ẩn Về Việc Cố Tình Chôn Lấp Quần Thể
Một trong những câu hỏi lớn nhất tại Göbekli Tepe nằm ở chính hành động của những người tạo ra nó. Sau nhiều thế hệ sử dụng, họ không bỏ hoang mà chủ động chôn lấp các vòng tròn đá dưới một khối lượng lớn đất đá và rác thải sinh hoạt.
Có lẽ chính việc chôn lấp ấy đã giữ cho các trụ đá chạm khắc nguyên vẹn qua hơn 10.000 năm mưa nắng. Nó biến Göbekli Tepe thành một viên nang thời gian vô giá của khảo cổ học hiện đại. Chúng tôi vẫn tự hỏi vì sao họ làm vậy, và liệu đó có phải là một nghi lễ để khép lại một thời kỳ hay không.
Công Tác Khai Quật Và Bảo Tồn Quốc Tế
Năm 2018, UNESCO công nhận Göbekli Tepe là Di sản Thế giới. Hiện nay, các nghiên cứu quy mô lớn tại đây do Viện Khảo cổ học Đức (DAI) phối hợp cùng các cơ quan văn hóa của Thổ Nhĩ Kỳ thực hiện.
- Khảo sát bằng rada xuyên đất (GPR) và các phương pháp địa vật lý: Phần diện tích được khai quật còn rất nhỏ, vào năm 2008 chưa tới 5%. Kết quả khảo sát cho thấy còn khoảng 20 vòng tròn đá khác nằm ẩn dưới lòng đất.
- Dự án Taş Tepeler: Các nhà khảo cổ đang mở rộng nghiên cứu sang những di tích lân cận cùng thời, trong đó có Karahan Tepe, nhằm hiểu rõ hơn về thời kỳ đầu của văn minh nhân loại.
Kết Luận
Göbekli Tepe không chỉ là một di tích cổ xưa. Đó còn là bằng chứng sống động cho trí tưởng tượng, tài sáng tạo và đức tin mạnh mẽ của con người thời tiền sử. Chúng tôi tin rằng mỗi lớp đất được lật lên ở đây sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử nhân loại.
Nguồn tham khảo:
