5 Thảm Họa Thiên Nhiên Lớn Nhất Lịch Sử Và Dự Báo 2027
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Khi nói về thảm họa thiên nhiên lớn nhất lịch sử, có những con số mà chúng tôi đọc đi đọc lại vẫn không thể quên. Hơn hai trăm nghìn người ra đi trong một buổi sáng. Hơn bảy mươi nghìn người chết vì một ngọn núi lửa trên hòn đảo xa xôi. Những thảm họa ấy xóa sổ làng mạc, đổi thay khí hậu, làm lung lay nền kinh tế và buộc con người học lại cách sống cạnh thiên nhiên.
Bài viết điểm lại năm thảm họa tiêu biểu theo quy mô tàn phá, số nạn nhân và mức lan rộng vượt biên giới, rồi cập nhật thiên tai năm 2026 cùng dự báo cho năm 2027. Danh sách do chúng tôi lựa chọn, không phải bảng xếp hạng chính thức, và số liệu của các sự kiện xa xưa thường chênh lệch giữa các nguồn.
Trận Lụt Trung Quốc Năm 1931 Và Nỗi Đau Chưa Có Con Số Chính Xác
- Thời gian: từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1931
- Địa điểm: lưu vực sông Dương Tử, sông Hoài và Hoàng Hà, Trung Quốc
- Thiệt hại: từ hơn 400.000 đến gần 4 triệu người chết, tùy nguồn thống kê
Mùa hè năm 1931, mưa lớn kéo dài trút xuống miền trung và miền đông Trung Quốc. Sông Dương Tử, sông Hoài và Hoàng Hà lần lượt vượt bờ, riêng Dương Tử chạm mực nước cao nhất từ khi có ghi chép. Chính quyền thời đó tính có 25 triệu người bị ảnh hưởng, kể cả thủ đô Nam Kinh.
Nước rút không đồng nghĩa nỗi đau chấm dứt. Ruộng đồng ngập trắng, mùa màng mất trắng, nạn đói kéo đến rồi dịch bệnh lan rộng. Chúng tôi nghĩ nhiều nhất đến người Tanka, cộng đồng sống trên thuyền dọc sông Dương Tử, khi dòng sông từng nuôi sống họ quay lại nuốt chửng tất cả.
Số nạn nhân là điểm gây tranh cãi lớn. Nhóm sử gia Trung Quốc do Lý Văn Hải dẫn đầu, dựa trên báo chí đương thời, tính ra khoảng 422.000 người. Một số nguồn phương Tây nêu 3,7 đến 4 triệu, mức mà giới nghiên cứu còn tranh luận. Vì vậy bài này chỉ nêu khoảng dao động, không chốt một con số.
(Xem thêm: Liệu Có Thể Hồi Sinh Khủng Long Từ Máu Còn Sót Lại Sau 115 Triệu Năm?)
Núi Lửa Tambora Năm 1815 Và Mùa Hè Không Bao Giờ Đến
- Thời gian: tháng 4 năm 1815
- Địa điểm: đảo Sumbawa, Indonesia
- Thảm họa: siêu phun trào núi lửa, cấp 7 trên thang VEI
- Thiệt hại: hơn 70.000 nạn nhân theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ
Tambora im lìm nhiều thế kỷ, thức giấc năm 1812 rồi bùng nổ dữ dội vào đêm 10 tháng 4 năm 1815. Tiếng nổ nghe thấy cách hơn 2.600 km, tro rơi xa hơn 1.300 km, miệng núi lửa để lại rộng 6 km. Phần lớn các ước tính cho rằng 10.000 đến 11.000 người chết ngay vì dòng nham thạch nóng và sóng thần, số còn lại chết đói và dịch bệnh trong những tháng sau.
Tro bụi và khí lưu huỳnh bay lên tầng bình lưu, che bớt ánh nắng và kéo nhiệt độ toàn cầu xuống. Năm 1816 đi vào sử sách với tên Năm không có mùa hè. Sương giá xuất hiện giữa hạ, tuyết rơi ở London vào tháng 8, mùa màng thất bát khắp châu Âu và Bắc Mỹ, vụ lúa Trung Quốc cũng thiệt hại nặng. Nhiều nông dân vùng New England bỏ ruộng đất để đi về miền Trung Tây nước Mỹ.
Trong mùa hè lạnh lẽo ở Geneva năm ấy, Mary Shelley bắt đầu viết Frankenstein. Một vụ phun trào ở nơi xa xôi đã đi vào cả đời sống tinh thần của con người.
Núi Lửa Krakatau Năm 1883 Và Tiếng Nổ Vang Khắp Hành Tinh
- Thời gian: ngày 26 và 27 tháng 8 năm 1883
- Địa điểm: eo biển Sunda, Indonesia
- Thảm họa: núi lửa phun trào dữ dội kèm sóng thần
- Thiệt hại: hơn 36.000 nạn nhân
Trong chưa đầy 24 giờ, Krakatau phóng lên không trung hơn 16 km khối mảnh vụn, và hơn 70 phần trăm hòn đảo sụp xuống biển. Tiếng nổ cuối cùng vang tới nơi cách xa khoảng 4.800 km, còn máy đo mực nước khắp thế giới ghi lại những dao động nhỏ do sóng thần lan đi.
Phần lớn nạn nhân không chết vì dung nham mà vì sóng thần. Ít nhất 31.000 người thiệt mạng khi những con sóng cao hàng chục mét cuốn sạch các làng ven biển Java và Sumatra. Hiệu ứng của vụ nổ lan khắp hành tinh nhiều năm sau đó, và tro bụi nhuộm hoàng hôn nhiều nơi bằng những màu sắc đẹp đến nao lòng, gắn với một mất mát quá lớn.
Sóng Thần Ấn Độ Dương Năm 2004 Và Buổi Sáng Không Ai Kịp Chạy
- Thời gian: sáng Chủ nhật, ngày 26 tháng 12 năm 2004
- Địa điểm: ngoài khơi đảo Sumatra, Indonesia
- Thảm họa: động đất 9,1 độ lớn mô-men và sóng thần
- Thiệt hại: khoảng 228.000 đến 230.000 nạn nhân tại 14 quốc gia
Đứt gãy dưới đáy biển vỡ ra dài khoảng 1.200 km, đoạn dài nhất từng quan sát được. Khối nước khổng lồ bị đẩy lên rồi tràn vào bờ. Aceh của Indonesia chịu thiệt hại nặng nhất. Hai giờ sau, những con sóng cao 9 mét hoặc hơn ập vào bờ đông Ấn Độ và Sri Lanka, và sóng thần lan tới tận Đông Phi.
Điều day dứt nhất là lúc ấy Ấn Độ Dương chưa có hệ thống cảnh báo sóng thần nào. Nhiều người chỉ thấy mặt biển rút đi lạ thường mà không ai báo cho họ biết điều gì sắp đến. Sau thảm họa, các nước dựng lên mạng lưới cảnh báo mới, và nay khoảng 1.400 trạm quan trắc trên toàn cầu giúp rút thời gian báo động xuống còn vài phút.
Động Đất Và Sóng Thần Nhật Bản Năm 2011 Và Thảm Họa Nối Tiếp Thảm Họa
- Thời gian: ngày 11 tháng 3 năm 2011
- Địa điểm: ngoài khơi vùng Đông Bắc đảo Honshu, Nhật Bản
- Thảm họa: động đất 9,1 độ lớn mô-men, sóng thần và sự cố hạt nhân
- Thiệt hại: hơn 18.000 người chết hoặc mất tích
Chỉ 30 phút sau trận động đất, sóng thần đã chạm bờ và vượt cả những con đê biển xây để chống lại nó. Tại tỉnh Iwate, sóng cao gần 40 mét. Hơn 123.000 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn, và 98 phần trăm thiệt hại vật chất do sóng thần gây ra.
Cú giáng thứ hai đến từ nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Sóng thần cắt nguồn điện và hệ thống làm mát của ba lò phản ứng, lõi cả ba lò gần như tan chảy trong ba ngày đầu. Tổng thiệt hại tại Nhật Bản lên tới 220 tỷ đô la Mỹ, khiến đây là thiên tai đắt nhất lịch sử. Ở chiều ngược lại, ngoài Nhật Bản chỉ có hai người tử vong, một ở Indonesia và một ở California, nhờ hệ thống cảnh báo sóng thần Thái Bình Dương. Cảnh báo sớm thực sự cứu được mạng người.
Bảng So Sánh Nhanh Năm Thảm Họa
| Thảm họa | Năm | Tác động nổi bật |
|---|---|---|
| Lũ lụt Trung Quốc | 1931 | Nạn đói và dịch bệnh sau lũ, số nạn nhân chênh lệch rất lớn |
| Núi lửa Tambora | 1815 | Hơn 70.000 nạn nhân, gây ra Năm không có mùa hè |
| Núi lửa Krakatau | 1883 | Hơn 36.000 nạn nhân, sóng thần và hiện tượng khí quyển toàn cầu |
| Sóng thần Ấn Độ Dương | 2004 | Khoảng 228.000 đến 230.000 nạn nhân tại 14 quốc gia |
| Động đất và sóng thần Nhật Bản | 2011 | Hơn 18.000 người chết hoặc mất tích, kèm sự cố hạt nhân Fukushima |
Thiên Tai Năm 2026 Và Dự Báo Cho Năm 2027
Lịch sử chưa khép lại. Khi chúng tôi viết những dòng này, ngày 7 tháng 11 năm 2026, một năm nhiều biến động sắp đi qua và các dự báo cho năm 2027 khiến chúng tôi không thể yên lòng.
Năm 2026 Thế Nào?
Thảm họa nặng nề nhất nửa đầu năm là hai trận động đất liên tiếp ở Venezuela ngày 24 tháng 6. Hãng tái bảo hiểm Munich Re ước tính thiệt hại sơ bộ khoảng 30 tỷ đô la Mỹ, trong đó phần được bảo hiểm chưa tới 1 tỷ. Thống kê của hãng này ghi nhận khoảng 5.700 người chết tại Nam Mỹ trong sáu tháng đầu năm, và khoảng 8.200 người chết vì thiên tai trên toàn thế giới.
Xét về tiền, Swiss Re tính thiệt hại kinh tế toàn cầu nửa đầu năm 2026 vào khoảng 100 tỷ đô la Mỹ, thấp hơn nhiều so với 152 tỷ của cùng kỳ năm 2025. Song hãng này nhắc rằng nửa năm êm ả chưa phải dấu hiệu rủi ro đã giảm, vì một cơn bão lớn, một trận động đất hay một mùa cháy rừng có thể đảo ngược con số. Các tháng sau đó, danh sách tổng hợp từ dữ liệu của Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ còn ghi trận động đất 7,4 độ ở Colombia hồi tháng 8 và trận 7,0 độ ở Tây Tạng hồi tháng 10. Kilauea, Kanlaon và Sheveluch cũng hoạt động trở lại, nhưng chúng tôi chưa thấy vụ nào đạt quy mô của Tambora hay Krakatau.
El Niño Rất Mạnh Trong Mùa Đông 2026 Và 2027
Điều khiến chúng tôi chú ý nhất lúc này không phải một trận động đất mà là đại dương. Bản tin ngày 8 tháng 10 của Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc NOAA cho biết El Niño vẫn mạnh lên, chỉ số Niño 3.4 đạt 2,1 độ C trên mức trung bình, và rất có thể duy trì ở mức mạnh đến rất mạnh đến hết quý một năm 2027. Xác suất đây là đợt El Niño vượt mọi sự kiện từng ghi lại từ năm 1950 là 83 phần trăm cho giai đoạn tháng 10 đến tháng 12.
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) nói chắc chắn hơn. Thông cáo ngày 3 tháng 9 cho biết khả năng El Niño còn tồn tại đến tháng 2 năm 2027 gần như tuyệt đối, lần đầu một bản cập nhật của WMO đạt độ chắc chắn như vậy. Rủi ro đi kèm gồm lũ lụt, hạn hán và nắng nóng cực đoan, nhưng mức độ khác nhau theo từng vùng.
Năm 2027 Có Thể Ra Sao?
Nhiệt độ toàn cầu thường vọt lên trong năm sau một đợt El Niño mạnh. Báo cáo do Cục Khí tượng Anh soạn cho WMO hồi tháng 5 năm 2026 cho xác suất 86 phần trăm rằng ít nhất một năm trong giai đoạn 2026 đến 2030 phá kỷ lục nóng của năm 2024, và tác giả chính cho rằng 2027 là ứng viên sáng giá nhất. Một bản dự báo dài hạn của NOAA thì cho rằng El Niño suy yếu dần sau đầu mùa xuân 2027, chuyển sang trạng thái trung tính và có thể sang La Niña vào mùa thu. Các dự báo này sẽ được điều chỉnh qua từng bản tin hằng tháng.
Điều Không Ai Dự Báo Được
Khí hậu dự báo được theo mùa, còn động đất thì chưa. Không cơ quan nào biết trước ngày giờ một trận động đất lớn của năm 2027. Núi lửa thường báo trước bằng rung chấn và khí thải, như Tambora thức giấc từ năm 1812, nhưng thời điểm bùng nổ vẫn khó xác định. Thứ chúng ta nắm được là mức độ chuẩn bị, và UNESCO đặt mục tiêu đến năm 2030 mọi cộng đồng ven biển có nguy cơ sóng thần đạt chuẩn Tsunami Ready, tức có kế hoạch sơ tán, bản đồ vùng nguy hiểm và diễn tập thường xuyên.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Thảm Họa Thiên Nhiên
Thảm Họa Thiên Nhiên Nào Làm Nhiều Người Chết Nhất Lịch Sử?
Lũ lụt Trung Quốc năm 1931 thường được nhắc đầu tiên, dù con số dao động rất rộng. Riêng với sóng thần, vụ năm 2004 là thảm họa nặng nề nhất.
Vụ Phun Trào Núi Lửa Nào Mạnh Nhất Lịch Sử Ghi Nhận?
Tambora năm 1815, xếp cấp 7 trên thang VEI, được xem là vụ mạnh nhất trong lịch sử có ghi chép.
El Niño Năm 2026 Và 2027 Ảnh Hưởng Đến Việt Nam Thế Nào?
El Niño thường gắn với nắng nóng và hạn hán ở nước ta, nhưng mức độ khác nhau theo từng vùng và từng mùa. Bạn nên theo dõi bản tin của cơ quan khí tượng thủy văn trong nước, nguồn cảnh báo chính thức cho từng địa phương.
Kết Luận
Sau khi đọc lại hồ sơ năm thảm họa, chúng tôi nhận ra một điểm chung: thiên nhiên không cố ý gây mất mát. Chỉ cần con người đứng sai chỗ, sai thời gian và thiếu một lời cảnh báo kịp thời thì thảm họa có thể xảy ra. Từ Tambora đến Fukushima, mỗi bài học đều phải trả bằng một cái giá rất đắt.
Năm 2026 đang khép lại cùng một El Niño hiếm thấy, và năm 2027 sẽ mang theo hệ quả của nó. Chúng ta không ngăn được động đất hay núi lửa, nhưng có thể theo dõi cảnh báo và chuẩn bị đường sơ tán từ hôm nay. Phía sau mỗi thống kê trong bài là một gia đình có thật, và đó là lý do chúng tôi kể lại câu chuyện của họ.
Nguồn tham khảo:
