Fuego Là Núi Lửa Gì? Điều Cần Biết Cơ Chế Hủy Diệt Của Nó

Bài viết phát hành:

Cập nhật lần cuối:

Có những ngọn núi lửa thức giấc theo mùa, và có những ngọn gần như không bao giờ ngủ. Fuego thuộc nhóm thứ hai. Đứng ở thành phố cổ Antigua của Guatemala, bạn có thể thấy khói tro bốc lên từ đỉnh núi gần như mỗi ngày, đẹp đến mức du khách nào cũng dừng lại chụp ảnh. Nhưng chúng tôi luôn nhớ rằng chính vẻ đẹp ấy cũng là nơi từng xảy ra một trong những thảm họa núi lửa nặng nề nhất thế kỷ 21. Núi lửa Fuego (tiếng Tây Ban Nha là Volcán de Fuego, nghĩa là "Núi lửa Lửa") vì vậy luôn nằm trong tầm theo dõi sát của giới khoa học và chính quyền Guatemala.

Núi Lửa Fuego Là Gì?

Fuego là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) hình nón dốc đứng ở phía nam Guatemala, Trung Mỹ. Nó thuộc cung núi lửa Trung Mỹ, hình thành do mảng Cocos chìm xuống bên dưới mảng Caribe. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, ngọn núi cao khoảng 3.763 m và nằm liền kề núi lửa Acatenango, hai ngọn tạo thành cụm núi lửa đôi nổi tiếng gọi là La Horqueta.

  • Vị trí: nằm trên ranh giới ba tỉnh Chimaltenango, Escuintla và Sacatepéquez, cách thành phố du lịch Antigua khoảng 16 km.
  • Cấu trúc địa chất: núi lửa tầng có sườn rất dốc, magma chủ yếu là andesite và bazan.
  • Cơ quan giám sát: Viện Địa chấn, Núi lửa, Khí tượng và Thủy văn Quốc gia Guatemala (INSIVUMEH), phối hợp với Cơ quan Điều phối Quốc gia về Giảm nhẹ Thiên tai (CONRED).

(Xem thêm: Vì Sao NASA Đo Đạc Được Tâm Trái Đất Đang Dịch Chuyển?)

Đặc Điểm Phun Trào Của Fuego

Fuego hiếm khi ngủ yên, và cách hoạt động của nó có hai nhịp rõ rệt.

  • Nhịp thường ngày: những vụ nổ nhỏ theo kiểu phun trào Strombolian, tung các cục dung nham nóng sáng và cột tro lên không trung. Có thời điểm, như cuối năm 2024, CONRED ghi nhận từ 7 đến 10 vụ nổ mỗi giờ.
  • Nhịp bùng nổ: khi chuyển sang giai đoạn phun trào mạnh, Fuego có thể đạt kiểu phun trào Vulcanian, phóng cột tro cao hàng km, kèm dung nham tràn xuống sườn núi và các dòng mạt vụn núi lửa (pyroclastic flow).

Mối nguy lớn nhất nằm ở các dòng mạt vụn núi lửa. Đây là hỗn hợp khí nóng, tro và đá vụn lao xuống các khe núi sâu (barranca) quanh Fuego như Ceniza, Seca, La Trinidad hay Las Lajas, với tốc độ rất cao và nhiệt độ đủ thiêu rụi mọi thứ trên đường đi. Bạn có thể xem thêm cách hiện tượng này hoạt động trong bài viết về dòng mạt vụn núi lửa của chúng tôi.

Thảm Họa Ngày 3 Tháng 6 Năm 2018

Đây là dấu mốc đau thương nhất trong lịch sử cận đại của ngọn núi. Một vụ bùng nổ dữ dội và đến khá nhanh đã tạo ra các dòng mạt vụn núi lửa tràn xuống những ngôi làng dưới chân núi, nhất là San Miguel Los Lotes. Hàng trăm người thiệt mạng hoặc mất tích, khiến đây trở thành một trong những vụ phun trào gây tử vong nhiều nhất thế kỷ 21.

Với chúng tôi, điều đáng nhớ nhất của thảm họa ấy là sự bất ngờ. Fuego vốn nổ gần như mỗi ngày, nên người dân đã quen sống cạnh nó. Chính sự quen thuộc có thể làm mờ đi cảm giác nguy hiểm, và đó là bài học mà các nhà quản lý thiên tai ở Guatemala cho đến nay vẫn nhắc đi nhắc lại.

Hoạt Động Gần Đây Của Fuego

Lưu ý: nội dung dưới đây tổng hợp từ các bản tin chính thức đến tháng 8 năm 2026, chỉ mang tính tham khảo. Tình trạng núi lửa thay đổi liên tục, nên bạn cần theo dõi cảnh báo mới nhất từ INSIVUMEH và CONRED.

  • Tháng 6 năm 2025: một đợt phun trào kéo dài hơn 30 giờ, có ghi nhận dòng mạt vụn trong các barranca La Trinidad, Las Lajas, Ceniza và Seca. CONRED sơ tán hơn 500 người.
  • Tháng 2 năm 2026: một đợt phun trào lớn tạo cột tro cao, ảnh hưởng tầm nhìn của ngành hàng không, và Guatemala ban hành cảnh báo màu cam.
  • Đầu tháng 8 năm 2026: INSIVUMEH thông báo Fuego bước vào giai đoạn phun trào mới với cột khí và tro có thể lên tới khoảng 5.000 m so với mực nước biển. CONRED ban hành cảnh báo đỏ ở ba tỉnh lân cận và khuyến cáo sơ tán. Đến ngày 6 tháng 8, các bản tin cho biết đợt phun trào đã kết thúc và hàng nghìn người sơ tán trở về.

Nguy Cơ Từ Lũ Bùn Lahar

Ngay cả khi núi lửa dịu xuống, hiểm họa vẫn chưa hết. Lượng tro bụi khổng lồ đọng trên sườn dốc thường bị những trận mưa nhiệt đới lớn cuốn trôi, tạo thành lũ bùn lahar. Những dòng chảy đặc quánh này cuốn theo đá lớn, đe dọa cầu cống và các cộng đồng ở hạ lưu trong suốt mùa mưa.

Fuego Có Nguy Hiểm Với Du Khách Không?

Có, nếu bạn không theo dõi cảnh báo. Fuego và Acatenango là điểm leo núi nổi tiếng, nơi nhiều người cắm trại để ngắm Fuego phun lửa về đêm. Nhưng các giai đoạn phun trào mạnh có thể xuất hiện với thời gian báo trước ngắn. Chúng tôi khuyên bạn kiểm tra thông báo mới nhất của INSIVUMEH và CONRED trước chuyến đi, đi cùng hướng dẫn viên được cấp phép và tuyệt đối không vào khu vực bị đóng.

Câu Hỏi Thường Gặp

  • Núi lửa Fuego ở đâu? Ở phía nam Guatemala, trên ranh giới các tỉnh Chimaltenango, Escuintla và Sacatepéquez, cách thành phố Antigua khoảng 16 km.
  • Fuego cao bao nhiêu? Khoảng 3.763 m, theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian.
  • Fuego có đang hoạt động không? Có. Ngọn núi thường xuyên có các vụ nổ nhỏ hằng ngày, và đã có những giai đoạn phun trào mạnh vào tháng 6 năm 2025, tháng 2 và tháng 8 năm 2026.
  • Vì sao thảm họa năm 2018 nghiêm trọng? Vì các dòng mạt vụn núi lửa tràn nhanh xuống những ngôi làng sát chân núi, trong khi người dân đã quen với hoạt động hằng ngày của Fuego.
  • Xem cảnh báo chính thức ở đâu? Trên các kênh của INSIVUMEH và CONRED Guatemala.

Kết Luận

Fuego là sự đan xen giữa vẻ đẹp hoang dã và sức mạnh hủy diệt của tự nhiên: những vụ nổ thường ngày, các đợt phun trào bất ngờ, dòng mạt vụn núi lửa và lũ bùn lahar. Với chúng tôi, bài học lớn nhất từ năm 2018 không phải là nỗi sợ, mà là sự cảnh giác ngay cả khi mọi thứ đã trở nên quen thuộc. Một hệ thống giám sát và cảnh báo sớm nghiêm ngặt, cộng với người dân sẵn sàng sơ tán khi được yêu cầu, vẫn là cách bảo vệ tốt nhất.

Nguồn tham khảo:

(Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo)

Bài liên quan