Vì Sao Hồ Canxi Hình Thành Ở Hang Thắng Ở Phong Nha - Kẻ Bàng?

Sâu trong vùng lõi của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, thế giới dưới lòng đất vẫn còn nhiều điều chưa được khám phá hết. Ngoài hệ thống thạch nhũ tráng lệ và những dòng sông ngầm, các nhà thám hiểm còn ghi nhận một hiện tượng địa chất rất đẹp và khá hiếm gặp là hồ canxi (rimstone pools). Gần đây, những hồ canxi xếp tầng ở Hang Thắng được nhắc đến nhiều trong cộng đồng yêu hang động và giới nghiên cứu.

Hang Thắng Được Phát Hiện Như Thế Nào?

Hang Thắng là một hang động mới được phát hiện trong tháng 6/2026 ở phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nay thuộc tỉnh Quảng Trị. Theo thông tin từ đơn vị khảo sát, công ty Jungle Boss nhận tin báo từ một người dân đi rừng, sau đó phối hợp với Ban quản lý Vườn quốc gia tổ chức đợt khảo sát kéo dài 6 ngày, bắt đầu từ ngày 3/6. Hang nằm trên tuyến giữa Hang Voi và Hồ Ma Đa, trong thung lũng Ma Đa.

Kết quả khảo sát cho thấy hang dài khoảng 3 km, có hệ thạch nhũ đồ sộ với những cột đá cao đến khoảng 50 m, nhiều ngọc động có kích thước hiếm gặp và một hệ thống hồ canxi nhiều tầng. Các chuyên gia khảo sát đánh giá đây là một trong những phát hiện hang động đáng chú ý ở khu vực này trong những năm gần đây.

• Vị trí: Thung lũng Ma Đa, xã Thượng Trạch, vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
• Chiều dài: Khoảng 3 km.
• Hồ canxi: Bốn hồ, trong đó hồ lớn nhất rộng khoảng 500 m2, được chuyên gia thám hiểm đánh giá là lớn nhất trong các hang đã phát hiện ở Phong Nha - Kẻ Bàng.
• Điểm nổi bật khác: Ngọc động, cột thạch nhũ khổng lồ và mảng thạch nhũ trắng trên trần hang.

(Xem thêm: Vì Sao Kính Viễn Vọng Roman Vượt Xa Kỳ Vọng Của NASA?)

Hồ Canxi Là Gì?

Hồ canxi (tiếng Anh là rimstone pools hoặc gours) là những chậu nước nhỏ xếp thành bậc thang trong hang động, được bao quanh bởi các bờ đê canxit do khoáng chất lắng đọng tự nhiên tạo thành. Chúng thuộc nhóm địa hình hang động gọi là speleothem, giống như thạch nhũ và măng đá. Thành phần chính của các bờ đê là canxi cacbonat (CaCO₃), tách ra từ nước ngầm chảy qua đá vôi.

Khác với những hồ nước hình thành do sụt lún hay xói mòn, hồ canxi tự xây nên thành chậu của chính nó. Lớp canxit bồi dần qua nhiều nghìn năm, tạo thành những bờ đê cong mềm mại. Các bờ đê giữ lại nước trong vắt trên sàn hang và xếp tầng theo độ dốc, nhìn từ xa giống như ruộng bậc thang thu nhỏ. Khi nước đầy vào mùa mưa, hồ ở Hang Thắng hiện lên màu xanh ngọc bích rất nổi bật.

Cơ Chế Khoa Học Hình Thành Hồ Canxi

Một hồ canxi chỉ hình thành khi có đủ chuỗi phản ứng hóa học và vật lý diễn ra liên tục trong thời gian rất dài. Quá trình này có thể chia thành ba bước chính.

• Hòa tan đá vôi: Nước mưa thấm qua lớp đất phủ, hấp thụ khí CO₂ trong đất và tạo thành axit cacbonic yếu. Dòng nước hơi chua này chảy qua đá vôi, hòa tan CaCO₃ và trở thành dung dịch chứa canxi hydrocacbonat, viết là Ca(HCO₃)₂.
• Thoát khí CO₂ và kết tủa: Khi dòng nước chảy vào không gian thoáng trong hang, lượng CO₂ hòa tan thoát ra không khí. Phản ứng khi đó đảo chiều, nước không giữ nổi lượng canxi cũ nữa và canxit kết tủa thành tinh thể rắn.
• Tự xây bờ đê: Nước chảy thành lớp mỏng qua mặt dốc nhẹ sẽ thoát CO₂ nhanh nhất ở mép, nơi dòng chảy mỏng và xáo trộn mạnh. Canxit lắng đọng nhiều ở đó, nên mép dày dần lên thành bờ đê. Khi bờ đê đủ cao, nó giữ nước thành chậu. Quá trình lặp lại ở nhiều bậc kế tiếp tạo ra hệ hồ nhiều tầng.

Điều khiến chúng tôi thấy thú vị là cả khối "ruộng bậc thang" này không do ai xây dựng. Nó là kết quả của một phản ứng hóa học đơn giản, lặp đi lặp lại từng giọt nước trong hàng nghìn năm.

Vì Sao Hồ Canxi Xuất Hiện Ở Hang Thắng?

Hang Thắng nằm trong khối núi đá vôi rộng lớn của Phong Nha - Kẻ Bàng. Việc hồ canxi hình thành đẹp và nguyên vẹn ở đây là kết quả của nhiều điều kiện cùng thuận lợi.

Khối Đá Vôi Cổ Và Giàu Canxi

Khối đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng được xem là một trong những vùng karst cổ và rộng lớn bậc nhất châu Á, với phần đá lâu đời nhất hình thành cách đây khoảng 400 triệu năm. Theo các báo cáo về Hang Thắng, nồng độ canxi kết tủa ở khu vực này đậm đặc hơn nhiều hang khác, nên có thể hình thành cả mảng thạch nhũ trắng trên trần hang. Nguồn canxi dồi dào là điều kiện đầu tiên để xây nên các bờ đê dày.

Dòng Nước Thấm Chảy Nhẹ Và Đều

Hồ canxi cần dòng nước chảy mỏng và đều qua các thềm dốc nhẹ. Nếu nước chảy quá mạnh, kết tủa sẽ bị cuốn trôi. Nếu quá ít, nguồn canxi mới không đủ để bồi đắp. Nước thấm qua núi đá vôi trong mùa mưa tạo ra nhịp chảy phù hợp, và vào mùa khô, các hồ giữ lại nước để tiếp tục lắng đọng.

Môi Trường Hang Ổn Định, Ít Bị Xáo Trộn

Hang Thắng nằm trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, ít chịu tác động của con người. Nhiệt độ, độ ẩm và luồng không khí trong hang thay đổi chậm, giúp quá trình kết tủa canxit diễn ra bền bỉ qua nhiều nghìn năm mà ít bị gián đoạn. Đây cũng là lý do các hồ ở đây còn giữ được vẻ nguyên sơ.

Ngọc Động: Người Bạn Đồng Hành Của Hồ Canxi

Quanh các hồ canxi ở Hang Thắng, đoàn thám hiểm ghi nhận hàng trăm viên ngọc động (cave pearls). Đây là những hạt tròn nhỏ hình thành khi canxit bám dần quanh một hạt nhân, như hạt cát, trong vũng nước nông có nước nhỏ giọt và hơi xáo động. Hạt được nước làm xoay nhẹ nên lớp canxit phủ đều xung quanh, tạo thành hình cầu. Nơi có cả hồ canxi lẫn ngọc động thường là nơi có nguồn canxi dồi dào và dòng nước ổn định.

Giá Trị Khoa Học Và Thách Thức Bảo Tồn

Những hồ canxi ở Hang Thắng không chỉ đẹp mà còn có giá trị cho nghiên cứu và bảo tồn.

• Dữ liệu cho nghiên cứu địa chất hang động: Các lớp khoáng vật trong hang, nhất là thạch nhũ và măng đá, thường được các nhà khoa học dùng để tìm hiểu lượng mưa và khí hậu cổ. Hồ canxi cho thấy rõ mối liên hệ giữa nước, khí CO₂ và đá vôi, nên là nguồn tư liệu hữu ích cho việc tìm hiểu quá trình karst.
• Cảnh quan hiếm và còn nguyên sơ: Theo giới khảo sát, hồ canxi 500 m2 ở đây thuộc loại lớn nhất được ghi nhận trong các hang đã phát hiện ở Phong Nha - Kẻ Bàng, nên có giá trị nổi bật về thẩm mỹ và khoa học.

Thách thức bảo tồn: Bờ đê canxit rất mỏng và dễ gãy. Một bước chân vô ý có thể làm vỡ những bờ đê mà tự nhiên đã mất hàng nghìn năm để tạo thành. Hơi thở, nhiệt độ và độ ẩm của đoàn khách đông cũng có thể làm thay đổi môi trường hang. Theo báo chí, Ban quản lý Vườn quốc gia đã chấp thuận chủ trương xây dựng sản phẩm du lịch thám hiểm kết nối Hang Thắng với tuyến thung lũng Ma Đa và hang Trạ Ang theo hướng bảo tồn. Với chúng tôi, điều quan trọng là phải giới hạn số lượng khách, có hướng dẫn viên và lối đi cố định để giữ nguyên các hồ.

Kết Luận

Hồ canxi ở Hang Thắng cho thấy vẻ đẹp tinh tế mà đá, nước và khí CO₂ có thể tạo ra khi được để yên trong hàng nghìn năm. Mỗi bờ đê canxit, mỗi chậu nước màu ngọc bích đều là kết quả của sự kiên nhẫn của tự nhiên. Việc nghiên cứu cẩn thận và bảo vệ nguyên vẹn những hồ này vừa giữ gìn một phần di sản Phong Nha - Kẻ Bàng, vừa giúp chúng ta hiểu thêm về cách hình thành của thế giới dưới lòng đất.

Nguồn tham khảo:

VnExpress: Hồ ngọc bích 500 m2 trong hang động Phong Nha - Kẻ Bàng

Tuổi Trẻ: Phát hiện cung điện thạch nhũ chưa từng thấy tại Phong Nha - Kẻ Bàng