Nevado del Ruiz Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Thảm Họa Và Thông Tin Mới Nhất

Có những ngọn núi đẹp đến mức người ta quên mất sức mạnh nằm bên dưới chúng. Núi lửa Nevado del Ruiz sừng sững giữa dãy Andes ở miền trung Colombia, đỉnh phủ băng tuyết trắng xóa, là một trong những ngọn núi lửa nổi tiếng nhất Nam Mỹ. Nhưng cũng chính nơi này đã gây ra thảm họa núi lửa tồi tệ nhất lịch sử Colombia. Trong bài này, chúng tôi sẽ giải thích Nevado del Ruiz là núi lửa gì, cấu trúc địa chất của nó, thảm kịch Armero năm 1985 và tình hình giám sát mới nhất, dựa trên dữ liệu của Dịch vụ Địa chất Colombia (SGC) và Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian.

Nevado Del Ruiz Là Núi Lửa Gì?

Nevado del Ruiz là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) phủ băng, cao khoảng 5.321 m so với mực nước biển, nằm ở ranh giới hai tỉnh Caldas và Tolima của Colombia. Theo GVP, núi nằm trên dải núi lửa Andes và cách thành phố Manizales khoảng 28 km về phía đông nam. Theo SGC, đây là núi lửa hoạt động mạnh nhất Colombia trong hơn mười năm qua.

• Vị trí: Giữa tỉnh Caldas và Tolima, thuộc Vườn quốc gia Thiên nhiên Los Nevados, Colombia.
• Tọa độ: Khoảng 4,89 độ vĩ bắc, 75,32 độ kinh tây.
• Độ cao: Khoảng 5.321 m theo GVP. Một số tài liệu ghi các con số khác nhau vì độ cao đỉnh băng thay đổi theo thời gian.
• Loại núi lửa: Tổ hợp núi lửa tầng gồm dung nham andesite, dacite và vật liệu pyroclastic.
• Cơ quan giám sát: Dịch vụ Địa chất Colombia (Servicio Geológico Colombiano, SGC), qua Đài quan sát Núi lửa và Địa chấn Manizales.

(Xem thêm: Poás Là Núi Lửa Gì? Vị Trí, Cấu Trúc Và Hồ Axít Tại Costa Rica)

Cấu Trúc Miệng Núi Lửa Và Lớp Băng Đỉnh Núi

Khối núi Nevado del Ruiz được hình thành qua nhiều giai đoạn hoạt động chồng lên nhau trong hàng trăm nghìn năm, tạo nên một khối núi rộng khoảng 200 km2.

• Miệng núi lửa Arenas: Miệng chính của núi có đường kính khoảng 1 km và sâu khoảng 240 m. Đây là nơi thường xuyên thải hơi nước, khí lưu huỳnh đioxit (SO2) và tro bụi.
• Các nón núi phụ: Quanh khối núi chính có một số miệng núi phụ như La Olleta và La Piraña, hiện ít hoặc không hoạt động.
• Chỏm băng đỉnh núi: Nhờ độ cao hơn 5.000 m, đỉnh núi từng được phủ một lớp băng hà dày. Nhưng băng đã suy giảm rõ rệt trong những thập kỷ gần đây, một phần vì biến đổi khí hậu. Nhìn những dải băng ngày một mỏng đi, chúng tôi vừa tiếc nuối vừa lo lắng.

Thảm Họa Bi Thương Năm 1985 Và Lịch Sử Phun Trào

Nevado del Ruiz đã phun trào nhiều lần trong lịch sử. Nhưng mối nguy lớn nhất của nó không chỉ là dung nham hay tro bụi, mà là lũ bùn lahar sinh ra khi lửa gặp băng.

Ngày 13 tháng 11 năm 1985, một đợt phun trào tương đối nhỏ đã làm tan một phần băng trên đỉnh núi. Nước tan hòa với tro và đất đá tạo thành những dòng lahar khổng lồ, lao xuống các thung lũng sông. Chúng chôn vùi thị trấn Armero và cướp đi sinh mạng của hơn 20.000 người. Đây là thảm họa núi lửa chết chóc nhất lịch sử Colombia và là một trong những thảm họa núi lửa tồi tệ nhất thế kỷ 20. Các vụ lahar trước đó, vào năm 1595 và 1845, cũng từng gây thiệt hại nặng nề cho vùng hạ lưu. Mỗi lần nhắc đến Armero, chúng tôi lại thấy nghẹn lòng, vì phần lớn nạn nhân đã không kịp nhận được lời cảnh báo.

Tình Hình Hoạt Động Gần Đây

Đây là những gì chúng tôi tổng hợp được từ các bản tin của SGC. Bản tin tuần mới nhất chúng tôi kiểm tra là tuần 25 đến 31 tháng 8 năm 2026, nên bạn hãy xem thêm bản tin mới hơn trên trang chính thức của SGC.

• Hơn mười năm phun tro nhỏ: Theo SGC, trong hơn một thập kỷ qua, núi lửa chủ yếu có các vụ phun trào nhỏ với cột tro cao dưới 3 km, ít ảnh hưởng đến dân cư. Nhưng SGC nhấn mạnh không nên xem hành vi này là bình thường.
• Mức cảnh báo hiện tại: Trong bản tin ngày 1 tháng 9 năm 2026, SGC cho biết núi lửa vẫn ở Mức Vàng (Alerta Amarilla), nghĩa là núi lửa đang hoạt động với những thay đổi so với mức nền. Cũng theo bản tin này, từ ngày 8 tháng 3 năm 2026 chưa ghi nhận thêm vụ phun tro nào, và cột khí hơi nước cao dưới 300 m trên đỉnh.
• Các đợt tăng hoạt động địa chấn: Báo chí Colombia cho biết hồi đầu tháng 8 năm 2026, SGC đã phát bản tin đặc biệt vì động đất do đá nứt gãy tăng mạnh, nhưng mức cảnh báo vẫn giữ ở Vàng. Đến cuối tháng 8, bản tin tuần ghi nhận hoạt động địa chấn giảm so với tuần trước.
• Từng nâng lên Mức Cam: Hồi tháng 3 năm 2023, SGC từng nâng cảnh báo lên Mức Cam và Vườn quốc gia Los Nevados bị đóng cửa tạm thời. Qua đó có thể thấy trạng thái của núi có thể thay đổi khá nhanh. SGC cũng nhắc rằng núi lửa có thể chuyển sang Cam, thậm chí Đỏ, bất cứ lúc nào.

Nevado Del Ruiz Có Nguy Hiểm Không?

Có. Giới khoa học xếp Nevado del Ruiz vào nhóm núi lửa có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho con người, chủ yếu vì những lý do sau.

• Nguy cơ lũ bùn lahar: Một đợt phun trào nóng làm tan băng trên đỉnh có thể kích hoạt lahar quét xuống các thung lũng sông hẹp, giống như thảm kịch năm 1985.
• Dòng pyroclastic tốc độ cao: Các vụ nổ mạnh có thể tạo ra dòng khí và đá nóng di chuyển cực nhanh.
• Tro bụi và khí độc: Tro làm ô nhiễm nguồn nước và nông nghiệp, ảnh hưởng đến hàng không, còn khí SO2 có thể gây hại cho đường hô hấp.

Kết Luận

Nevado del Ruiz vừa có cảnh quan hùng vĩ vừa mang tiềm năng thảm họa lớn vì băng phủ trên đỉnh. Bài học đau xót từ Armero đã thúc đẩy Colombia xây dựng hệ thống giám sát hiện đại hoạt động liên tục. Chúng tôi tin rằng hiểu rõ những rủi ro này, và theo dõi thường xuyên các bản tin chính thức, là cách tốt nhất để không lặp lại bi kịch năm xưa.

Nguồn tham khảo:

• Smithsonian Global Volcanism Program: Nevado del Ruiz
• Servicio Geológico Colombiano: Boletín semanal, 25 đến 31 tháng 8 năm 2026