Vì Sao Chúng Ta Nằm Mơ - Giấc Mơ Có Ích Gì Cho Hệ Thần Kinh?

Có những giấc mơ khiến ta tỉnh dậy với tim đập thình thịch, có những giấc mơ đẹp đến mức ước gì được ngủ tiếp. Lại có những đêm ta chắc chắn mình đã mơ, nhưng sáng ra chẳng nhớ nổi một hình ảnh. Chúng tôi vẫn thấy giấc mơ là một trong những điều kỳ lạ nhất của con người, và khoa học thì đến nay mới giải thích được một phần.

Chúng Ta Nằm Mơ Vào Lúc Nào Trong Đêm

Giấc mơ sống động nhất thường xuất hiện trong giai đoạn ngủ REM, khi mắt chuyển động nhanh dưới mí và não hoạt động mạnh gần giống lúc thức. Giai đoạn này chiếm khoảng một phần năm đến một phần tư tổng thời gian ngủ của người trưởng thành. Giấc mơ cũng có thể xuất hiện ở các giai đoạn ngủ khác, nhưng thường ngắn hơn và ít hình ảnh hơn.

(Xem thêm: Vì Sao Chúng Ta Hay Trì Hoãn Dù Biết Việc Đó Quan Trọng?)

Vì Sao Giấc Mơ Thường Kỳ Quặc

Trong lúc ngủ REM, các vùng xử lý cảm xúc và hình ảnh rất hoạt động, trong khi vùng trán, nơi giúp ta suy luận và kiểm soát, hoạt động yếu đi. Vì vậy trong mơ ta chấp nhận những chuyện vô lý như bay trên trời hay gặp người đã mất mà không thấy lạ. Chỉ khi tỉnh dậy, vùng trán hoạt động trở lại, ta mới nhận ra mọi thứ phi logic đến thế nào.

Các Giả Thuyết Về Tác Dụng Của Giấc Mơ

Hiện chưa có lời giải thích duy nhất, mà có nhiều giả thuyết cùng tồn tại.

• Củng cố trí nhớ: giấc ngủ giúp não sắp xếp, lưu giữ những gì đã học trong ngày, và giấc mơ có thể là một phần của quá trình đó.
• Xử lý cảm xúc: một số nhà nghiên cứu cho rằng khi ngủ REM, não làm dịu bớt sắc thái đau đớn của những trải nghiệm căng thẳng, nên sáng hôm sau ta bình tĩnh hơn.
• Diễn tập nguy hiểm: giấc mơ có thể là nơi não luyện phản ứng trước tình huống đe dọa, vì rất nhiều giấc mơ liên quan đến bị đuổi hay thất bại.
• Hoạt động ngẫu nhiên: theo cách nhìn này, não chỉ cố gắng ghép những tín hiệu rời rạc thành một câu chuyện, và giấc mơ là kết quả phụ chứ không có mục đích riêng.

Khoa Học Đã Biết Gì Và Chưa Biết Gì

Điều chắc chắn là giấc ngủ nói chung rất quan trọng cho trí nhớ, tâm trạng và sự tỉnh táo. Nhưng việc nằm mơ tự thân có tác dụng gì, hay chỉ là dấu hiệu đi kèm của một não đang làm việc, vẫn còn tranh luận. Nhiều giả thuyết ở trên cho đến nay chưa được chứng minh đầy đủ, và rất có thể giấc mơ phục vụ nhiều mục đích cùng lúc.

Một Vài Điều Bạn Có Thể Làm Cho Giấc Ngủ Tốt Hơn

Chúng ta không điều khiển được giấc mơ, nhưng có thể giữ cho giấc ngủ đủ và đều. Ngủ đúng giờ, hạn chế màn hình và caffeine vào buổi tối, giữ phòng ngủ yên tĩnh, mát giúp bạn trải qua đủ các giai đoạn ngủ, trong đó có REM. Nếu ác mộng lặp lại thường xuyên hoặc làm bạn sợ ngủ, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Kết Luận

Chúng ta nằm mơ chủ yếu vì não vẫn thức theo cách riêng của nó khi cơ thể nghỉ ngơi. Giấc mơ có thể giúp lưu giữ ký ức và làm dịu cảm xúc, nhưng điều đó vẫn đang được nghiên cứu. Chúng tôi thích nghĩ rằng, mỗi đêm khi ta nhắm mắt, bên trong đầu mình vẫn có một câu chuyện không tên đang được viết.