Vì Sao Chúng Ta Hay Trì Hoãn Dù Biết Việc Đó Quan Trọng?

Bạn biết hạn nộp là ngày mai. Bạn biết việc này quan trọng. Vậy mà bạn vẫn mở điện thoại, dọn bàn, pha thêm một ly cà phê, rồi đến tối lại tự trách mình. Chúng tôi từng ở trong vòng lặp đó nhiều lần, và điều khiến chúng tôi nhẹ lòng hơn là biết rằng trì hoãn không đơn giản là lười.

Trì Hoãn Là Chuyện Của Cảm Xúc Hơn Là Thời Gian

Nhiều nhà tâm lý học cho rằng trì hoãn là cách chúng ta tránh những cảm xúc khó chịu mà một công việc gợi ra, như sợ làm không tốt, thấy nhàm chán, hoặc cảm giác mù mờ không biết bắt đầu từ đâu. Khi chuyển sang lướt mạng hay dọn dẹp, ta nhẹ nhõm ngay lập tức. Cái giá phải trả thì đến sau, và vì phần thưởng đến trước nên thói quen né tránh càng được củng cố.

(Xem thêm: Vì Sao Chúng Ta Hay Giật Mình Mạnh Khi Đang Thiu Thiu Ngủ?)

Não Bộ Ưu Tiên Niềm Vui Ngay Trước Mắt

Con người có xu hướng đánh giá phần thưởng gần hơn phần thưởng xa, hiện tượng gọi là thiên kiến hiện tại. Hoàn thành báo cáo mang lại lợi ích vào tuần sau, còn xem một đoạn video vui mang lại niềm vui ngay bây giờ. Một cách hình dung thường gặp là phần não thiên về cảm xúc và khoái cảm kéo ta đi chơi, trong khi phần não lập kế hoạch cố giữ ta ở lại làm việc, và nhiều lúc phần thứ nhất thắng.

Chủ Nghĩa Hoàn Hảo Và Nỗi Sợ Thất Bại

Có những người trì hoãn không phải vì thờ ơ mà vì quá để tâm. Họ sợ bài làm không đủ tốt nên chần chừ bắt đầu, vì chưa làm thì chưa thể bị đánh giá. Với họ, việc hoãn lại là một dạng tự bảo vệ, nhưng cũng chính nó làm áp lực tăng lên khi hạn chót đến gần.

Những Việc Dễ Bị Trì Hoãn Nhất

• Việc mơ hồ, chưa rõ bước đầu tiên là gì.
• Việc nhàm chán hoặc lặp đi lặp lại.
• Việc khó, có nguy cơ bị chê hoặc thất bại.
• Việc mà phần thưởng nằm rất xa trong tương lai.

Cách Vượt Qua Thói Quen Trì Hoãn

Điều có ích đầu tiên là chia việc lớn thành bước thật nhỏ, đến mức bạn thấy dễ làm ngay, chẳng hạn mở tài liệu và viết một câu. Bạn có thể hẹn với bản thân chỉ làm năm phút, vì khởi động thường là phần khó nhất và sau đó đà sẽ giúp ta đi tiếp. Việc đặt điện thoại ra xa, tắt thông báo và chọn sẵn một khung giờ làm việc cố định cũng giúp giảm những cám dỗ nhỏ.

Quan trọng không kém là cách bạn đối xử với chính mình. Nhiều nghiên cứu gợi ý rằng tự trách mình nặng nề sau khi trì hoãn thường dẫn đến trì hoãn tiếp, còn sự tử tế với bản thân giúp ta dễ quay lại làm việc hơn. Nếu trì hoãn kéo dài và gây ảnh hưởng nặng đến công việc, học tập hay tâm trạng, bạn có thể trao đổi với chuyên gia tâm lý, vì đôi khi phía sau là lo âu, kiệt sức hoặc các vấn đề khác cần được quan tâm.

Kết Luận

Chúng ta trì hoãn không phải vì không biết việc đó quan trọng, mà vì não ưu tiên cảm giác dễ chịu ngay lúc này và muốn tránh những cảm xúc khó chịu. Chúng tôi nghĩ khi hiểu được điều đó, bạn sẽ bớt gay gắt với bản thân và dễ bắt tay vào việc hơn. Bắt đầu thật nhỏ hôm nay, một câu, một phút, cũng đã là bước đi đầu tiên.