Akan Là Núi Lửa Gì? Hệ Thống Lòng Chảo Caldera Cổ Và Chuỗi Hoạt Động Địa Chất Tại Hokkaido, Nhật Bản

Nằm sừng sững tại khu vực phía đông đảo Hokkaido, Nhật Bản, thuộc vành đai kiến tạo Vành đai lửa Thái Bình Dương, quần thể núi lửa Akan (Akan Caldera) là một trong những hệ thống địa chất tự nhiên kỳ vĩ và có ý nghĩa quyết định bậc nhất miền bắc xứ sở hoa anh đào. Qua quá trình phân tích dữ liệu quan trắc địa chấn tại khu vực Đông Bắc Á, chúng tôi nhận thấy không chỉ nổi tiếng với cảnh quan hồ nước xanh thẳm hình thành từ lòng chảo cổ đại, nơi đây còn chứa đựng những hoạt động hỏa sơn vẫn đang âm ỉ phát triển mãnh liệt.

Akan Là Núi Lửa Gì?

Akan là một phức hợp caldera (lòng chảo sụt lở núi lửa) khổng lồ, bên trong bao bọc nhiều nón Núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) nằm ở phía đông đảo Hokkaido, Nhật Bản. Theo hồ sơ địa chất từ Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian, cấu trúc caldera này sở hữu kích thước cực lớn với đường kính lên tới khoảng 13x24 km, được hình thành sau các đợt siêu phun trào mãnh liệt kéo dài từ thời Thế Tân (Pleistocene).

Xét về bản chất kiến tạo, phức hợp Akan ra đời từ đới hút chìm nơi mảng Thái Bình Dương chui sâu xuống bên dưới mảng lục địa Okhotsk (thuộc mảng Á - Âu). Sự sụp đổ của một siêu núi lửa nguyên thủy cách đây hàng trăm ngàn năm đã để lại lòng chảo Akan rộng lớn, tạo tiền đề hình thành nên Hồ Akan tuyệt đẹp. Sau giai đoạn sụt lở, hoạt động mác-ma tiếp tục trào dâng, kiến tạo nên các nón núi lửa trẻ hơn mọc lên bên trong lòng chảo, bao gồm Meakan-dake (ngọn núi năng động nhất), Oakan-dake và Akan-Fuji (nón núi lửa có hình dáng cân đối tương tự núi Phú Sĩ).

• Vị trí địa lý: Vườn quốc gia Akan-Mashu, phía đông đảo Hokkaido, Nhật Bản.
• Cấu trúc địa chất: Phức hợp lòng chảo caldera chứa nhiều nón núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) trẻ. Trong đó, Meakan-dake là trung tâm bộc phát năng lượng mạnh mẽ nhất với hệ thống vòm dung nham (Lava dome) và các hố sụt nổ liên tục biến đổi hình thái.
• Cơ quan giám sát: Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA).

(Xem thêm: Tokachidake Là Núi Lửa Gì? Phức Hợp Dạng Tầng Hoạt Động Dữ Dội Và Thảm Họa Lahar Tại Hokkaido, Nhật Bản)

Đặc Điểm Hoạt Động Phun Trào Của Akan

Dữ liệu lịch sử quan trắc chỉ ra rằng trong quần thể Akan, hoạt động địa chấn và bộc phát nhiệt hiện đại tập trung chủ yếu tại cụm núi Meakan-dake (bao gồm các đỉnh Ponmachineshiri và Nakamachineshiri):

• Chu kỳ bùng nổ tro bụi và phun nổ thủy nhiệt: Meakan-dake thường xuyên trải qua các đợt bùng nổ chớp nhoáng mang kiểu phun trào Vulcanian và các đợt bộc phát thủy nhiệt (phreatic). Khí nén tích tụ dưới đáy lòng hồ miệng hố nổ tung, phóng thích những cột tro xám xịt và đá văng bộc phát lên độ cao hàng ngàn mét.
• Phát thải khí SO₂ và khí độc nồng độ cao: Lượng lớn khí sulfur dioxide (SO₂), hydrogen sulfide (H₂S) và hơi nước siêu nhiệt liên tục thoát ra từ các lỗ thông hơi (fumaroles) xung quanh miệng hố Ponmachineshiri. Khí độc thoát ra mãnh liệt đến mức tạo nên những đám mây khí lưu huỳnh bao phủ cả một vùng không gian rộng lớn quanh đỉnh núi.
• Sự phát triển của vòm dung nham: Trong các chu kỳ đùn ép mác-ma dacite và andesite, các khối vòm dung nham liên tục nhô lên bên trong miệng hố chính. Sự bất ổn của các khối vòm này chính là nguyên nhân phía sau dẫn đến các đợt nổ bộc phát chớp nhoáng mà không có cảnh báo địa chấn từ trước.

Akan Có Nguy Hiểm Không?

Cần lưu ý rằng Akan là một quần thể núi lửa hoạt động chứa đựng nhiều hiểm họa rình rập, đặc biệt khi đây là khu du lịch và nghỉ dưỡng nổi tiếng thu hút lượng lớn du khách quốc tế mỗi năm:

• Hiểm họa đá văng bộc phát và tro bụi mù mạt: Các đợt nổ phreatic chớp nhoáng từ Meakan-dake có thể bắn ném các khối đá lớn ra bán kính từ 1 km đến 2 km. Tro bụi mịn sắc nhọn rải xuống các vùng lân cận không chỉ tàn phá thảm thực vật mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ hô hấp của những người leo núi.
• Hiểm họa Lũ bùn lahar mùa tuyết tan: Đảo Hokkaido có khí hậu cận cực với mùa đông kéo dài và tuyết phủ rất dày trên sườn núi. Khi mác-ma nóng hoặc dòng phún xuất nhiệt xuất hiện, lượng nhiệt khổng lồ làm tan chảy băng tuyết chớp nhoáng, kích hoạt các dòng Lũ bùn lahar cuồn cuộn đất đá tràn xuống thung lũng, nguy cơ đe dọa các khu dân cư ven Hồ Akan.
• Hệ thống giám sát và phân vùng cảnh báo nghiêm ngặt: Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) duy trì mạng lưới cảm biến địa chấn và camera hồng ngoại 24/7. Khi ghi nhận dị thường mác-ma dâng cao, JMA lập tức nâng Cấp độ Cảnh báo Núi lửa (Volcanic Alert Level 2 hoặc Level 3), khoanh vùng vòm cấm di chuyển quanh miệng hố Meakan-dake để bảo vệ tính mạng du khách.

Kết Luận

Quần thể núi lửa Akan tại Hokkaido, Nhật Bản là một hệ thống lòng chảo caldera kỳ vĩ với các nón núi lửa dạng tầng năng động như Meakan-dake. Sự kết hợp giữa vẻ đẹp tráng lệ của thiên nhiên và những chu kỳ bộc phát tro bụi bão bùng đòi hỏi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản phải liên tục duy trì quan trắc địa chấn 24/7. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các bản tin cảnh báo an toàn từ JMA có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ tính mạng cho cư dân địa phương và hàng ngàn du khách ghé thăm vùng đất này mỗi năm.

Nguồn tham khảo:

Chương trình Núi lửa Toàn cầu (Global Volcanism Program), Viện Smithsonian - Hồ sơ dữ liệu núi lửa Akan

Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) - Cổng thông tin cảnh báo và quan trắc núi lửa Nhật Bản