Alaid Là Núi Lửa Gì? Kỳ Quan Dạng Tầng Cao Nhất Và Mãnh Liệt Nhất Quần Đảo Kuril, Nga
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Vươn mình sừng sững như một hình nón cân đối tuyệt đẹp giữa vùng biển lạnh giá của quần đảo Kuril thuộc vùng Viễn Đông nước Nga, tọa lạc trong vành đai kiến tạo Vành đai lửa Thái Bình Dương, núi lửa Alaid (ngự trị trên đảo Atlasov) là ngọn núi lửa cao nhất và có hình dáng ấn tượng bậc nhất toàn bộ quần đảo. Qua quá trình phân tích số liệu quan trắc địa chấn tại khu vực Đông Bắc Á, chúng tôi nhận thấy với cảnh quan ngoạn mục mọc thẳng từ đáy biển sâu, ngọn núi này luôn là một tâm điểm nghiên cứu địa chất có ý nghĩa quyết định đối với các nhà khoa học toàn cầu.
Alaid Là Núi Lửa Gì?
Alaid là một ngọn Núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) hình nón đối xứng hoàn hảo, toàn bộ thân núi vươn cao tạo nên hòn đảo Atlasov cô lập ở cực bắc quần đảo Kuril, Liên bang Nga. Theo hồ sơ địa chất từ Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian, ngọn núi này đạt độ cao khoảng 2.339 mét so với mực nước biển, trong khi nền móng chân núi của nó chìm sâu dưới đáy biển Okhotsk ở độ sâu hơn 3.000 mét.
Xét về bản chất kiến tạo, Alaid là sản phẩm sinh ra từ quá trình hút chìm bão bùng khi mảng Thái Bình Dương chui sâu xuống bên dưới mảng Okhotsk. Sự tương tác này đùn ép luồng mác-ma basalt-andesite dồi dào lên bề mặt, tạo nên một nón núi lửa dốc đứng với miệng hố chính trên đỉnh và hàng chục nón xỉ phụ (parasitic cones) phân bố rải rác chạy dọc theo các khe nứt sườn núi.
- Vị trí địa lý: Đảo Atlasov (tên cũ là đảo Alaid), cực bắc quần đảo Kuril, tỉnh Sakhalin, Liên bang Nga.
- Cấu trúc địa chất: Núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) hình nón dốc đứng được cấu thành từ các lớp đá bazan và andesite xen kẽ, nổi bật với cấu trúc đỉnh chóp và hệ thống hơn 10 nón xỉ phun trào phụ ở sườn dốc.
- Cơ quan giám sát: Nhóm Phản ứng Phun trào Núi lửa Kamchatka (KVERT) phối hợp cùng SVERT (Nhóm Phản ứng Phun trào Núi lửa Kuril).
(Xem thêm: Ebeko Là Núi Lửa Gì? "Cỗ Máy Phun Bụi" Dày Đặc Đe Dọa Thị Trấn Severo-Kurilsk Tại Quần Đảo Kuril, Nga)
Đặc Điểm Hoạt Động Phun Trào Của Alaid
Dữ liệu lịch sử quan trắc chỉ ra rằng Alaid là một trong những ngọn núi lửa bạo lực nhất vòng cung Kuril, với các đợt bùng nổ mang cường độ vô cùng lớn:
- Kiểu phun trào Strombolian và Vulcanian bạo lực: Ngọn núi thường xuyên trải qua các vụ nổ từ miệng hố chính hoặc các khe nứt sườn núi theo kiểu phun trào Strombolian và kiểu phun trào Vulcanian. Áp suất khí nén cực đại phóng thích các cột tro bụi xám xịt cao hàng chục kilomet và tung những đài bom dung nham đỏ rực ra xung quanh.
- Dòng dung nham bazan trào dâng đổ ra biển: Do đặc tính mác-ma bazan ít độ nhớt hơn so với các núi lửa Kamchatka lân cận, Alaid từng tạo ra nhiều dòng dung nham cuồn cuộn chảy tràn từ các lỗ thông hơi sườn núi. Cụ thể, vào trận phun trào năm 1933-1934, đợt đùn dung nham sườn núi đã hình thành nên một hòn đảo nón phụ mới nhô lên mặt nước mang tên Taketomi (nay đã nối liền vào đảo chính).
- Hoạt động phát thải khí và địa nhiệt dai dẳng: Lượng khí sulfur dioxide (SO2) nồng độ cao và hơi nước nhiệt độ cao liên tục thoát ra từ khu vực đỉnh núi, duy trì hoạt động nhiệt ngầm cực kỳ ổn định.
Alaid Có Nguy Hiểm Không?
Cần lưu ý rằng Alaid là một ngọn núi lửa cực kỳ năng động và tiềm ẩn những mối đe dọa vĩ mô rất lớn, đặc biệt đối với hành lang giao thông khu vực:
- Mối đe dọa nghiêm trọng đối với an toàn hàng không: Tương tự các hỏa sơn ở Kamchatka, Alaid nằm trực diện ngay bên dưới hành lang hàng không quốc tế nhộn nhịp kết nối Đông Á và Bắc Mỹ. Trong đợt đại phun trào năm 1981, cột tro bụi của Alaid đã đâm xuyên tầng đối lưu đạt độ cao kỷ lục 15 km, phủ tro rộng khắp và làm đe dọa trực tiếp động cơ của hàng loạt phi cơ thương mại. Vì lý do này, KVERT và SVERT phải liên tục phát đi các bản tin Cảnh báo Đỏ (Red Aviation Color Code) mỗi khi ngọn núi có dấu hiệu tái bùng nổ.
- Hiểm họa Lũ bùn lahar từ tuyết tan: Hòn đảo cô lập này chịu khí hậu lạnh giá khắc nghiệt với mùa đông kéo dài và lượng tuyết phủ rất dày trên các sườn dốc đứng. Khi mác-ma nóng tràn ra, nguồn nhiệt khổng lồ làm tan chảy băng tuyết chớp nhoáng, tạo ra các dòng Lũ bùn lahar cuồn cuộn bùn đá cuốn phăng mọi thứ đổ thẳng xuống biển.
- Yếu tố địa lý biệt lập: Rất may mắn là đảo Atlasov hoàn toàn không có cư dân sinh sống cố định. Điều này giúp triệt tiêu rủi ro thương vong trực tiếp về người tại chỗ khi xảy ra thảm họa phun nổ bộc phát.
Kết Luận
Núi lửa Alaid tại quần đảo Kuril, Nga là một kỳ quan địa chất hình nón hoàn mỹ với lịch sử hoạt động bạo bùng và uy lực mãnh liệt. Sự kết hợp giữa hình thái dốc đứng kiêu hãnh, các đợt phun nổ tro bụi đâm xuyên khí quyển và hiểm họa lũ bùn lahar đòi hỏi hệ thống quan trắc KVERT và SVERT phải liên tục theo dõi địa chấn 24/7. Việc phát đi các cảnh báo kịp thời có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ an toàn cho hàng ngàn chuyến bay xuyên không gian Thái Bình Dương mỗi ngày.
Nguồn tham khảo:
