Cerro Negro de Mayasquer Là Núi Lửa Gì? Nó Có Nguy Hiểm Không?

Có những ngọn núi khiến chúng tôi phải dừng lại thật lâu trước khi viết. Cerro Negro de Mayasquer là một trong số đó. Nằm ngay trên ranh giới giữa Colombia và Ecuador, núi lửa Cerro Negro de Mayasquer không ồn ào như Cotopaxi hay Sabancaya, nhưng lại mang trong mình nhiều câu chuyện địa chất rất đáng kể. Ngọn núi này cùng núi lửa Chiles tạo thành phức hợp Chiles-Cerro Negro thuộc Vành đai núi lửa Andes. Trong bài viết, chúng tôi sẽ cùng bạn xem núi lửa này là gì, cấu trúc ra sao, lịch sử phun trào có gì còn nhiều dấu hỏi và mức độ nguy hiểm hiện nay thế nào, dựa trên dữ liệu của Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) thuộc Viện Smithsonian cùng các nghiên cứu địa chất của hai nước.

Cerro Negro De Mayasquer Là Núi Lửa Gì?

Cerro Negro de Mayasquer là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) cao khoảng 4.445 m, nằm trên đường biên giới giữa bang Nariño của Colombia và tỉnh Carchi của Ecuador. Theo GVP, ngọn núi thuộc Vùng núi lửa Phía Bắc của Vành đai núi lửa Andes. Vành đai này hình thành do mảng Nazca hút chìm bên dưới mảng Nam Mỹ.

Cerro Negro de Mayasquer nằm cách núi lửa Chiles khoảng 3 km về phía tây bắc. Hai ngọn núi đứng cạnh nhau như một cặp song sinh và được xem là một phức hợp núi lửa duy nhất. Dưới đây là những thông tin cơ bản:

• Vị trí: Biên giới Colombia (bang Nariño) và Ecuador (tỉnh Carchi).
• Tọa độ: Khoảng 0,828 độ vĩ bắc, 77,964 độ kinh tây.
• Độ cao: Khoảng 4.445 m so với mực nước biển.
• Loại núi lửa: Núi lửa dạng tầng, có miệng sụp lòng chảo (caldera) mở về phía tây.
• Cơ quan giám sát: Dịch vụ Địa chất Colombia (SGC) phối hợp cùng Viện Địa lý Vật lý Ecuador (IG-EPN).

(Xem thêm: Machín Là Núi Lửa Gì? Vị Trí, Cấu Trúc Và Mức Độ Nguy Hiểm)

Cấu Trúc Địa Chất Và Miệng Núi Lửa Của Phức Hợp Chiles-Cerro Negro

Nhìn từ phía nam, hai ngọn núi hiện ra như hai người bạn đồng hành lặng lẽ giữa cao nguyên. Một bên là Chiles phủ tuyết, một bên là Cerro Negro de Mayasquer sẫm màu với miệng caldera mở về phía tây. Theo GVP, Chiles thuộc kỷ Pleistocene và có một hệ thủy nhiệt còn hoạt động ở sườn phía đông, với các suối nước nóng.

Về mặt cấu trúc, Cerro Negro de Mayasquer có những đặc điểm sau:

• Caldera mở về phía tây: Đây là dấu hiệu cho thấy một phần thân núi đã sụp xuống hoặc bị xói mòn trong quá khứ, để lại miệng hở rất đặc trưng.
• Thành phần đá: Đá núi lửa thuộc nhóm andesite đến dacite, là loại đá phổ biến ở các núi lửa dạng tầng vùng hút chìm.
• Quan hệ với Chiles: Hai đỉnh núi chung một hệ thống macma nên giới địa chất thường nghiên cứu chúng như một phức hợp thống nhất.

Vùng Biên Giới Và Cuộc Sống Quanh Chân Núi

Quanh phức hợp này là địa hình núi cao hiểm trở, hẻo lạnh nhưng vẫn có người sinh sống. Các thị trấn trong vùng gồm Cumbal ở phía Colombia, Tulcán và Maldonado ở phía Ecuador. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nông nghiệp và chăn thả trên các đồng cỏ cao nhiệt đới gọi là páramo.

Điều khiến chúng tôi nghĩ nhiều là ngọn núi này thuộc về hai quốc gia cùng lúc. Một hiện tượng địa chất không biết đến đường biên, nên việc theo dõi buộc hai bên phải cùng phối hợp. Chính sự hợp tác của SGC và IG-EPN đã giúp dữ liệu về núi lửa được cập nhật đều đặn hơn.

Lịch Sử Phun Trào Và Dấu Hỏi Năm 1936

So với nhiều núi lửa Andes khác, lịch sử phun trào của Cerro Negro de Mayasquer rất ít tư liệu. Trong danh mục của GVP, lần phun trào gần nhất được ghi là tháng 7 năm 1936 và có kèm dấu hỏi, nghĩa là mốc thời gian này chưa được xác nhận chắc chắn.

Các nhà địa chất Colombia đã tìm lại những ghi chép lịch sử của hai ngọn núi Chiles và Cerro Negro trong một nghiên cứu đăng trên Boletín de Geología. Công trình này cho thấy tài liệu về hoạt động quá khứ ở đây thưa thớt và cần được đọc rất thận trọng. Vì vậy chúng tôi cho rằng cách đúng nhất là gọi sự kiện 1936 là một ghi nhận chưa chắc chắn, thay vì khẳng định đó là một vụ phun trào đã được kiểm chứng.

Bùng Phát Động Đất Những Năm 2013 Và 2014

Nếu có một giai đoạn khiến cả vùng biên giới lo lắng, đó là khoảng thời gian từ năm 2013. Khi ấy phức hợp Chiles-Cerro Negro ghi nhận hàng chục nghìn trận động đất nông. Theo bản tin GVP, ngày 20 tháng 10 năm 2014, SGC báo cáo một trận động đất cường độ 5,8, lớn nhất cho đến thời điểm đó, xảy ra gần hai núi lửa ở độ sâu dưới 10 km.

Đồng thời, hai nước đã nâng mức theo dõi và tăng cường các trạm quan trắc địa chấn. Đây là bài học về việc một ngọn núi im lặng trong lịch sử vẫn có thể bất ngờ lên tiếng bằng những rung chuyển dưới lòng đất.

Cerro Negro De Mayasquer Có Phải Núi Lửa Đang Hoạt Động Không?

Câu trả lời cần được nói một cách thận trọng. Cerro Negro de Mayasquer không phải là núi lửa phun trào thường xuyên, và các bằng chứng về hoạt động phun trào gần đây vẫn chưa rõ ràng. Nhưng hoạt động địa chấn và hệ thủy nhiệt trong phức hợp cho thấy hệ thống bên dưới chưa hề nguội hẳn.

Nói cách khác, bạn không nên xem đây là ngọn núi đã chết. Mức cảnh báo có thể thay đổi theo thời gian, vì vậy nếu cần thông tin mới nhất, hãy xem bản tin trực tiếp từ SGC (Colombia) hoặc IG-EPN (Ecuador).

Cerro Negro De Mayasquer Có Nguy Hiểm Không?

Với dân cư thưa thớt quanh chân núi và lịch sử phun trào ít được ghi nhận, nguy cơ trực tiếp từ ngọn núi này thường được xem là không cao. Nhưng đây là những mối nguy mà các núi lửa có hệ thủy nhiệt và địa chấn hoạt động như phức hợp này có thể gây ra:

• Động đất nông: Chuyển động của macma hoặc chất lưu bên dưới có thể gây rung chuyển và làm sạt lở đất đá ở các sườn dốc.
• Khí núi lửa tích tụ: Ở các khu vực thủy nhiệt, khí thoát ra có thể tụ lại ở chỗ trũng và gây nguy hiểm cho người đến quá gần.
• Nổ hơi nước: Khi nước ngầm tiếp xúc với nguồn nhiệt, các vụ nổ hơi nước (phreatic explosion) có thể xảy ra bất ngờ và ít báo trước.

Nếu bạn dự định đến vùng páramo quanh biên giới, chúng tôi khuyên bạn nên đi cùng người dẫn đường địa phương và tránh tiến sát các khu vực có suối nước nóng hoặc khí thoát ra.

Kết Luận

Cerro Negro de Mayasquer là một mảnh ghép rất quan trọng của phức hợp Chiles-Cerro Negro. Ngọn núi ít phun trào trong lịch sử được ghi nhận, nhưng những trận động đất giai đoạn 2013 và 2014 cho thấy nó vẫn là đối tượng nghiên cứu cần theo dõi liên tục. Với chúng tôi, đây là lời nhắc rằng sự yên tĩnh của một ngọn núi chưa bao giờ đồng nghĩa với sự an toàn tuyệt đối.