Ijen Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Phun Trào
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Có những nơi trên Trái Đất khiến chúng tôi lặng đi vài giây khi nhìn thấy lần đầu qua màn hình. Núi lửa Ijen (hay Kawah Ijen) là một nơi như vậy. Nằm ở ranh giới giữa hai huyện Banyuwangi và Bondowoso, tỉnh Đông Java, Indonesia, trong khu vực của Vành đai lửa Thái Bình Dương, Ijen sở hữu ngọn lửa xanh bùng cháy trong đêm và một hồ axit màu ngọc lam đẹp đến mức khó tin. Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu Ijen là núi lửa gì, cấu trúc địa chất ra sao, vì sao có lửa xanh và mức độ nguy hiểm của nó đến đâu.
Ijen Là Núi Lửa Gì?
Ijen là một quần thể núi lửa dạng tầng nằm bên trong lòng chảo caldera rộng khoảng 20 km ở cực đông đảo Java, Indonesia. Theo cơ sở dữ liệu của Chương trình Núi lửa Toàn cầu thuộc Viện Smithonian, điểm cao nhất của quần thể này xấp xỉ 2.800 mét so với mực nước biển. Ijen hình thành do hoạt động kiến tạo của đới hút chìm, nơi mảng này chui xuống dưới mảng kia và sinh ra magma bên dưới lớp vỏ lục địa.
Khi nhắc đến Ijen, nhiều người thường chỉ nghĩ đến miệng hố Kawah Ijen. Thực tế, đây chỉ là một thành viên nhỏ trong cả một nhóm núi lửa mọc lên bên trong caldera cổ. Kawah Ijen nằm trên sườn của núi Merapi và là thành viên nằm xa nhất về phía đông của chuỗi núi lửa trong lòng chảo này.
- Vị trí: Ranh giới huyện Banyuwangi và Bondowoso, tỉnh Đông Java, Indonesia.
- Loại núi lửa: Quần thể núi lửa dạng tầng với nhiều nón núi lửa nhỏ nằm trong caldera.
- Điểm nhấn: Hồ axit ngọc lam trong miệng hố Kawah Ijen và hiện tượng lửa xanh về đêm.
- Cơ quan giám sát: Trung tâm Giảm nhẹ Nguy cơ Núi lửa và Địa chất Indonesia (PVMBG).
(Xem thêm: Núi Lửa Phức Hợp Là Gì? Những Thách Thức Lớn Về Quản Lý Rủi Ro Thiên Tai)
Hồ Axit Kawah Ijen Mang Màu Ngọc Lam Từ Đâu?
Nếu chỉ nhìn ảnh chụp lúc bình minh, chắc chắn bạn sẽ nghĩ đây là một hồ nước nhiệt đới hiền hòa. Chúng tôi cũng từng nghĩ như vậy, cho đến khi đọc số liệu về nó. Hồ rộng khoảng một km, sâu tới khoảng 200 mét và chứa chừng 36 triệu mét khối nước. Theo NASA, độ pH của nước hồ thấp hơn 0,3, còn các phép đo khác ghi nhận trong khoảng từ 0,2 đến 0,5. Để dễ hình dung, pH của axit ắc quy xe hơi vào khoảng 1.
Màu ngọc lam rực rỡ không đến từ chất tạo màu nào. Nó là kết quả của nồng độ axit sulfuric và axit clohydric rất cao, cùng với lượng lớn kim loại hòa tan trong nước. Chính vẻ đẹp hiền lành ấy lại là lời cảnh báo mạnh nhất về những gì đang diễn ra bên dưới.
Nước hồ không chỉ nằm yên trong miệng hố. Dòng sông Banyupahit bắt nguồn từ khu vực này và mang nước có tính axit xuống các vùng dân cư phía dưới, làm thay đổi hóa học của cả hệ sinh thái ven sông.
Lửa Xanh Ijen Hình Thành Như Thế Nào?
Điều khiến Ijen nổi tiếng khắp thế giới là những dòng lửa xanh chảy xuống sườn núi trong bóng tối. Nhiều người lầm tưởng đó là dung nham màu xanh, nhưng thực chất không phải. Khí núi lửa giàu lưu huỳnh thoát ra từ các khe nứt với nhiệt độ có thể vượt 600 độ C. Khi gặp oxy trong không khí, lượng khí này bốc cháy và tạo nên ánh lửa xanh lam rất đậm. Một phần lưu huỳnh ngưng tụ thành chất lỏng màu cam, chảy xuống rồi nguội dần và chuyển sang màu vàng.
Ánh lửa chỉ hiện rõ khi trời tối, nên ban ngày bạn sẽ không thấy gì ngoài làn khói trắng và những mảng lưu huỳnh vàng. Ijen được xem là nơi có vùng lửa xanh lớn nhất thế giới. Hiện tượng tương tự chỉ được ghi nhận thêm ở vùng Dallol, Ethiopia. Người dân địa phương gọi nó là Api Biru, nghĩa là lửa xanh.
Đặc Điểm Hoạt Động Của Núi Lửa Ijen
- Phát thải khí liên tục: Các lỗ thông hơi (fumarole) quanh miệng hố giải phóng đều đặn hơi nước cùng khí sulfur dioxide (SO2) và hydrogen sulfide, nguồn nguyên liệu của nghề khai thác lưu huỳnh.
- Phun trào kiểu phreatic: Các đợt bùng nổ ghi nhận ở Kawah Ijen chủ yếu do nước ngầm gặp nhiệt và hóa hơi đột ngột, thường làm xáo trộn lớp nước trong hồ.
- Hệ thống nhiệt dưới miệng hố: Hơi khí nóng thoát qua các khe nứt và đường ống tự nhiên, ngưng tụ thành lưu huỳnh lỏng khi tiến gần mặt đất.
Lịch Sử Hoạt Động Của Ijen
Theo các nghiên cứu địa chất, lần phun trào magma gần nhất của Kawah Ijen diễn ra vào năm 1817. Sau đó, núi lửa vẫn tiếp tục có những đợt hoạt động phreatic và các đợt phun nước nóng giống như mạch nước phun. Cơ sở dữ liệu của Viện Smithsonian liệt kê lần phun trào gần nhất vào năm 1999. Cần lưu ý rằng hồ sơ lịch sử về Ijen vẫn còn nhiều khoảng trống, nên các nhà khoa học luôn phải cẩn trọng khi so sánh nhiều nguồn với nhau.
Đối với người dân sống quanh núi, những con số khô khan ấy mang ý nghĩa rất cụ thể. Smithsonian ghi nhận hơn 5.500 người sinh sống trong bán kính 10 km quanh núi lửa.
Những Người Thợ Mỏ Lưu Huỳnh Ở Ijen
Khi xem lại các thước phim về Ijen, điều khiến chúng tôi day dứt nhất không phải ngọn lửa mà là những người thợ mỏ. Họ bắt đầu làm việc từ rất sớm, nhiều khi từ khoảng hai giờ sáng. Mỗi chuyến họ gùi trên vai khoảng 80 kg lưu huỳnh, leo từ đáy hố lên miệng hố và lặp lại hai đến ba lần mỗi ngày. Ijen là một trong số rất ít nơi trên thế giới còn khai thác lưu huỳnh bằng sức người, trong khi phần lớn lưu huỳnh hiện nay là sản phẩm phụ của ngành lọc dầu và khí đốt.
Con đường lên xuống dốc, khí độc dày đặc và những đợt phun khí bất ngờ từng cướp đi sinh mạng của không ít thợ mỏ. Vẻ đẹp của Ijen vì thế luôn đi cùng một cái giá rất đắt.
Ijen Có Nguy Hiểm Không?
Có. Dù là điểm du lịch nổi tiếng, Ijen vẫn là một núi lửa đang hoạt động với nhiều mối nguy thực sự:
- Khí độc lưu huỳnh: Khí SO2 và hydrogen sulfide quanh miệng hố rất nguy hiểm khi hít phải. Nhiếp ảnh gia từng nhiều năm ghi hình tại đây cho biết không thể ở gần vùng khí dày đặc quá lâu nếu thiếu mặt nạ phòng độc.
- Phun trào phreatic bất ngờ: Loại phun trào này thường rất ít dấu hiệu báo trước và đã gây thương vong cho thợ mỏ.
- Nước hồ axit: Nếu bờ hồ bị phá vỡ hoặc nước tràn, một khối lượng lớn nước axit có thể đổ xuống các thung lũng bên dưới và gây hại cho môi trường lẫn dân cư.
- Lũ bùn: Vùng Đông Java mưa nhiều, dễ cuốn tro bụi và vật liệu bở rời trên sườn dốc thành các dòng lũ bùn lahar.
Lưu Ý An Toàn Khi Tham Quan Ijen
Nếu có dịp đến Ijen, chúng tôi mong bạn xem an toàn là điều đầu tiên cần chuẩn bị. Hãy mang theo mặt nạ phòng độc chuyên dụng, đi cùng hướng dẫn viên địa phương và rời khỏi vùng khí ngay khi hướng gió đổi chiều. Đoạn đường xuống đáy hố dốc, nhiều đá lỏng và rất trơn, nên giày bám tốt và đèn pin là những thứ bắt buộc. Trước chuyến đi, bạn nên kiểm tra mức cảnh báo mới nhất do PVMBG công bố vì Ijen có thể bị đóng cửa khi hoạt động tăng cao.
Kết Luận
Ijen là một kỳ quan địa chất hiếm có, nơi ngọn lửa xanh, hồ axit ngọc lam và sức lao động của con người cùng tồn tại trong một miệng hố. Chúng tôi thấy ở đó một vẻ đẹp rất thật, nhưng cũng là lời nhắc về sức mạnh khó lường của thiên nhiên. Hiểu đúng về Ijen sẽ giúp bạn vừa trân trọng cảnh quan, vừa giữ được sự an toàn khi đến gần nó.
Nguồn tham khảo:
