Agung Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Phun Trào Thảm Họa Và Các Đợt Bùng Phát Hiện Đại
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Với du khách, Bali là thiên đường nghỉ dưỡng. Nhưng với người dân bản địa, ngọn núi sừng sững ở phía đông đảo mới là trái tim của cả hòn đảo. Núi lửa Agung (Gunung Agung) nằm trong khu vực của Vành đai lửa Thái Bình Dương, vừa là ngọn núi thiêng của người theo đạo Hindu ở Bali, vừa là một trong những núi lửa nguy hiểm nhất Indonesia. Khi tìm hiểu về Agung, chúng tôi không khỏi xúc động trước cách người dân sống chung với ngọn núi này. Bài viết sẽ cùng bạn tìm hiểu Agung là núi lửa gì, lịch sử phun trào ra sao và mức độ nguy hiểm của nó đến đâu.
Agung Là Núi Lửa Gì?
Agung là một núi lửa dạng tầng hình nón đối xứng, nằm ở phía đông đảo Bali, Indonesia, và là đỉnh cao nhất trên toàn đảo. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, đỉnh núi cao khoảng 3.000 mét so với mực nước biển. Các số liệu đo đạc khác nhau cho kết quả dao động từ 2.997 mét đến hơn 3.100 mét, nên bạn có thể gặp nhiều con số khi tra cứu. Tên gọi Agung mang nghĩa là ngọn núi vĩ đại.
Ngọn núi nhô lên từ rìa đông nam của lòng chảo caldera Batur. Trên đỉnh có một miệng hố sâu khoảng 200 mét, thường xuyên tỏa hơi nóng và khói trắng. Agung hình thành do hoạt động của đới hút chìm, nơi các mảng kiến tạo va vào nhau và sinh ra magma bên dưới lớp vỏ.
- Vị trí: Huyện Karangasem, phía đông đảo Bali, Indonesia, gần ngôi đền Besakih.
- Cấu trúc địa chất: Núi lửa dạng tầng cấu thành từ các lớp dung nham, tro bụi và đá vụn xếp chồng qua hàng ngàn năm, đỉnh có miệng hố rộng và sâu.
- Cơ quan giám sát: Trung tâm Giảm nhẹ Nguy cơ Núi lửa và Địa chất Indonesia (PVMBG).
(Xem thêm: Ijen Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Phun Trào)
Ngọn Núi Thiêng Của Người Bali
Với người Bali theo đạo Hindu, Agung không chỉ là một địa danh. Đây là ngọn núi có ý nghĩa tâm linh rất lớn trong tôn giáo và văn hóa của họ. Khi núi bắt đầu rung chuyển vào năm 2017, hàng ngàn người đã tụ họp cầu nguyện ngay gần chân núi, mong ngọn núi đừng thức giấc. Hình ảnh ấy khiến chúng tôi nhận ra rằng với họ, núi lửa vừa là nỗi sợ, vừa là điều thiêng liêng không thể rời bỏ.
Lịch Sử Phun Trào Của Núi Lửa Agung
Theo Smithsonian, các đợt phun trào của Agung được ghi nhận trong hồ sơ lịch sử vào các năm 1808, 1843, 1963-1964, 2017-2019 và 2022. Cụ thể, hai đợt phun trào năm 1843 và 1963-1964 đều đạt cấp độ VEI 5, nghĩa là những vụ nổ cực lớn không phải chuyện hiếm gặp trong lịch sử gần đây của ngọn núi này. Các nghiên cứu địa chất còn cho thấy trong khoảng 5.000 năm qua, Agung đã có chừng một chục đợt phun trào ở cấp VEI 4 và VEI 5.
- Kiểu phun trào lớn: Agung từng có các vụ nổ mạnh kiểu Plinian trong đợt 1963 và các đợt nổ nhỏ hơn kiểu Vulcanian trong giai đoạn 2017-2019.
- Khí thải: Núi lửa phát thải lượng lớn khí sulfur dioxide (SO2) trong các đợt hoạt động, và vệ tinh của NASA đã theo dõi được luồng khí này vào năm 2017.
- Chu kỳ nghỉ dài: Giữa các đợt phun trào lớn, ngọn núi có thể im lặng hàng chục năm, khiến người dân dễ lơ là cảnh giác.
Thảm Họa Năm 1963
Đợt bùng nổ kinh hoàng nhất trong lịch sử hiện đại của Agung diễn ra vào tháng 3 năm 1963. Núi phun tro và đá lên cao khoảng 8 đến 10 km, đồng thời tạo ra các dòng phún xuất nhiệt khổng lồ lao xuống sườn núi. Sau đó, mưa lớn cuốn tro bụi thành lũ bùn lahar, quét qua nhiều ngôi làng. Các nguồn ghi nhận số người thiệt mạng dao động từ hơn 1.000 đến khoảng 1.600 người. Các nhà khoa học xếp đây vào nhóm mười vụ phun trào lớn nhất của thế kỷ 20.
Điều khiến chúng tôi day dứt là nhiều người sống sót kể rằng họ đã quen với ngọn núi đến mức không muốn rời làng. Nay dân số Bali đã tăng gần gấp đôi so với năm 1963, nên một thảm họa tương tự sẽ ảnh hưởng đến nhiều người hơn rất nhiều.
Agung Thức Giấc Sau Hơn Nửa Thế Kỷ
Sau khoảng 50 năm im lặng, Agung bắt đầu rung chuyển từ tháng 8 năm 2017. Ngày 21 tháng 11 năm 2017, núi có đợt phun trào phreatic đầu tiên, tức là phun hơi nước và khí do nước ngầm gặp nhiệt. Chỉ vài ngày sau, ngọn núi chuyển sang giai đoạn hoạt động mạnh hơn. Cột tro bay cao tới hàng ngàn mét, và chính quyền nâng mức cảnh báo lên cấp cao nhất.
Khoảng 40.000 người ở 22 ngôi làng phải sơ tán, và có thời điểm hàng chục ngàn người nữa được kêu gọi rời khỏi vùng nguy hiểm. Sân bay quốc tế Ngurah Rai, cách núi chừng 60 km, phải đóng cửa nhiều ngày làm hàng chục ngàn du khách mắc kẹt. Ngành du lịch Bali giảm khoảng 30% trong giai đoạn đó. Các đợt phun trào nhỏ hơn tiếp tục xuất hiện đến giữa năm 2019 và được xếp vào cấp VEI 3.
Agung Có Nguy Hiểm Không?
Có. Agung được chính quyền Indonesia xem là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm nhất cả nước vì hàng trăm ngàn cư dân Bali sống trong tầm ảnh hưởng của nó:
- Dòng phún xuất nhiệt: Các vụ nổ lớn có thể tạo ra dòng khí, tro và đá nóng rực lao nhanh xuống sườn núi, thiêu rụi mọi thứ trên đường đi.
- Lũ bùn lahar: Bali mưa nhiều và sườn Agung rất dốc. Khi mưa trút xuống lớp tro bở rời, các dòng lũ bùn lahar có thể cuốn qua thung lũng và làng mạc bên dưới.
- Tro bụi và hàng không: Cột tro từng bay cao hơn 9.000 mét, buộc sân bay Bali đóng cửa và hủy nhiều chuyến bay quốc tế.
- Khí SO2 và khí hậu: Một vụ phun trào đủ mạnh có thể đưa khí lưu huỳnh lên tầng bình lưu, và các nhà khoa học từng theo dõi sát khả năng này trong năm 2017.
Cách Chính Quyền Giám Sát Và Ứng Phó
PVMBG theo dõi Agung liên tục bằng hệ thống đo địa chấn, quan sát biến dạng mặt đất và các trạm quan trắc đặt quanh núi. Indonesia dùng hệ thống cảnh báo bốn cấp, trong đó cấp cao nhất kéo theo lệnh sơ tán và lập vùng cấm bán kính lớn quanh miệng hố, từng lên tới 12 km vào năm 2017. Nếu có kế hoạch đến Bali, bạn nên theo dõi thông báo mới nhất của PVMBG và cơ quan quản lý thiên tai trước khi lên đường.
Kết Luận
Agung vừa là biểu tượng tâm linh thiêng liêng, vừa là ngọn núi lửa dạng tầng mang sức mạnh hủy diệt rất lớn. Lịch sử đã chứng minh những đợt phun trào cấp VEI 5 từng xảy ra ở đây, và hàng trăm ngàn người Bali vẫn đang sống dưới chân núi. Chúng tôi tin rằng hiểu đúng về Agung chính là bước đầu tiên để tôn trọng ngọn núi và giữ an toàn cho cộng đồng quanh nó.
Nguồn tham khảo:
