Inielika Là Núi Lửa Gì? Nó Có Nguy Hiểm Không?
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Không phải ngọn núi lửa nào cũng nổi tiếng với những cột tro cao chọc trời. Có những ngọn núi nằm lặng lẽ giữa vùng đồi xanh, ít người nhắc tên, nhưng vẫn âm thầm thức giấc sau nhiều năm im lặng. Núi lửa Inielika trên đảo Flores, tỉnh Đông Nusa Tenggara, Indonesia, thuộc khu vực của Vành đai lửa Thái Bình Dương, chính là một ngọn núi như vậy. Khi tìm hiểu về Inielika, chúng tôi nhận ra đây là một hồ sơ đáng đọc hơn nhiều so với tiếng tăm của nó. Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu Inielika là núi lửa gì, cấu trúc ra sao, lịch sử phun trào thế nào và mức độ nguy hiểm đến đâu.
Inielika Là Núi Lửa Gì?
Inielika là một tổ hợp núi lửa rộng và thấp ở miền trung đảo Flores, Indonesia, nằm ngay phía bắc thị trấn Bajawa. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, đỉnh cao nhất của tổ hợp này đạt 1.559 mét so với mực nước biển. Núi còn được ghi nhận dưới các tên Inie Lika và Wawolika. Inielika hình thành trong bối cảnh đới hút chìm của cung núi lửa Sunda, nơi mảng kiến tạo chui xuống bên dưới và sinh ra magma.
Khác với những ngọn núi hình nón đơn độc, Inielika giống một khu vực nhiều miệng hố hơn là một đỉnh núi duy nhất. Đây là lý do nhiều người gọi nó là núi lửa phức hợp.
- Vị trí: Huyện Ngada, đảo Flores, tỉnh Đông Nusa Tenggara, Indonesia, ngay phía bắc thị trấn Bajawa.
- Loại núi lửa: Tổ hợp núi lửa phức hợp, xây dựng bên trong lòng chảo caldera cổ Lobobutu.
- Cơ quan giám sát: Trung tâm Giảm nhẹ Nguy cơ Núi lửa và Địa chất Indonesia (PVMBG).
(Xem thêm: Agung Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Phun Trào Thảm Họa Và Các Đợt Bùng Phát Hiện Đại)
Cấu Trúc Địa Chất Độc Đáo Của Inielika
Điều khiến Inielika khác biệt nằm ở phần đỉnh. Theo Smithsonian, khu vực này có mười miệng hố nằm trong một vùng rộng khoảng 5 km vuông, và một số miệng hố chứa nước thành hồ nhỏ. Hai miệng hố lớn nhất là Wolo Runu và Wolo Lega Bắc, mỗi miệng có đường kính khoảng 750 mét.
Về phía nam, một chuỗi nón xỉ có tuổi từ kỷ Pleistocen, gọi chung là tổ hợp nón xỉ Bajawa, kéo dài đến núi Inierie. Các nghiên cứu địa chất cho thấy Inielika là phần phía bắc của tổ hợp này, trải dài hơn 16 km theo hướng tây bắc đến đông nam. Bên dưới lớp đất xanh mướt của vùng cao nguyên Bajawa là cả một hệ thống nứt gãy và đường dẫn magma nằm khá nông.
Lịch Sử Phun Trào Của Inielika
Hồ sơ của Smithsonian ghi nhận hai giai đoạn phun trào đã được xác nhận, và cả hai đều đạt cấp VEI 2. Đây là mức phun trào nhỏ đến trung bình, nhưng đủ để ảnh hưởng đến làng mạc xung quanh.
- Tháng 11 năm 1905: Một vụ nổ phreatic, tức là nổ do nước ngầm gặp nhiệt và hóa hơi đột ngột, tạo ra một miệng hố mới. Đây là lần phun trào duy nhất của Inielika trong thế kỷ 20.
- Tháng 1 đến khoảng tháng 3 năm 2001: Núi thức giấc trở lại sau khoảng 95 năm im lặng, với các vụ nổ nhỏ và tro bụi.
- Tháng 10 năm 2023 đến tháng 3 năm 2024: Địa chấn tăng mạnh khiến PVMBG nâng mức cảnh báo lên cấp 2, sau đó hạ xuống cấp 1 vào ngày 16 tháng 3 năm 2024 khi hoạt động dịu đi.
Đợt Phun Trào Năm 2001 Diễn Ra Như Thế Nào?
Tối ngày 11 tháng 1 năm 2001, vào khoảng 19 giờ 15, một vụ nổ nhỏ phủ lên thị trấn Bajawa, cách miệng phun khoảng 8 km, một lớp tro mỏng dưới nửa milimet. Ngày 13 tháng 1, ba vụ nổ liên tiếp đẩy cột tro lên cao khoảng 300 đến 1.000 mét phía trên miệng hố. Gió thổi tro về phía đông tới làng Toa và về phía nam tới Boya, Bolodio và Bajawa. Người dân nghe thấy những tiếng nổ như sấm từ trạm quan sát đặt cách đỉnh núi khoảng 7,5 km.
Theo nghiên cứu của nhóm Muraoka công bố năm 2002, tro rơi kéo dài sáu ngày và hơi nước thoát ra liên tục trong hai tháng sau đó. Điều cần lưu ý rằng vụ phun trào còn tạo ra một vết nứt rộng khoảng 20 mét và dài khoảng 300 mét trên mặt đất. Các nhà khoa học cho rằng nó là dấu hiệu của một mạch magma mỏng xuyên lên tầng nông bên dưới núi. Qua đó có thể thấy Inielika không chỉ nổ ở miệng hố cũ mà còn có thể nứt ra ở những vị trí mới.
Đặc Điểm Hoạt Động Của Inielika
- Kiểu nổ phreatic và phreato-magmatic: Các đợt phun trào được ghi nhận chủ yếu là nổ do hơi nước và khí, đôi khi có sự tham gia của magma nông.
- Chu kỳ nghỉ dài: Khoảng cách giữa hai đợt phun trào gần nhất lên tới gần một thế kỷ, nên người dân dễ quên rằng núi vẫn đang hoạt động.
- Hoạt động địa nhiệt: Hệ thống nhiệt dưới lòng đất nuôi các suối nước nóng và điểm phát khí quanh khu vực Bajawa. Đợt tăng hoạt động năm 2023 được theo dõi qua nhiệt độ và nồng độ khí tại bốn suối nước nóng.
- Địa chấn núi lửa: Trước đợt cảnh báo năm 2023, PVMBG ghi nhận số trận động đất núi lửa sâu tăng lên rõ rệt kể từ ngày 29 tháng 9.
Inielika Có Nguy Hiểm Không?
Có, nhưng ở quy mô vừa phải. Inielika là một núi lửa đang hoạt động và đang được giám sát. Mối nguy lớn nhất đến từ tính bất ngờ của các vụ nổ phreatic và số lượng người sống quanh núi. Smithsonian ghi nhận hơn 162.000 người sống trong bán kính 30 km.
- Vụ nổ phreatic ít báo trước: Loại vụ nổ này có thể xảy ra nhanh, ném đá và hơi nóng quanh miệng hố, nên khu vực đỉnh núi luôn tiềm ẩn rủi ro.
- Tro bụi: Tro rơi có thể phủ lên làng mạc, ruộng vườn và ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp của người dân, như đã xảy ra ở Bajawa năm 2001.
- Nứt đất mới: Việc hình thành vết nứt trong năm 2001 cho thấy miệng phun có thể xuất hiện ở vị trí khó đoán trước.
- Lũ bùn: Mùa mưa nhiệt đới ở Flores rất dữ dội. Nếu có lượng tro dày tích tụ trên sườn dốc, mưa lớn có thể tạo ra lũ bùn lahar, dù các đợt phun trào ghi nhận gần đây chưa tạo ra lượng tro lớn đến mức đó.
Giám Sát Và Cảnh Báo Tại Inielika
PVMBG theo dõi Inielika bằng hệ thống đo địa chấn, quan sát bằng mắt và đo hóa học nước, khí ở các suối nước nóng. Indonesia dùng thang cảnh báo bốn cấp, trong đó cấp 1 là bình thường và cấp 4 là cao nhất. Inielika duy trì cấp 1 từ năm 2001 cho đến khi được nâng lên cấp 2 vào tháng 10 năm 2023, rồi hạ về cấp 1 vào tháng 3 năm 2024. Ở mức bình thường, PVMBG vẫn khuyến cáo người dân và du khách không đến gần miệng hố trên đỉnh núi. Nếu có kế hoạch leo núi hoặc tham quan vùng Bajawa, bạn nên kiểm tra thông báo mới nhất của PVMBG trước chuyến đi.
Kết Luận
Inielika là một tổ hợp núi lửa nhiều miệng hố, ít được nhắc tên nhưng đã nhiều lần cho thấy nó vẫn còn sống. Các vụ nổ năm 1905 và 2001 đều ở quy mô nhỏ, nhưng đợt cảnh báo năm 2023 là lời nhắc rằng ngọn núi này chưa bao giờ thực sự ngủ yên. Chúng tôi tin rằng một ngọn núi bị lãng quên thường là ngọn núi dễ bị xem nhẹ nhất, và việc hiểu đúng về nó là cách tốt nhất để người dân Bajawa sống an toàn bên cạnh nó.
Nguồn tham khảo:
