Karangetang Là Núi Lửa Gì? Lò Dung Nham Hoạt Động Liên Tục
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Trên đảo Siau, thuộc quần đảo Sangihe của tỉnh Bắc Sulawesi, Indonesia, có một ngọn núi mà người dân địa phương gọi bằng cái tên mang nghĩa Lửa của Siau. Đó là núi lửa Karangetang, hay còn gọi là Api Siau, nằm trong khu vực Vành đai lửa Thái Bình Dương. Chúng tôi viết bài này để trả lời những câu hỏi nhiều bạn đọc quan tâm: Karangetang là núi lửa gì, nằm ở đâu, núi lửa Karangetang có nguy hiểm không và vì sao giới chuyên môn luôn theo dõi sát ngọn núi này.
Karangetang Là Núi Lửa Gì?
Karangetang là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) nằm ở đầu phía bắc của đảo Siau, huyện Sitaro, tỉnh Bắc Sulawesi, Indonesia. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, đỉnh núi cao khoảng 1.797 mét so với mực nước biển và có năm miệng hố nằm dọc theo một tuyến bắc nam. Đây cũng là một trong những ngọn núi lửa hoạt động thường xuyên nhất Indonesia, với hơn 40 lần phun trào được ghi nhận từ năm 1675.
Khi nghĩ về những người sống cả đời dưới chân ngọn núi này, chúng tôi nhận ra rằng với họ, lửa không phải là hiện tượng hiếm gặp mà là một phần của cuộc sống thường ngày.
(Xem thêm: Ruang Là Núi Lửa Gì? Thảm Họa Tsunami Địa Chất Tại Indonesia)
Vị Trí Và Cấu Trúc Địa Chất Của Karangetang
- Vị trí: Đảo Siau, quần đảo Sangihe, tỉnh Bắc Sulawesi, Indonesia, cách mũi đông bắc của đảo Sulawesi khoảng 125 km về phía bắc đông bắc.
- Hình dạng núi: Núi có dạng hình nón, hai đỉnh là đỉnh nam cao khoảng 1.827 mét và đỉnh bắc thấp hơn. Ngoài ra còn có các miệng hố nằm ở sườn phía nam và tây bắc.
- Vòm dung nham: Trong các miệng hố trên đỉnh, vòm dung nham (lava dome) thường xuyên hình thành. Khi mép dòng dung nham hoặc vòm bị sụp, vật liệu nóng có thể tạo ra dòng chảy pyroclastic.
- Dân cư trên đảo: Đảo Siau rộng khoảng 160 km2 và có khoảng 46.000 cư dân theo số liệu thống kê năm 2023.
- Cơ quan giám sát: Trung tâm Núi lửa học và Giảm thiểu Thảm họa Địa chất Indonesia (PVMBG), với trạm quan sát đặt tại làng Salili, huyện Siau Tengah.
Lịch Sử Hoạt Động Của Núi Lửa Karangetang
Hồ sơ của Smithsonian cho thấy các vụ phun trào của Karangetang trong thế kỷ 20 thường là những vụ nổ liên tục, đôi khi kèm dòng chảy pyroclastic và lahar. Dưới đây là một số mốc đáng chú ý.
- Từ năm 1675: Hơn 40 lần phun trào được ghi nhận, chưa kể nhiều vụ nhỏ không được ghi chép lại.
- Năm 1974: Đây được xem là đợt phun trào lớn cuối cùng thời điểm đó, buộc toàn bộ dân cư trên đảo Siau phải rời đảo.
- Năm 1997: Một dòng chảy pyroclastic vào tháng 6 đã làm ba người thiệt mạng.
- Năm 2023: Núi hoạt động mạnh từ đầu tháng 2 với dòng dung nham, các đợt sụt lở nóng và tro bụi. Đến tháng 7, hai dòng chảy pyroclastic đã đi khoảng 2 km về phía lòng suối Kahetang.
- Cuối năm 2024: Hoạt động địa chấn tăng trở lại và PVMBG nâng mức cảnh báo lên cấp III vào ngày 11 tháng 11 năm 2024, theo báo chí Indonesia.
Đợt Hoạt Động Năm 2023 Và Cách Chính Quyền Ứng Phó
Đầu tháng 2 năm 2023, số lần sụt lở trên sườn núi tăng lên rõ rệt. PVMBG nâng mức cảnh báo từ cấp II lên cấp III vào ngày 8 tháng 2, và đến ngày 26 tháng 4 cùng năm thì hạ xuống cấp II khi hoạt động giảm. Người dân được khuyến cáo giữ bình tĩnh, không tin những thông tin chưa kiểm chứng về vụ phun trào và làm theo hướng dẫn của cơ quan phòng chống thiên tai địa phương. Chúng tôi nghĩ rằng đó là điều quan trọng nhất: thông tin đúng, đến đúng lúc.
Các Bước Ứng Phó Khi Karangetang Tăng Hoạt Động
Dựa trên diễn biến thực tế của đợt hoạt động năm 2023, quy trình ứng phó thường diễn ra theo các bước sau:
- Trạm quan sát tại làng Salili ghi nhận số lần động đất do sụt lở và các tín hiệu địa chấn khác, rồi chuyển dữ liệu về PVMBG.
- PVMBG đánh giá và nâng mức cảnh báo khi các chỉ số tăng, như đã xảy ra vào ngày 8 tháng 2 năm 2023.
- Cơ quan chức năng công bố vùng nguy hiểm và khuyến cáo người dân không hoạt động trong khu vực này.
- Chính quyền địa phương phối hợp với cơ quan phòng chống thiên tai và trạm quan sát để cập nhật thông tin cho cư dân.
- Khi hoạt động giảm, PVMBG hạ mức cảnh báo, như đã làm vào ngày 26 tháng 4 năm 2023.
Núi Lửa Karangetang Có Nguy Hiểm Không?
Có. Karangetang là ngọn núi lửa có lịch sử gây thiệt hại thực tế cho người dân, và nguy cơ lớn nhất đến từ việc vật liệu nóng cùng nước mưa có thể đổ xuống những khu dân cư nằm sát chân núi.
- Dòng chảy pyroclastic: Khi vòm dung nham hoặc mép dòng dung nham sụp đổ, hỗn hợp tro, đá và khí rất nóng có thể lao xuống sườn núi với tốc độ cao. Vụ năm 1997 làm ba người thiệt mạng là ví dụ rõ nhất.
- Lũ bùn lahar: Đảo Siau có sườn dốc và mưa nhiệt đới lớn. Khi nước mưa gặp lớp vật liệu núi lửa còn bở rời, lũ bùn lahar có thể hình thành trong các lòng suối và tràn xuống vùng thấp.
- Dung nham và sụt lở nóng: Các khối dung nham thường xuyên đổ xuống sườn núi. Theo PVMBG, đây là mối nguy chính của Karangetang, cùng với lahar là hiểm họa thứ cấp.
- Tro bụi: Tro từ các đợt nổ từng phủ lên các làng trên đảo, như tháng 2 năm 2019, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt và nông nghiệp.
Câu Hỏi Thường Gặp
- Karangetang là núi lửa gì? Karangetang là núi lửa dạng tầng nằm ở đầu phía bắc đảo Siau, tỉnh Bắc Sulawesi, Indonesia, và là một trong những ngọn núi lửa hoạt động thường xuyên nhất nước này.
- Api Siau nghĩa là gì? Api Siau là tên gọi khác của Karangetang, nghĩa là Lửa của Siau.
- Núi lửa Karangetang cao bao nhiêu? Smithsonian ghi độ cao đỉnh là 1.797 mét. Một số tài liệu khác ghi đỉnh nam cao khoảng 1.827 mét và đỉnh bắc khoảng 1.784 mét.
- Karangetang đã phun trào bao nhiêu lần? Hơn 40 lần phun trào được ghi nhận từ năm 1675, chưa kể nhiều vụ nhỏ không được ghi chép lại.
- Karangetang có gây lahar không? Có. Lahar từng xuất hiện trong các lòng suối sau những đợt phun trào tạo ra lớp vật liệu pyroclastic.
- Bao nhiêu người sống trên đảo Siau? Khoảng 46.000 người theo số liệu thống kê năm 2023.
Kết Luận
Núi lửa Karangetang là ngọn núi hoạt động thường xuyên, từng buộc cả hòn đảo phải sơ tán vào năm 1974 và gây thương vong năm 1997. Điều khiến chúng tôi băn khoăn nhất là hàng chục nghìn cư dân vẫn sống ngay dưới chân núi, nơi mỗi mùa mưa có thể mang đến thêm nguy cơ lahar. Việc giám sát liên tục từ PVMBG và thông tin kịp thời cho người dân vì thế vẫn là yếu tố then chốt cho sự an toàn của họ.
Nguồn tham khảo:
