Mauna Loa Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Điểm Nóng" Kiến Tạo Nuôi Dưỡng Núi Lửa Khổng Lồ

Có những ngọn núi khiến người ta ngước nhìn, nhưng Mauna Loa lại khiến chúng tôi phải lùi lại để hiểu về quy mô của nó. Trải rộng trên phần lớn đảo lớn Hawaii thuộc Hoa Kỳ, núi lửa Mauna Loa được công nhận là ngọn núi lửa lớn nhất Trái Đất tính theo thể tích và diện tích bề mặt. Dung nham của nó tuôn trào êm hơn nhiều núi lửa khác, nhưng quy mô thì khổng lồ.

Núi Lửa Mauna Loa Là Gì?

Mauna Loa là một núi lửa hình khiên (shield volcano) khổng lồ, chiếm hơn một nửa diện tích đảo lớn Hawaii. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, tên gọi "Mauna Loa" trong tiếng Hawaii nghĩa là "Ngọn núi dài". Ngọn núi hình thành khi mảng Thái Bình Dương trôi qua một điểm nóng mác-ma (hotspot) gần như cố định trong lòng Trái Đất, kéo dài hàng trăm nghìn năm.

• Vị trí: đảo lớn Hawaii, bang Hawaii, Hoa Kỳ.
• Cấu trúc địa chất: núi lửa hình khiên với sườn thoải, trên đỉnh có một hõm chảo lớn (caldera) tên là Mokuʻāweoweo.
• Kích thước: cao khoảng 4.169 mét so với mực nước biển. Nếu tính từ chân núi dưới đáy đại dương, tổng chiều cao còn vượt cả đỉnh Everest.
• Cơ quan giám sát: Đài quan sát Núi lửa Hawaii (HVO) thuộc Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS).

(Xem thêm: Popocatépetl Là Núi Lửa Gì? Mối Hiểm Họa Thường Trực Ở Mexico City)

Đặc Điểm Cấu Trúc Và Cơ Chế Phun Trào

Mauna Loa là ví dụ điển hình của một núi lửa hình khiên, và cách nó hoạt động khác khá nhiều so với những ngọn núi lửa nổ tung mà chúng ta hay thấy trên phim ảnh.

• Dung nham bazan loãng: mác-ma của Mauna Loa ít silica nên rất loãng. Dung nham chảy tràn ra xa thay vì tạo ra những vụ nổ tro bụi dữ dội.
• Các đới rãnh (rift zones): hai đới rãnh chính kéo dài từ đỉnh về phía đông bắc và tây nam. Đây là nơi dung nham thường bùng ra trong các đợt hoạt động.

Vì Sao Mauna Loa Có Thể Lớn Đến Vậy?

Câu trả lời nằm ở sự kiên nhẫn của thời gian. Hết đợt phun trào này đến đợt khác, dung nham loãng chảy ra xa, nguội đi và chồng thêm một lớp mới lên sườn núi. Lặp lại hàng nghìn lần, những lớp mỏng ấy dựng lên một khối núi đồ sộ, đè lún cả lớp vỏ Trái Đất bên dưới. Vì vậy, nhìn từ xa, Mauna Loa không có dáng nhọn như Etna hay Fuji mà thoải dài như một chiếc khiên úp xuống mặt biển.

Lịch Sử Phun Trào Và Đợt Hoạt Động Gần Đây

Mauna Loa là một trong những núi lửa hoạt động năng suất nhất thế giới và có lịch sử quan sát khá dài.

• Tần suất phun trào: từ năm 1843 đến nay, các nhà khoa học đã ghi chép chi tiết hàng chục đợt phun trào của ngọn núi này.
• Đợt phun trào năm 2022: sau khoảng 38 năm im lặng kể từ năm 1984, Mauna Loa thức giấc vào cuối tháng 11 năm 2022. Dung nham sáng rực chảy xuống sườn đông bắc và tiến gần tuyến đường nối hai bờ đảo, nhưng đã dừng lại trước khi cắt ngang đường. Đợt hoạt động này kéo dài khoảng hai tuần.

Với chúng tôi, điều đáng nhớ nhất của đợt phun trào ấy là khoảng lặng dài trước đó. Cả một thế hệ người dân lớn lên bên ngọn núi mà chưa từng thấy nó phun trào, và rồi nó bất ngờ cho họ thấy rằng sự im lặng chưa bao giờ đồng nghĩa với kết thúc.

Núi Lửa Mauna Loa Có Nguy Hiểm Không?

Có. Dung nham của Mauna Loa chảy tương đối chậm nên người dân thường có thời gian sơ tán, nhưng các mối đe dọa vẫn rất thực tế.

• Dung nham chảy diện rộng: khối lượng dung nham trong mỗi đợt phun trào rất lớn, có thể tiến ra các tuyến đường chính nối các khu vực trên đảo và cắt đứt giao thông.
• Khí núi lửa: khí lưu huỳnh đioxit và sương mù núi lửa (vog) có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là với người có bệnh hô hấp.
• Cảnh báo sớm: USGS và HVO duy trì mạng lưới GPS, máy đo địa chấn và camera giám sát liên tục để phát hiện sớm những thay đổi áp suất mác-ma bên trong núi.

Kết Luận

Núi lửa Mauna Loa là sự kết hợp giữa quy mô địa chất vĩ đại và hệ thống giám sát khoa học chặt chẽ. Đứng trước một ngọn núi lớn đến mức phải đo bằng thể tích chứ không chỉ bằng chiều cao, chúng tôi thấy con người thật nhỏ bé, nhưng cũng thật đáng nể vì vẫn kiên trì theo dõi và học hỏi từ nó mỗi ngày.

Nguồn Tham Khảo

• U.S. Geological Survey, Hawaiian Volcano Observatory: Mauna Loa