Etna Là Núi Lửa Gì? Giải Mã Hiện Tượng "Xé Rách Mảng" Dưới Lòng Châu Âu

Mỗi khi xem lại những hình ảnh Etna phun trào về đêm, chúng tôi đều có chung một cảm giác: vừa choáng ngợp vừa lo lắng. Nằm bên bờ biển phía đông đảo Sicily của Ý, núi lửa Etna là ngọn núi lửa đang hoạt động cao nhất châu Âu. Hàng nghìn năm qua, ngọn núi này vừa nuôi sống những ngôi làng dưới chân mình, vừa nhiều lần đe dọa chính họ.

Núi Lửa Etna Là Gì?

Etna (hay Mount Etna) là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) khổng lồ ở bờ đông đảo Sicily, miền nam nước Ý. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, Etna cao khoảng 3.357 mét. Con số này thay đổi liên tục vì mỗi đợt phun trào đều làm đỉnh núi cao lên hoặc sụt xuống. Chân núi trải rộng trên hàng trăm kilômét vuông, và Etna nằm trong nhóm núi lửa hoạt động thường xuyên nhất hành tinh.

• Vị trí: đảo Sicily, nằm giữa các tỉnh Messina và Catania, nước Ý.
• Cấu trúc địa chất: núi lửa tầng phức hợp với nhiều miệng phun ở đỉnh và hàng trăm nón phụ trên sườn núi.
• Cơ quan giám sát: Viện Địa vật lý và Núi lửa học Quốc gia Ý (INGV), chi nhánh Catania.

(Xem thêm: Mauna Loa Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Điểm Nóng" Kiến Tạo Nuôi Dưỡng Núi Lửa Khổng Lồ)

Vì Sao Etna Hoạt Động Mạnh Đến Vậy?

Etna nằm ở vùng ranh giới phức tạp giữa mảng châu Phi và mảng Á-Âu. Khu vực này có nhiều đứt gãy, tạo đường cho mác-ma từ sâu trong lòng đất dâng lên, chủ yếu là bazan. Cần lưu ý rằng các nhà khoa học vẫn chưa thống nhất hoàn toàn về nguồn gốc chính xác của lượng mác-ma dồi dào này. Một số nhóm nghiên cứu nhấn mạnh quá trình hút chìm, số khác chú ý đến các đứt gãy giãn nở và dòng vật chất từ lớp phủ. Chính sự chưa rõ ràng đó khiến Etna trở thành đối tượng nghiên cứu hấp dẫn của giới địa chất.

Đặc Điểm Cấu Trúc Và Các Kiểu Phun Trào

Hình dạng của Etna chưa bao giờ đứng yên. Chúng tôi thấy đây là điều thú vị nhất khi tìm hiểu về ngọn núi này.

• Hệ thống miệng phun trên đỉnh: khu vực đỉnh gồm nhiều miệng chính như Voragine, Bocca Nuova, Northeast Crater và Southeast Crater. Hình dạng của chúng thay đổi qua từng chu kỳ phun trào.
• Phun trào Strombolian: kiểu phun trào Strombolian thường xuyên xảy ra ở đỉnh, phóng những cục dung nham rực sáng lên bầu trời.
• Phun trào sườn: các khe nứt mở ra ở sườn núi, dung nham chảy tràn xuống thấp. Đây là kiểu phun trào gây thiệt hại nhiều nhất cho khu dân cư.

Lịch Sử Phun Trào Qua Hơn 2.700 Năm

Etna là một trong những núi lửa có hồ sơ lịch sử dài nhất thế giới. Các vụ phun trào của nó được ghi lại từ hơn 2.700 năm trước, xuất hiện trong tác phẩm của các tác giả Hy Lạp và La Mã cổ đại như Diodorus Siculus và Virgil.

Hai thảm họa vẫn còn được người dân Sicily nhắc đến đến ngày nay. Năm 1669, dòng dung nham khổng lồ nhấn chìm nhiều ngôi làng và tràn đến một phần thành phố Catania. Năm 1928, thị trấn Mascali bị dung nham phá hủy gần như hoàn toàn. Hai sự kiện này cho thấy ngọn núi đẹp đến đâu thì cũng có thể tàn khốc đến đó.

Di Sản Thiên Nhiên Thế Giới UNESCO

Năm 2013, UNESCO công nhận Núi Etna là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Lý do là giá trị khoa học nổi bật, vì nơi đây ghi lại gần như liên tục các quá trình núi lửa đang diễn ra, cùng hệ sinh thái đa dạng quanh sườn núi. Cũng chính lớp tro núi lửa màu mỡ đã tạo nên những vườn nho, vườn hạt dẻ cười và vùng nông nghiệp trù phú quanh chân núi. Đó là món quà ngọt ngào mà ngọn núi để lại cho con người.

Núi Lửa Etna Có Nguy Hiểm Không?

Có. Etna thu hút hàng triệu du khách mỗi năm, nhưng rủi ro với khu vực xung quanh vẫn hiện hữu.

• Dòng dung nham: dung nham từ sườn núi đôi khi tiến sát làng mạc, đường giao thông và đất canh tác.
• Tro bụi: những đợt phun trào mạnh có thể khiến sân bay quốc tế Catania phải đóng cửa tạm thời, và điều này đã xảy ra nhiều lần.
• Du khách đi lên cao: khu vực gần miệng phun có thể thay đổi rất nhanh, nên việc leo núi cần đi cùng hướng dẫn viên được cấp phép và tuân theo khuyến cáo hiện hành.

Con Người Theo Dõi Etna Như Thế Nào?

May mắn là Etna thuộc nhóm núi lửa được giám sát chặt chẽ nhất thế giới. INGV sử dụng mạng lưới địa chấn, đo biến dạng mặt đất, quan trắc khí thải và hình ảnh vệ tinh để phát hiện dấu hiệu bất thường. Nhờ vậy, các cảnh báo sớm có thể đến tay chính quyền và người dân trước khi tình hình trở nên nghiêm trọng.

Kết Luận

Núi lửa Etna là sự hòa quyện giữa sức mạnh thiên nhiên dữ dội và nỗ lực khoa học bền bỉ của con người. Với chúng tôi, Etna không chỉ là một ngọn núi lửa trên bản đồ. Đó là câu chuyện về những con người sống cạnh một khối lửa khổng lồ, vừa yêu vừa dè chừng nó suốt hàng nghìn năm.

Nguồn Tham Khảo:

UNESCO World Heritage Centre: Mount Etna