Lewotobi Laki-Laki Là Núi Lửa Gì? Quả Bom Hẹn Giờ Dưới Lớp Vỏ Trái Đất

Nằm trên đảo Flores xinh đẹp thuộc tỉnh Đông Nusa Tenggara của Indonesia, núi lửa Lewotobi Laki-Laki là một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất Indonesia trong vài năm gần đây. Chúng tôi vẫn nhớ những hình ảnh làng mạc phủ tro xám và bầu trời đỏ rực trong đêm tháng 11 năm 2024, khi ngọn núi này khiến nhiều gia đình mất người thân chỉ sau một đêm. Bài viết này phân tích đặc điểm địa chất, lịch sử hoạt động và mức độ nguy hiểm của Lewotobi Laki-Laki, kèm tình trạng cảnh báo mới nhất.

Núi Lửa Lewotobi Laki-Laki Là Gì?

Lewotobi Laki-Laki là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) hoạt động mạnh, nằm ở phía đông đảo Flores, thuộc huyện Đông Flores, Indonesia. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, ngọn núi cao khoảng 1.584 mét. Laki-Laki trong tiếng Indonesia nghĩa là người đàn ông, và núi này tạo thành một cặp núi lửa đôi với Lewotobi Perempuan (người phụ nữ), ngọn núi cao hơn, khoảng 1.703 mét, nhưng hiền hơn nhiều. Cả hệ thống nằm trên cung núi lửa Sunda, nơi mảng Ấn Úc chìm xuống dưới mảng Sunda.

• Vị trí. Đảo Flores, tỉnh Đông Nusa Tenggara, Indonesia.
• Cấu trúc địa chất. Núi lửa dạng tầng thuộc cặp núi lửa đôi, hai đỉnh nằm cạnh nhau nhưng có mức độ hoạt động rất khác nhau.
• Độ cao. Khoảng 1.584 mét, thấp hơn Lewotobi Perempuan.
• Cơ quan giám sát. Trung tâm Núi lửa học và Giảm nhẹ Thiên tai Địa chất Indonesia (PVMBG), thuộc Cơ quan Địa chất.

(Xem thêm: Etna Là Núi Lửa Gì? Giải Mã Hiện Tượng "Xé Rách Mảng" Dưới Lòng Châu Âu)

Cấu Trúc Núi Lửa Đôi Và Cơ Chế Phun Trào

Lewotobi có hình thái và cách hoạt động rất đặc trưng, và đây là những điểm chúng tôi thấy đáng chú ý nhất.

• Cặp núi lửa đôi. Hai ngọn núi nằm cách nhau chỉ vài kilômét, nhưng Laki-Laki hoạt động nhiều hơn hẳn. Perempuan cao hơn nhưng yên tĩnh hơn.
• Phun nổ đột ngột. Núi thường phun theo từng đợt nổ, đẩy cột tro cao hàng kilômét lên khí quyển, kèm theo đá nóng sáng, dung nham và các dòng vật liệu nóng đổ xuống sườn.
• Nguy cơ lahar sau mưa. Tro và đá lỏng lẻo trên sườn núi có thể bị nước mưa cuốn thành dòng lũ bùn đá (lahar) dọc các sông bắt nguồn từ đỉnh, nên chính quyền luôn cảnh báo cả khi núi đã dịu bớt.

Lịch Sử Hoạt Động Gần Đây Và Mức Độ Nguy Hiểm

Vài năm trở lại đây, Lewotobi Laki-Laki trải qua nhiều đợt bùng nổ mạnh, và có những đợt để lại hậu quả rất nặng nề.

• Đêm 3 tháng 11 năm 2024. Núi phun ngay trước nửa đêm, đá nóng sáng và dung nham rơi xuống những khu dân cư cách miệng núi khoảng 4 km, làm nhiều nhà cháy và sập mái. Theo thống kê chính thức, đợt phun này làm 9 người thiệt mạng và ảnh hưởng đến hơn 10.000 người ở nhiều làng. PVMBG nâng cảnh báo lên Mức IV (Awas), mức cao nhất, và yêu cầu người dân rời khỏi bán kính 7 km, cộng thêm 9 km ở hướng tây nam đến tây bắc.
• Những ngày sau đó. Núi liên tục phun, có ngày tạo cột tro cao khoảng 8 km. Hàng nghìn người phải sơ tán, một phần vào các điểm trú tạm và một phần tự đến nơi an toàn hơn.
• Ngày 7 tháng 7 năm 2025. Núi phun cột tro cao khoảng 18 km, khiến sân bay quốc tế Bali hủy 24 chuyến bay, ảnh hưởng đến nhiều hãng hàng không Úc.
• Năm 2025 đến đầu 2026. PVMBG nhiều lần nâng cảnh báo. Đến đầu tháng 1 năm 2026, núi vẫn ở Mức IV vì magma còn dịch chuyển, với vùng cấm bán kính 6 km và 7 km theo các hướng tây bắc, đông bắc.
• Năm 2026. Tháng 6, núi có hàng chục lần phun trong một tuần, cột tro cao tới khoảng 2.000 mét so với đỉnh. Đến ngày 16 tháng 9 năm 2026, PVMBG hạ cảnh báo từ Mức III (Siaga) xuống Mức II (Waspada) vì hoạt động giảm dần, lần phun gần nhất khi đó vào ngày 31 tháng 8.

Núi Lửa Lewotobi Laki-Laki Có Nguy Hiểm Không?

Có, và năm 2024 đã cho thấy điều đó một cách đau lòng. Chỉ trong một đêm, những ngôi làng quanh núi từ yên bình trở thành vùng sơ tán khẩn cấp.

• Vật liệu nóng và tro dày. Đá nóng, dung nham và tro có thể phủ xuống khu dân cư trong phạm vi vài kilômét, làm cháy nhà, sập mái và cắt đường.
• Ảnh hưởng đến hàng không. Các cột tro cao hàng chục kilômét đã làm hủy chuyến bay đến Bali, Labuan Bajo và nhiều tuyến khác.
• Lahar mùa mưa. Mưa lớn có thể cuốn tro và đá thành lũ bùn dọc các dòng sông, đe dọa vùng hạ du kể cả khi núi tạm yên.
• Khó dự đoán. Núi có thể chuyển từ yên tĩnh sang phun mạnh trong thời gian ngắn, nên PVMBG luôn khuyến cáo người dân tuân thủ vùng cấm ngay cả ở mức thấp.

Quy Trình 4 Bước Chuẩn Bị An Toàn Khi Đến Gần Lewotobi

Nếu bạn sống hoặc dự định đến Flores, đây là những bước chúng tôi khuyên bạn làm.

1. Kiểm tra mức cảnh báo và bán kính khuyến cáo mới nhất của PVMBG trước chuyến đi và kiểm tra lại vào ngày khởi hành.
2. Không vào bán kính cấm quanh miệng núi, dù núi trông yên tĩnh, và tránh các thung lũng sông bắt nguồn từ đỉnh khi trời mưa.
3. Chuẩn bị khẩu trang, kính bảo hộ và theo dõi thông báo của chính quyền địa phương khi có mưa tro.
4. Xác nhận lại lịch bay với hãng hàng không trước khi đi, vì tro núi lửa có thể làm đổi hoặc hủy chuyến bay nhanh chóng.

Câu Hỏi Thường Gặp

• Lewotobi Laki-Laki cao bao nhiêu? Khoảng 1.584 mét theo các thông báo chính thức. Lewotobi Perempuan ở cạnh bên cao hơn, khoảng 1.703 mét.
• Núi có đang hoạt động không? Có. Núi phun nhiều lần từ năm 2024. Ngày 16 tháng 9 năm 2026 PVMBG hạ cảnh báo xuống Mức II, nhưng tình trạng có thể thay đổi nhanh nên bạn cần xem thông báo mới.
• Mức III Siaga và Mức IV Awas khác nhau thế nào? Hai mức này nằm ở nhóm cao nhất trong thang bốn mức của Indonesia. Mức IV là mức cao nhất, kèm vùng cấm rộng hơn và yêu cầu sơ tán.
• Đi du lịch Flores có an toàn không? Phần lớn đảo vẫn đón khách, nhưng bạn cần theo dõi thông báo chính thức và tuân thủ vùng cấm quanh núi.

Kết Luận

Lewotobi Laki-Laki nhắc chúng ta rằng một ngọn núi không cao vẫn có thể gây ra những tổn thất rất nặng khi nằm sát khu dân cư. Chúng tôi tin rằng việc theo dõi các thông báo của PVMBG và tôn trọng vùng cấm là điều thiết thực nhất mà người dân và du khách có thể làm để giữ an toàn.

Nguồn tham khảo

Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia (ESDM), thông cáo về đợt phun của Lewotobi Laki-Laki và việc nâng cảnh báo lên Mức IV: esdm.go.id