Purace Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Kiến Tạo Dữ Dội
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Có những ngọn núi lửa đẹp đến mức người ta quên mất rằng bên dưới nó là lòng đất đang chuyển động. Núi lửa Puracé ở Colombia thuộc nhóm đó. Đỉnh núi nằm giữa vùng núi cao Andes, những cột khói lưu huỳnh thường trực bốc lên từ miệng hố, xung quanh là hệ sinh thái páramo (đồng cỏ núi cao) hoang sơ. Nhưng chỉ cách đó khoảng 28 km là thành phố Popayán với hàng trăm nghìn dân. Chúng tôi viết bài này để bạn thấy được cả hai mặt của ngọn núi, vẻ đẹp nguyên sơ và sức mạnh khó lường.
Puracé Là Núi Lửa Gì?
Puracé là một núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) đang hoạt động, nằm ở tây nam Colombia, thuộc dải Cordillera Central của dãy Andes. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, đỉnh núi cao khoảng 4.650 mét so với mực nước biển. Đây là đầu tây bắc của chuỗi núi lửa Los Coconucos, hình thành do quá trình mảng Nazca hút chìm dưới mảng Nam Mỹ. Đá chủ yếu là andesite, andesite bazan và dacite.
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Vị trí | Vườn quốc gia tự nhiên Puracé, tỉnh Cauca, Colombia |
| Độ cao | Khoảng 4.650 mét |
| Loại núi lửa | Núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) |
| Miệng hố đỉnh | Đường kính khoảng 500 đến 600 mét |
| Khoảng cách tới Popayán | Khoảng 28 km |
| Hệ thống cảnh báo | 4 mức màu (xanh lá, vàng, cam, đỏ) do Cơ quan Khảo sát Địa chất Colombia (SGC) công bố |
Chuỗi Núi Lửa Los Coconucos
Puracé không đứng một mình. Nó là điểm neo phía tây bắc của chuỗi Los Coconucos, một dải gồm chín núi lửa phức hợp và năm miệng phun nhỏ, trải dài hơn 6 km về phía đông nam. Nhìn từ trên cao, chuỗi núi này giống một hàng những ngọn đồi nối tiếp nhau, mỗi ngọn mang trong mình một câu chuyện địa chất riêng. Khu vực này nằm trong Cinturón Andino, một khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận.
(Xem thêm: Magma Và Dung Nham Khác Nhau Thế Nào? Giải Mã Sự Khác Biệt Cốt Lõi)
Lịch Sử Phun Trào Của Puracé
Các vụ nổ nhỏ đến vừa liên tục được ghi nhận từ năm 1816, làm thay đổi hình dạng miệng hố đỉnh. Những vụ phun trào lớn nhất được ghi nhận vào các năm 1849, 1869 và 1885. Sau đó còn nhiều vụ nổ lớn vào thập niên 1949 đến 1957. Hoạt động gần đây gồm các vụ phun ngắn ở mức VEI 1 vào năm 2022 và 2023, cùng một vụ ở mức VEI 2 vào đầu năm 2025.
Đặc Điểm Hoạt Động Phun Trào
- Phun nổ tro bụi và khí: Puracé thường xuyên có những vụ bùng nổ giải phóng áp suất. Các đợt này thường mang đặc điểm của kiểu phun trào Vulcanian, đẩy cột tro xám bay cao lên bầu trời.
- Hoạt động thủy nhiệt: ngoài các vụ nổ mác-ma, núi lửa còn dễ xảy ra các đợt phun nổ thủy nhiệt (Phreatic eruption hay Hydrothermal explosion), khi nước ngầm và băng tuyết trên đỉnh gặp hơi nóng từ lòng đất.
- Phát thải lưu huỳnh: ngọn núi nổi tiếng với hàng loạt lỗ phun khí (fumaroles) quanh sườn và miệng hố, liên tục xả khí sulfur dioxide (SO2) và các khí khác. Mùi lưu huỳnh đặc trưng lan ra khu vực xung quanh.
Đợt Cảnh Báo Cam Năm 2026
Hoạt động của Puracé trong hai năm gần đây rất đáng chú ý. SGC từng nâng cảnh báo lên mức cam từ cuối tháng 11 năm 2025 đến ngày 22 tháng 1 năm 2026, rồi lại nâng lên mức cam vào ngày 1 tháng 8 năm 2026. Trong đợt này, các camera ghi nhận nhiều lần tro bốc lên từ miệng hố, và người dân nhiều khu vực quanh núi cũng như một số khu dân cư ở Popayán nhìn thấy cột tro. Nhiều cộng đồng bản địa và nông dân ở khu vực Puracé còn cho biết nguồn nước và cây trồng bị ảnh hưởng bởi tro. Chúng tôi thấy chi tiết này đáng nhớ, vì nó cho thấy tác động không chỉ là một con số trên bảng cảnh báo.
Đến ngày 29 tháng 9 năm 2026, sau khoảng hai tháng ở mức cam, SGC hạ cảnh báo xuống mức vàng nhờ sự giảm dần của địa chấn, tro và khí. SGC nhấn mạnh mức vàng không có nghĩa núi lửa đã ngừng hoạt động, và các chỉ số vẫn có thể dao động. Cơ quan này cũng lưu ý các đợt phát tro hoặc khí có thể xảy ra đột ngột ở Puracé và các núi lân cận.
Hệ Sinh Thái Páramo Quanh Núi Lửa
Điều khiến Puracé khác với nhiều núi lửa khác là cảnh quan bao quanh. Ngọn núi nằm trong một vườn quốc gia tự nhiên cùng tên, nơi những đồng cỏ páramo ở độ cao lớn tạo nên khung cảnh gần như thoát tục. Khói lưu huỳnh bốc lên từ miệng hố làm khung cảnh ấy vừa đẹp vừa nhắc chúng ta nhớ đây là vùng đất vẫn đang được lòng đất định hình.
Puracé Có Nguy Hiểm Không?
Có. Puracé được đánh giá là một trong những ngọn núi lửa có rủi ro cao ở Colombia, nên SGC giám sát liên tục 24/7 qua Đài quan sát Núi lửa và Địa chấn Popayán, nơi theo dõi núi từ năm 1993.
- Đe dọa thành phố lân cận: thành phố lịch sử Popayán chỉ cách núi khoảng 28 km và từng nhận tro trong các đợt phun trào gần đây. Một vụ phun lớn có thể phủ tro dày lên thành phố, làm gián đoạn giao thông, hàng không và ô nhiễm nguồn nước.
- Hiểm họa lũ bùn lahar: khi tro bụi núi lửa gặp những trận mưa lớn đặc trưng của vùng Andes, nó có thể tạo thành lũ bùn lahar. Dòng bùn đá đặc quánh này có thể lao xuống theo các con sông bắt nguồn từ núi, đe dọa trực tiếp các cộng đồng ở thung lũng bên dưới. SGC từng khuyến cáo người dân chú ý các khu vực đầu nguồn của những con sông này.
- Rủi ro ngạt khí: khí SO2 và các khí độc khác có thể tụ lại ở các vùng trũng quanh miệng hố, gây ngạt thở cho người leo núi hoặc động vật đi lạc vào khu vực cấm.
- Ảnh hưởng đến sinh kế: tro bụi có thể ảnh hưởng nguồn nước và cây trồng của các cộng đồng bản địa, nông dân sống quanh núi, như đã được ghi nhận trong đợt hoạt động năm 2026.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Puracé
Núi Lửa Puracé Ở Đâu?
Núi lửa nằm trong Vườn quốc gia tự nhiên Puracé, tỉnh Cauca, tây nam Colombia, cách thành phố Popayán khoảng 28 km.
Núi Lửa Puracé Cao Bao Nhiêu?
Puracé cao khoảng 4.650 mét so với mực nước biển.
Puracé Có Đang Ở Mức Cảnh Báo Nào?
Theo bản tin gần nhất mà chúng tôi tìm được, ngày 29 tháng 9 năm 2026, SGC đã hạ cảnh báo từ mức cam xuống mức vàng. Bạn nên kiểm tra lại với SGC trước khi đăng hoặc đi tới khu vực này.
Kết Luận
Puracé là một trong những thực thể địa chất năng động nhất của Colombia. Dù được bao bọc bởi cảnh quan vườn quốc gia tuyệt đẹp, nó vẫn ẩn chứa nhiều rủi ro, từ các đợt phun nổ thủy nhiệt, tro bụi đến nguy cơ lũ bùn lahar. Chúng tôi mong bạn nhìn ngọn núi này bằng cả hai con mắt, một để ngắm vẻ đẹp và một để tôn trọng sức mạnh của nó. Còn rất nhiều điều về Trái Đất đang chờ bạn tìm hiểu cùng PISPACE.
Nguồn tham khảo:
