Sabancaya Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Chiếc Lưỡi Lửa" Của Dãy Andes, Peru
Bài viết phát hành:
Cập nhật lần cuối:
Giữa dãy Andes hùng vĩ của Peru, có một ngọn núi mà người dân địa phương gọi là "chiếc lưỡi lửa". Đó là núi lửa Sabancaya, một trong những ngọn núi lửa hoạt động bền bỉ nhất Nam Mỹ. Những cột tro xám của nó nhiều lần phủ lên bầu trời vùng Arequipa và làm xáo trộn cuộc sống của các cộng đồng ở dưới chân núi. Chúng tôi viết bài này vì thấy đây là một ví dụ rõ ràng về việc một ngọn núi có thể trở thành nhịp thở thường nhật của cả một vùng đất.
Sabancaya Là Núi Lửa Gì?
Sabancaya là một núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) đang hoạt động mạnh, nằm ở miền nam Peru, thuộc phức hệ núi lửa Ampato-Sabancaya. Tên gọi Sabancaya bắt nguồn từ tiếng Quechua, có nghĩa là "lưỡi lửa". Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, đỉnh núi cao khoảng 5.967 mét so với mực nước biển. Ngọn núi được nuôi dưỡng bởi quá trình hút chìm của mảng Nazca bên dưới mảng Nam Mỹ.
| Thông tin | Chi tiết |
|---|---|
| Vị trí | Vùng Arequipa, Peru, cách thành phố Arequipa khoảng 76 km về phía tây bắc |
| Độ cao | Khoảng 5.967 mét |
| Loại núi lửa | Núi lửa dạng tầng, thuộc phức hệ Ampato-Sabancaya |
| Giai đoạn phun trào hiện tại | Bắt đầu từ tháng 11 năm 2016 |
| Mức cảnh báo | Cam (theo Viện Địa vật lý Peru, IGP) |
| Cơ quan giám sát | Viện Địa vật lý Peru (IGP) và Viện Địa chất, Khai thác mỏ và Luyện kim (INGEMMET) |
Ngọn núi nằm gần thung lũng Colca, nơi được xem là một trong những điểm du lịch hàng đầu của Peru. Theo tài liệu của IGP, quanh phức hệ Ampato-Sabancaya có hơn 20 khu dân cư. Với chúng tôi, con số đó khiến mọi chuyện trở nên cụ thể hơn nhiều, vì những cột tro bụi không chỉ là hình ảnh đẹp mà là điều người dân phải đối mặt hằng ngày.
(Xem thêm: Purace Là Núi Lửa Gì? Lịch Sử Kiến Tạo Dữ Dội)
Đặc Điểm Hoạt Động Phun Trào Của Sabancaya
Giai đoạn phun trào hiện tại của Sabancaya bắt đầu từ tháng 11 năm 2016 và kéo dài đến nay, với các vụ nổ, cột tro khí và hoạt động nhiệt gần như thường xuyên. Núi lửa này hiếm khi ngủ yên.
- Phun nổ tro bụi liên tục: số vụ nổ mỗi ngày thay đổi theo từng giai đoạn, có lúc hàng chục vụ. Các đợt bùng nổ mang kiểu phun trào Vulcanian đẩy cột khí và tro bay cao khoảng 2 đến 4 kilômét phía trên miệng hố.
- Sự đan xen các cơ chế: hoạt động của Sabancaya kết hợp các đợt phun nổ thủy nhiệt (Phreatic eruption hay Hydrothermal explosion) do nước ngầm bị đun sôi, với các bọt khí mác-ma gây ra kiểu phun trào Strombolian rực lửa vào ban đêm. Trong miệng hố còn có một vòm dung nham đang phát triển.
- Phát thải khí cường độ cao: lượng sulfur dioxide (SO2) thoát ra từ miệng hố rất lớn. Ví dụ, IGP từng ghi nhận khoảng 2.039 tấn mỗi ngày vào đầu tháng 10 năm 2023, tạo thành các đám mây khí phủ rộng.
Tình Trạng Giám Sát Hiện Nay
Theo các bản tin năm 2026 mà chúng tôi tìm được, IGP vẫn duy trì cảnh báo màu cam cho Sabancaya. Mức này tương ứng với các vụ nổ lặp lại, tro, khí và bệ đá bắn ra từ miệng hố. IGP cũng nhấn mạnh các vụ nổ gần đây vẫn nằm trong hành vi quen thuộc của núi lửa này, dù việc theo dõi diễn ra liên tục. Trong các đợt hoạt động mạnh, giới chức từng khuyến cáo người dân không đến gần miệng núi trong bán kính khoảng 12 km.
Sabancaya Có Nguy Hiểm Không?
Có. Sabancaya là mối đe dọa thường trực với miền nam Peru, chủ yếu do lượng tro bụi mà nó tạo ra.
- Mưa tro ảnh hưởng nông nghiệp và chăn nuôi: tro bụi rơi xuống các thung lũng quanh núi, như thung lũng Colca, có thể làm ô nhiễm nguồn nước và đồng cỏ. Đây là mối lo lớn với người chăn nuôi, trong đó có việc nuôi lạc đà Alpaca và Llama. Trong đợt phun trào năm 1988, gia súc ở vùng lân cận từng chết vì khí độc hoặc vì ăn phải cỏ bị nhiễm.
- Ảnh hưởng hàng không và sức khỏe: tro bụi phát tán theo gió có thể ảnh hưởng đường bay, nên các cơ quan phát cảnh báo tro bụi cho hàng không. Với người dân gần chân núi, tro còn gây rủi ro cho đường hô hấp và chất lượng không khí.
- Hiểm họa lũ bùn lahar: vào mùa mưa ở dãy Andes, nước mưa hòa với lớp tro chưa kịp đông kết trên sườn núi có thể tạo ra lũ bùn lahar. Dòng bùn đá đặc quánh này có thể lao xuống hẻm núi và làm hư hại đường xá, cầu cống và ruộng đồng.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Sabancaya
Sabancaya Có Nghĩa Là Gì?
Tên gọi bắt nguồn từ tiếng Quechua, có nghĩa là "lưỡi lửa".
Núi Lửa Sabancaya Ở Đâu?
Núi lửa nằm ở vùng Arequipa, miền nam Peru, cách thành phố Arequipa khoảng 76 km về phía tây bắc và gần thung lũng Colca.
Sabancaya Có Đang Phun Trào Không?
Có. Giai đoạn phun trào hiện tại bắt đầu từ tháng 11 năm 2016, và IGP vẫn duy trì cảnh báo màu cam trong các bản tin năm 2026.
Kết Luận
Với tần suất bùng nổ tro bụi dày đặc, Sabancaya vừa là một hiện tượng thiên nhiên ngoạn mục, vừa là hiểm họa hiện hữu với sinh kế và sự an toàn của cộng đồng vùng Arequipa. Chúng tôi mong khi nhìn những bức ảnh cột tro bay lên từ đỉnh Andes, bạn nhớ rằng ở dưới đó có những người đang chung sống với ngọn núi ấy mỗi ngày. Còn rất nhiều điều về Trái Đất đang chờ bạn tìm hiểu cùng PISPACE.
Nguồn tham khảo:
