Erebus Là Núi Lửa Gì? Nó Có Nguy Hiểm Không?

Hãy suy nghĩ thử về một nơi mà băng tuyết trắng xóa trải dài đến tận chân trời, nhưng ngay trên đỉnh một ngọn núi, lửa vẫn sôi sục không ngừng nghỉ. Đó là núi lửa Erebus (Mount Erebus), nằm trên hòn đảo Ross xa xôi và lạnh giá. Bên trong miệng núi là một hồ dung nham nóng rực, giữa vùng đất lạnh bậc nhất hành tinh. Chúng tôi vẫn thấy sự đối lập giữa "băng" và "lửa" ở đây là một trong những khung cảnh địa chất khó tin nhất, và các nhà khoa học coi nơi này như một phòng thí nghiệm tự nhiên vô giá.

Erebus Là Núi Lửa Gì?

Erebus là một núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) đang hoạt động ở Nam Cực, và là ngọn núi lửa hoạt động nằm xa nhất về phía nam trên Trái Đất. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, ngọn núi cao khoảng 3.794 mét. Nhà thám hiểm địa cực Sir James Clark Ross phát hiện ra nó vào ngày 27 tháng 1 năm 1841 và đặt tên theo con tàu HMS Erebus của ông. Điều khiến chúng tôi ấn tượng là khi đó ngọn núi đã đang phun trào.

Thông tin	Chi tiết
Vị trí	Đảo Ross, Nam Cực, nhìn ra Trạm McMurdo
Độ cao	3.794 mét
Loại núi lửa	Núi lửa dạng tầng, đa nguồn gốc
Miệng hố đỉnh	Hình elip khoảng 500 x 600 m, sâu khoảng 110 m
Đặc trưng nổi bật	Hồ dung nham phonolite hoạt động liên tục
Cơ quan giám sát	Đài quan sát Núi lửa Mount Erebus (MEVO), Viện Khai thác mỏ và Công nghệ New Mexico (Mỹ)

Đỉnh núi từng trải qua nhiều thế hệ hình thành caldera (hay còn gọi là lòng chảo sụt lở núi lửa). Ngày nay, miệng hố bên trong chứa một hồ dung nham hoạt động nằm gọn trong một miệng hố nhỏ hơn, rộng khoảng 250 m.

(Xem thêm: Sabancaya Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Chiếc Lưỡi Lửa" Của Dãy Andes, Peru)

Hồ Dung Nham Vĩnh Cửu Và Các Tháp Băng Khí

Erebus sở hữu những đặc điểm mà rất ít nơi trên thế giới có được.

• Hồ dung nham phonolite hiếm có: hồ dung nham lỏng này đã hoạt động liên tục ít nhất từ năm 1972, và có thể lâu hơn nhiều. Dung nham thuộc loại phonolite, giàu kiềm, nhiều khí và khá sệt. Các nhà khoa học nhận định đây là hồ dung nham phonolite duy nhất còn tồn tại bền vững trên Trái Đất.
• Hoạt động bùng nổ: hồ thường xuyên có các đợt nổ bọt khí khổng lồ theo kiểu phun trào Strombolian, ném những quả bom dung nham rực sáng lên thành miệng hố. Các vụ nổ này có thể xảy ra nhiều lần trong một ngày.
• Tháp băng phun khí (Ice Fumaroles): ở sườn núi, khí nóng thoát ra từ các khe nứt gặp không khí lạnh giá và đóng băng ngay lập tức. Chúng tạo thành những "ống khói" băng có hình thù kỳ dị, cao tới khoảng 18 mét (60 feet) trước khi sụp đổ. Bên dưới là những hang băng mà nhiệt độ bên trong vẫn quanh mức 0 độ C.

Vì Sao Erebus Là Phòng Thí Nghiệm Tự Nhiên?

Điều khiến Erebus đặc biệt giá trị với khoa học là hoạt động của nó vừa đều đặn, vừa không quá dữ dội. Hồ dung nham cho phép các nhà nghiên cứu nhìn thẳng vào "bên trong" núi lửa, từ khoảng cách chỉ vài trăm mét. Đài quan sát MEVO được thành lập năm 1992, vận hành mạng lưới địa chấn, hạ âm, đo đạc địa hình và môi trường trên núi quanh năm. Mỗi mùa hè Nam Cực, các nhà khoa học lại dựng trại ở độ cao khoảng 3.400 mét, rất gần đỉnh.

Erebus Có Nguy Hiểm Không?

Có. Erebus nằm ở nơi hoang vu nhất hành tinh và không đe dọa các khu dân cư đông đúc. Nhưng nó vẫn ẩn chứa những mối nguy nghiêm trọng đối với hoạt động thám hiểm và nghiên cứu.

• Nguy hiểm cho hàng không: ngày 28 tháng 11 năm 1979, Chuyến bay 901 của Air New Zealand, một chuyến bay ngắm cảnh, đâm vào sườn núi Erebus, khiến toàn bộ 257 người trên máy bay thiệt mạng. Hiện tượng whiteout, khi tuyết và ánh sáng xóa mờ mọi tương phản, khiến phi hành đoàn không nhận ra địa hình phía trước. Nhưng theo Ủy ban Hoàng gia điều tra, nguyên nhân quyết định là tọa độ trong máy tính dẫn đường bị thay đổi mà phi hành đoàn không được thông báo.
• Phát thải khí độc: núi lửa liên tục thải khí vào bầu khí quyển, trong đó có sulfur dioxide (SO₂) và carbon dioxide (CO₂). Mùi lưu huỳnh có thể nồng nặc ngay cả khi máy bay trực thăng bay qua gần miệng hố.
• Bom dung nham bất ngờ: các vụ nổ Strombolian có thể văng những khối đá nóng chảy ra vành miệng hố. Một nhiếp ảnh gia từng kể rằng ngay sau khi vừa rời khu vực đó, dung nham đã bắn xuống đúng chỗ họ đứng, nên các nhà nghiên cứu làm việc quanh vành núi luôn phải rất thận trọng.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Erebus

Núi Lửa Erebus Ở Đâu?

Erebus nằm trên đảo Ross, Nam Cực, nhìn xuống Trạm McMurdo của Mỹ và Căn cứ Scott của New Zealand.

Hồ Dung Nham Erebus Có Từ Bao Giờ?

Hoạt động liên tục của hồ dung nham được ghi nhận từ ít nhất năm 1972, và có thể đã kéo dài lâu hơn nhiều.

Vì Sao Tên Núi Là Erebus?

Sir James Clark Ross đặt tên ngọn núi theo tên con tàu HMS Erebus của ông khi phát hiện ra nó vào năm 1841.

Kết Luận

Với hồ dung nham phonolite hiếm có và những tháp băng phun khí, Erebus là một kỳ quan địa chất độc nhất vô nhị. Nhưng đây cũng là vùng đất đòi hỏi sự thận trọng tuyệt đối với bất kỳ ai bước chân đến. Chúng tôi nghĩ vẻ đẹp ở đây luôn đi kèm lời nhắc về sức mạnh của thiên nhiên. Còn rất nhiều điều về Trái Đất đang chờ bạn tìm hiểu cùng PISPACE.

Nguồn tham khảo:

• Smithsonian Institution, Global Volcanism Program, Erebus
• New Mexico Tech, Mount Erebus Volcano Observatory