Sakurajima Là Núi Lửa Gì? Kẻ Khổng Lồ Thức Giấc Hàng Ngày Tại Nhật Bản

Có những ngọn núi mà người ta chỉ ngắm từ xa. Và có những ngọn núi mà người dân sống ngay bên cạnh, thức dậy cùng tro bụi của nó. Giữa vịnh Kagoshima, phía nam đảo Kyushu của Nhật Bản, núi lửa Sakurajima thuộc nhóm thứ hai. Đây là một trong những ngọn núi lửa hoạt động liên tục nhất Nhật Bản, từng là một hòn đảo riêng biệt, rồi bị dòng dung nham nối liền với đất liền. Chúng tôi viết bài này vì thấy sức hút lạ lùng của nơi mà thiên nhiên và con người đã học cách sống chung với nhau.

Sakurajima Là Núi Lửa Gì?

Sakurajima là một núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) cực kỳ năng động, nằm trên vành phía nam của một caldera (hay còn gọi là lòng chảo sụt lở núi lửa) khổng lồ mang tên Aira, thuộc tỉnh Kagoshima, Nhật Bản. Tên gọi Sakurajima trong tiếng Nhật có nghĩa là "Đảo Hoa Anh Đào".

Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithonian, caldera Aira rộng khoảng 17 x 23 km và hình thành cách đây khoảng 22.000 năm, cùng với dòng vật chất nóng Ito rất lớn. Sakurajima bắt đầu được xây nên từ khoảng 13.000 năm trước, ngay trên vành phía nam của caldera này.

Thông tin	Chi tiết
Vị trí	Tỉnh Kagoshima, đảo Kyushu, Nhật Bản, đối diện thành phố Kagoshima
Độ cao	1.117 mét (đỉnh Kitadake)
Loại núi lửa	Núi lửa dạng tầng nằm trong caldera Aira
Miệng hố đang hoạt động	Minamidake và Showa
Mức cảnh báo	Level 3 trên thang 5 bậc, vùng cấm khoảng 2 km quanh miệng hố
Cơ quan giám sát	Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA)

Ba Đỉnh Núi Và Hai Miệng Hố Đang Hoạt Động

Sakurajima có ba đỉnh chính là Kitadake, Nakadake và Minamidake. Hoạt động ở nón đỉnh Kitadake đã dừng cách đây khoảng 4.850 năm, và từ đó các vụ phun trào chuyển sang Minamidake. Hiện nay, hai miệng hố hoạt động chính là Minamidake và miệng hố Showa nhỏ hơn, nằm ở sườn đông của Minamidake, ở độ cao khoảng 800 m.

(Xem thêm: Erebus Là Núi Lửa Gì? Nó Có Nguy Hiểm Không?)

Từ Hòn Đảo Biệt Lập Thành Bán Đảo: Phun Trào Taisho 1914

Điều khiến Sakurajima đi vào sách địa chất không chỉ là tro bụi. Năm 1914, một vụ phun trào lớn kết hợp giữa nổ mạnh và dung nham chảy, thường gọi là Phun trào Taisho, đã tuôn ra lượng dung nham khổng lồ. Dòng dung nham lấp đầy eo biển hẹp, nối liền hòn đảo này với bán đảo Osumi vĩnh viễn.

Hãy suy nghĩ thử xem, một hòn đảo giữa vịnh bỗng trở thành một phần của đất liền chỉ sau một đợt phun trào. Đó là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh mà những ngọn núi lửa này có thể tạo ra.

Đặc Điểm Hoạt Động Phun Trào Của Sakurajima

Núi lửa này nổi tiếng với hoạt động gần như không nghỉ, đặc biệt từ khoảng năm 1955 đến nay, chủ yếu ở miệng hố Minamidake.

• Các kiểu bùng nổ đặc trưng: núi lửa thường xuyên có những đợt nổ tro bụi bùng phát bất ngờ theo kiểu phun trào Vulcanian, tạo ra cột khói cao vài kilômét. Đôi khi nó chuyển sang kiểu phun trào Strombolian, phóng những quả bom dung nham rực sáng lên màn đêm, kèm sét núi lửa.
• Mưa tro bụi hằng ngày: tro rơi xuống thành phố Kagoshima thường xuyên đến mức người dân coi đó là một phần cuộc sống. Họ dùng ô che tro, và thành phố có xe quét đường chuyên dụng để dọn dẹp mỗi ngày.

Tình Trạng Giám Sát Hiện Nay

Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) hạ mức cảnh báo của Sakurajima xuống Level 3 vào ngày 27 tháng 7 năm 2022, sau một vụ phun lớn ngày 24 tháng 7 cùng năm. Theo các báo cáo mà chúng tôi tìm được cho năm 2026, mức này vẫn được giữ nguyên, kèm khuyến cáo không đến gần các miệng hố trong bán kính khoảng 2 km. Ở đây, Level 3 gần như là trạng thái bình thường chứ không còn là ngoại lệ.

Sakurajima Có Nguy Hiểm Không?

Có. Sakurajima được xem là một trong những ngọn núi lửa nguy hiểm đối với khu dân cư, dù người dân đã quen với tro bụi. Rủi ro về một thảm họa lớn vẫn luôn hiện hữu.

• Sát vách một đô thị lớn: thành phố Kagoshima, với khoảng 600.000 dân, chỉ cách núi lửa khoảng 8 km qua vịnh. Một vụ phun trào lớn như năm 1914 sẽ đặt ra bài toán di tản khổng lồ.
• Khối đá lớn và dòng phún xuất nhiệt: JMA cảnh báo các khối đá lớn và dòng phún xuất nhiệt (pyroclastic flow) trong khoảng 2 km quanh miệng hố Minamidake và Showa. Đây là các dòng khí nóng và đá vụn chuyển động rất nhanh, vì vậy vùng này bị hạn chế tiếp cận. Núi lửa cũng thải khí SO₂ độc hại.
• Sóng nổ và tro rơi xuôi gió: tro và đá nhỏ có thể rơi xuống các khu vực xuôi gió, còn sóng nổ từ các vụ phun có thể làm vỡ cửa kính.
• Hiểm họa lũ bùn lahar: Nhật Bản chịu ảnh hưởng của nhiều cơn bão. Khi mưa lớn trút xuống các sườn núi vốn đã phủ nhiều tro, nó có thể tạo ra lũ bùn lahar, phá hủy đường xá và cầu cống ở sườn thấp của bán đảo.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Núi Lửa Sakurajima

Núi Lửa Sakurajima Ở Đâu?

Núi lửa nằm giữa vịnh Kagoshima, thuộc tỉnh Kagoshima, phía nam đảo Kyushu, Nhật Bản, đối diện thành phố Kagoshima.

Sakurajima Có Đang Phun Trào Không?

Có. Núi lửa đang hoạt động liên tục với các vụ nổ nhỏ gần như mỗi ngày, chủ yếu từ miệng hố Minamidake.

Vì Sao Sakurajima Không Còn Là Đảo?

Vì dòng dung nham của vụ phun trào năm 1914 đã lấp đầy eo biển hẹp và nối hòn đảo với bán đảo Osumi.

Kết Luận

Sakurajima vừa là biểu tượng du lịch kỳ vĩ, vừa là một hệ thống núi lửa nguy hiểm đòi hỏi sự cảnh giác cao độ. Người dân Kagoshima đã học cách chung sống với tro bụi, nhưng chúng tôi vẫn thấy rõ ranh giới mong manh giữa vẻ đẹp và hiểm họa ở nơi này. Còn rất nhiều điều về Trái Đất đang chờ bạn tìm hiểu cùng PISPACE.

Nguồn tham khảo:

• Smithsonian Institution, Global Volcanism Program, Sakurajima (Aira)
• The Watchers, Sakurajima eruption sends heavy ash over Kagoshima City, Japan