Raung Là Núi Lửa Gì? Cấu Trúc Và Uy Lực Phùng Trào Tại Java

Đêm thứ Năm, ngày 9 tháng 7 năm 2015, sân bay quốc tế Ngurah Rai trên đảo Bali bất ngờ đóng cửa giữa mùa du lịch cao điểm. Hàng nghìn du khách bị mắc kẹt, hàng trăm chuyến bay bị hủy, và thủ phạm không nằm trên đảo mà ở cách đó khoảng 150 km, trên đất liền Java: núi lửa Raung. Ngọn núi cao hơn 3.300 mét này nằm ở phía đông đảo Java và là một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất của hòn đảo. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu Raung là núi lửa gì, miệng caldera khổng lồ trên đỉnh có gì nổi bật, những đợt phun trào đã được ghi nhận, vụ việc năm 2015 diễn ra ra sao và mức độ nguy hiểm của ngọn núi này hiện nay.

Raung Là Núi Lửa Gì?

Núi lửa Raung là một núi lửa tầng phức hợp (stratovolcano) nằm ở phía đông đảo Java, Indonesia, và là một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất của đảo này. Ngọn núi thuộc cung núi lửa Sunda, một phần của hệ thống Vành đai lửa Thái Bình Dương chạy qua Indonesia. Dưới đây là những thông tin nhanh về Raung.

• Vị trí: Phía đông tỉnh Đông Java, Indonesia, thuộc địa phận huyện Bondowoso.
• Độ cao: 3.332 mét so với mực nước biển.
• Miệng caldera trên đỉnh: Rộng khoảng 2 đến 3 km tùy nguồn đo, và theo NASA, toàn bộ các vụ phun trào được biết đến của Raung đều diễn ra bên trong caldera này.
• Tần suất hoạt động: Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, Raung đã phun trào ít nhất 13 lần trong 25 năm tính đến năm 2015.
• Cơ quan giám sát: Trung tâm Núi lửa và Giảm nhẹ Thảm họa Địa chất Indonesia (PVMBG).

(Xem thêm: Núi Lửa Tầng Phức Hợp Là Gì? Cấu Trúc Và Đặc Điểm Hoạt Động)

Miệng Caldera Trên Đỉnh Raung Có Gì Nổi Bật?

Điều khiến Raung dễ nhận ra từ xa là caldera (lòng chảo sụt lở núi lửa) khổng lồ nằm ngay trên đỉnh. Viền caldera có màu xám nhạt vì gần như không có thực vật, tạo nên sự tương phản rõ rệt với những sườn núi phủ rừng xanh bên dưới. Chính bên trong miệng hố này, nhiều đợt hoạt động đã diễn ra qua các năm.

• Viền xám đặc trưng: Phần vành thiếu thực vật nên có màu khác hẳn các sườn núi xanh tốt phía dưới.
• Nón mới và hồ dung nham: Trong đợt hoạt động tháng 7 năm 2015, ảnh vệ tinh Landsat ghi nhận thêm một hồ dung nham mới bên cạnh hồ đã có sẵn, còn người quan sát quay được cảnh dung nham phụt lên từ một nón mới hình thành.
• Hoạt động nằm gọn trong caldera: Vách caldera đủ cao để giữ phần lớn vật liệu phun trào bên trong miệng hố, điều này giúp hạn chế tác động trực tiếp xuống các sườn núi.

Lịch Sử Hoạt Động Và Các Đợt Phun Trào Của Raung

Raung không phải ngọn núi lửa yên lặng rồi bất ngờ thức giấc. Hồ sơ của Smithsonian cho thấy ngọn núi này phun trào đều đặn, và những lần gần đây vẫn tiếp tục được báo chí Indonesia ghi lại:

• Giai đoạn trước năm 2015: Ít nhất 13 lần phun trào trong vòng 25 năm, phần lớn là các đợt hoạt động nhỏ nhưng lặp lại thường xuyên.
• Tháng 6 năm 2015: Hoạt động tăng lên từ ngày 24 tháng 6. Đến ngày 29 tháng 6, PVMBG nâng mức cảnh báo từ Waspada (Level II) lên Siaga (Level III). Khi đó núi lửa phun trào mỗi ngày với khoảng nghỉ từ 10 giây đến 1 phút, đôi khi kèm tiếng nổ.
• Năm 2020 và năm 2022: Hoạt động tiếp diễn trở lại vào năm 2020. Tháng 7 năm 2022, PVMBG nâng mức cảnh báo lên Level II và khuyến cáo người dân, du khách không đến gần trung tâm phun trào trong bán kính 3 km.
• Tháng 6 năm 2025: Truyền thông Indonesia đưa tin núi lửa phun trào nhiều lần trong một ngày, có cột tro cao khoảng 1.000 mét phía trên đỉnh, và mức cảnh báo khi đó là Level II.

Vụ Phun Trào Năm 2015 Đã Làm Gián Đoạn Hàng Không Ra Sao?

Theo NASA, sau nhiều tuần rung chuyển dưới lòng đất, Raung bắt đầu phun tro và dung nham vào đầu tháng 7 năm 2015. Các cột tro bay cao tới khoảng 6 km, khiến ít nhất 900 chuyến bay đi và đến Bali cùng các sân bay khu vực bị hủy. Bộ Giao thông Indonesia phải yêu cầu các hãng hàng không tránh những tuyến bay gần ngọn núi, vì tro núi lửa có thể gây hỏng động cơ phản lực.

Sân bay Bali không chỉ đóng cửa một lần. Theo hãng tin AFP, sân bay mở lại ngày 12 tháng 7 sau lần đóng thứ hai, rồi đến ngày 22 tháng 7 lại phải đóng cửa lần thứ ba trong cùng tháng. Chúng tôi hình dung được cảnh hàng nghìn hành khách ngồi chờ trong sảnh, mắt dán vào bảng chuyến bay liên tục đổi trạng thái giữa mùa nghỉ lễ. Điều đáng mừng là NASA cho biết không có lệnh sơ tán nào được ban hành, dù chính quyền khuyến cáo người dân đeo khẩu trang để tránh hít phải tro.

Raung Có Nguy Hiểm Không?

Có, Raung vẫn tiềm ẩn nguy cơ, và rủi ro lớn nhất trong các đợt gần đây liên quan đến tro bụi và hàng không hơn là dòng dung nham. Dưới đây là những mối nguy cần chú ý.

• Tro bụi và hàng không: Các cột tro có thể làm đóng sân bay và hủy hàng trăm chuyến bay, như đã xảy ra năm 2015.
• Mưa tro mỏng: PVMBG cho biết các đợt phun trào có thể gây mưa tro mỏng rải theo hướng gió, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sức khỏe người dân vùng lân cận.
• Vùng cấm quanh miệng núi lửa: Người dân và du khách được khuyến cáo không đến gần trung tâm phun trào, với bán kính cấm từ 2 đến 3 km tùy thời điểm.
• Lũ bùn: Khi mưa lớn, tro tích tụ trên sườn núi có thể bị cuốn thành lũ bùn lahar chảy xuống vùng thấp, đây là nguy cơ chung của các núi lửa phun tro.

Raung Được Giám Sát Như Thế Nào?

PVMBG theo dõi các núi lửa của Indonesia theo bốn mức: Normal (Level I), Waspada (Level II), Siaga (Level III) và Awas (Level IV). Với Raung, các trạm quan sát theo dõi ngọn núi liên tục, và mức cảnh báo có thể được nâng lên hoặc hạ xuống tùy diễn biến. Năm 2015, khi nâng cảnh báo lên Siaga, PVMBG còn phối hợp với cơ quan phòng chống thiên tai quốc gia và các địa phương xung quanh, đồng thời đề nghị chuẩn bị bản đồ sơ tán. Cần lưu ý rằng mức cảnh báo có thể thay đổi bất cứ lúc nào, nên người đi leo núi hoặc sống gần khu vực này cần theo dõi thông báo mới nhất từ PVMBG.

Kết Luận

Raung là ngọn núi lửa mà nhiều người biết đến qua những chuyến bay bị hủy hơn là qua chính hình dáng của nó. Với độ cao 3.332 mét, miệng caldera trên đỉnh và chu kỳ hoạt động lặp lại đều đặn, ngọn núi này luôn nằm trong tầm theo dõi của các nhà khoa học Indonesia. Chúng tôi hy vọng bài viết giúp bạn hiểu rõ hơn về Raung, và nhớ rằng tro núi lửa có thể ảnh hưởng đến cả những nơi cách xa hàng trăm km.

Nguồn tham khảo:
NASA Earth Observatory - Eruption of Raung Volcano
Global Volcanism Program, Smithsonian Institution - Raung