Seulawah Agam Là Núi Lửa Gì? Cấu Trúc Và Địa Nhiệt Tại Aceh

Ngày 2 tháng 1 năm 2013, sương mù dày phủ kín sườn núi Seulawah Agam ở tỉnh Aceh, khiến các nhà khoa học gần như không nhìn thấy gì. Nhưng họ nghe được một tiếng gầm: một lỗ phun khí mới đang phát ra tiếng ồn ngay gần miệng hố van Heutsz, trong khoảng 20 mét. Hôm sau, mức cảnh báo của ngọn núi được nâng từ Level I lên Level II. Chúng tôi nghĩ đến hơn năm triệu người dân Aceh sống dưới bóng của núi lửa Seulawah Agam, một ngọn núi đã yên lặng gần hai thế kỷ nhưng chưa bao giờ thật sự im tiếng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn tìm hiểu Seulawah Agam là núi lửa gì, cấu trúc caldera lồng nhau của nó ra sao, lịch sử hoạt động, mức độ nguy hiểm, cách giám sát và tiềm năng địa nhiệt của khu vực.

Seulawah Agam Là Núi Lửa Gì?

Seulawah Agam là một núi lửa tầng (stratovolcano) cao 1.810 mét, nằm ở mũi tây bắc đảo Sumatra, thuộc tỉnh Aceh, Indonesia. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithonian, đây là một trong ba núi lửa tầng đang hoạt động của Aceh, tỉnh có hơn năm triệu dân. Ngọn núi thuộc cung núi lửa Sunda chạy dọc phía tây Indonesia. Dưới đây là những thông tin nhanh về Seulawah Agam.

• Vị trí: Khu vực Aceh Besar, cách thủ phủ Banda Aceh khoảng 40 đến 50 km về phía đông nam.
• Độ cao: 1.810 mét so với mực nước biển theo dữ liệu của Smithsonian.
• Lần phun trào gần nhất: Ngày 12 đến 13 tháng 1 năm 1839, từ sườn đông bắc, quy mô VEI 2.
• Cơ quan giám sát: Trung tâm Núi lửa và Giảm nhẹ Thảm họa Địa chất Indonesia (PVMBG).
• Trạng thái hiện nay: Một tổng hợp đầu năm 2026 của nhà núi lửa học John Seach ghi ngọn núi đang ngủ yên ở mức cảnh báo Level I (bình thường).

(Xem thêm: Barren Island Là Núi Lửa Gì? Cấu Trúc Và Uy Lực Hoạt Động)

Caldera Và Các Miệng Hố Của Seulawah Agam Có Gì Nổi Bật?

Điều khiến Seulawah Agam khác nhiều ngọn núi lửa khác là ngọn núi này nằm bên trong hai lớp caldera lồng nhau. Theo Smithsonian, ngọn núi được xây dựng bên trong caldera Lam Teuba hình thành từ thời Pleistocene, và bên trong lại có một caldera nhỏ hơn rộng khoảng 8 km nhân 6 km. Vì cấu trúc nhiều lớp như vậy, một số tài liệu xếp Seulawah Agam gần với nhóm núi lửa tầng phức hợp, dù Smithsonian gọi đây là núi lửa tầng.

• Caldera Lam Teuba: Miệng sụt lở lớn từ thời Pleistocene, nền móng của toàn bộ khối núi.
• Caldera nhỏ lồng bên trong: Rộng khoảng 8 km nhân 6 km, nằm gọn trong caldera Lam Teuba.
• Miệng hố trên đỉnh: Phủ rừng, rộng khoảng 400 mét.
• Hai miệng hố hoạt động: Miệng van Heutsz ở sườn bắc đông bắc là miệng hoạt động mạnh nhất, còn miệng Simpago nằm ở sườn nam. Quanh van Heutsz có nhiều khu vực phun khí fumarole.

Lịch Sử Hoạt Động Của Seulawah Agam

Seulawah Agam không có nhiều lần phun trào được ghi lại, nhưng các đợt bất ổn địa chấn thì không hiếm. Dưới đây là những mốc chính theo hồ sơ của Smithsonian và PVMBG:

• Khoảng năm 1510: Một lần phun trào được ghi nhận ở sườn đông bắc, với sai số chừng 10 năm, quy mô VEI 2.
• Tháng 1 năm 1839: Lần phun trào gần nhất, được mô tả là phun nổ thủy nhiệt từ miệng van Heutsz. Smithsonian lưu ý rằng mức độ chắc chắn và tính chất của vụ phun này vẫn còn tranh luận.
• Năm 2010 và năm 2011: Từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2010, địa chấn tăng lên, và ngày 1 tháng 9 PVMBG nâng cảnh báo lên Level II, cấm tiếp cận miệng hố trong bán kính 3 km. Đến ngày 11 tháng 7 năm 2011, mức cảnh báo được hạ xuống Level I.
• Cuối năm 2012 và năm 2013: Từ ngày 27 tháng 12 năm 2012, địa chấn sâu tăng trong một tuần, và ngày 2 tháng 1 năm 2013 xuất hiện lỗ phun khí mới gần miệng van Heutsz. Mức cảnh báo lên Level II ngày 3 tháng 1 rồi hạ xuống Level I ngày 11 tháng 5 năm 2013.

Cần lưu ý rằng vụ năm 1839 được các tài liệu gọi là phun nổ thủy nhiệt. Loại phun nổ này xảy ra khi nước gặp nguồn nhiệt dưới sâu và sinh ra hơi nước áp suất cao, nên thường gắn với những khu vực có nhiều lỗ phun khí và suối nóng như quanh miệng van Heutsz.

Seulawah Agam Có Nguy Hiểm Không?

Có, Seulawah Agam là một núi lửa đang ngủ nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ vì nằm gần khu vực đông dân cư của Aceh. Những yếu tố sau khiến các nhà khoa học không thể xem nhẹ ngọn núi này.

• Dân cư đông quanh núi: Theo dữ liệu của Smithsonian, khoảng 10.500 người sống trong bán kính 10 km, hơn 300.000 người trong bán kính 30 km và gần 1,6 triệu người trong bán kính 100 km.
• Các nhóm hiểm họa trong bản đồ vùng nguy hiểm: PVMBG phân vùng theo hai nhóm: vật liệu bị phun ra trong không khí như tro rơi và bom núi lửa, và các hiện tượng chảy theo địa hình như dòng dung nham, dòng phún xuất nhiệt và lũ bùn lahar.
• Miệng van Heutsz nằm trong vùng địa hình dễ bị ảnh hưởng: Dù nằm ngoài bán kính 2 km của vùng nguy hiểm cấp III, miệng này vẫn nằm trong khu vực có địa hình dễ bị các dòng chảy tác động.
• Địa nhiệt bề mặt vẫn hoạt động: Các lỗ phun khí và khu vực suối nóng cho thấy nguồn nhiệt dưới lòng đất chưa nguội, và khu vực miệng hố có thể có khí độc.

Seulawah Agam Được Giám Sát Như Thế Nào?

PVMBG theo dõi Seulawah Agam theo thang cảnh báo bốn cấp của Indonesia: Level I (Normal, màu xanh lục), Level II (Waspada, màu vàng), Level III (Siaga, màu cam) và Level IV (Awas, màu đỏ). Khi địa chấn tăng, như năm 2010 và đầu năm 2013, mức cảnh báo được nâng và khu vực quanh miệng hố bị hạn chế tiếp cận.

• Theo dõi địa chấn: Số động đất núi lửa sâu và nông được đếm theo tháng, thậm chí theo ngày khi hoạt động tăng.
• Đo nước, khí và nhiệt độ: PVMBG so sánh lượng khí núi lửa, độ pH của nước miệng hố và nhiệt độ lỗ phun khí qua nhiều thời điểm để đánh giá hoạt động.
• Quan sát trực tiếp: Sương mù thường che khuất ngọn núi, nên số liệu đo đạc đóng vai trò chính khi tầm nhìn bị hạn chế.
• Bản đồ vùng nguy hiểm: Các vùng nguy hiểm được vẽ quanh đỉnh núi, giúp chính quyền địa phương lập kế hoạch ứng phó.

Tiềm Năng Năng Lượng Địa Nhiệt Quanh Seulawah Agam

Nguồn nhiệt dưới ngọn núi không chỉ là mối lo mà còn là nguồn năng lượng. Theo ThinkGeoEnergy, công ty Pertamina Geothermal Energy cùng doanh nghiệp của chính quyền Aceh là PT Pembangunan Aceh lên kế hoạch khoan thăm dò tại khu vực địa nhiệt Seulawah Agam từ năm 2025. Các khảo sát ban đầu ước tính tiềm năng lên đến 320 MW, và nếu được phát triển, đây sẽ là nhà máy điện địa nhiệt đầu tiên của Aceh. Cần lưu ý rằng đây mới là kế hoạch thăm dò, chưa phải nhà máy đang vận hành.

Kết Luận

Seulawah Agam là ngọn núi lửa yên lặng gần hai thế kỷ nhưng vẫn để lại những dấu hiệu nhắc nhở: tiếng gầm từ một lỗ phun khí mới giữa sương mù, hay những tháng địa chấn tăng cao khiến cả vùng phải chú ý. Chúng tôi hy vọng bài viết giúp bạn hiểu rõ hơn về ngọn núi này, và nhớ rằng một ngọn núi đang ngủ vẫn xứng đáng được theo dõi, nhất là khi hàng trăm nghìn người sống trong tầm ảnh hưởng của nó.

Nguồn tham khảo:

Global Volcanism Program, Smithsonian Institution - Global Volcanism Program | Seulawah Agam

ThinkGeoEnergy - Geothermal drilling at Seulawah Agam, Indonesia to commence by 2025