Taal Là Núi Lửa Gì? Đặc Điểm và Nguy Cơ

Rạng sáng ngày 20/10/2026, vào lúc 0 giờ 29 phút, camera nhiệt đặt trên miệng núi lửa Taal ghi lại một vụ phun nổ ngắn, đẩy cột hơi nước lên khoảng 300 m. Không có tiếng còi báo động, không có cảnh sơ tán, chỉ là thêm một lần ngọn núi nhỏ này khẽ thở dài giữa hồ. Nhưng chúng tôi vẫn nhớ rằng hồi tháng 1/2020, chính ngọn núi ấy đã khiến hàng trăm nghìn người phải rời khỏi nơi ở. Nằm cách thủ đô Manila khoảng 65 km về phía nam, núi lửa Taal là một trong những ngọn núi lửa độc đáo, đẹp mắt nhưng cũng khó lường nhất Philippines, được ví như "hòn đảo trong hồ, hồ trên đảo". Bài viết này giải thích Taal là núi lửa gì, cấu trúc lồng nhau kỳ lạ của nó, các kiểu phun trào, những thảm họa trong lịch sử, vì sao Taal nguy hiểm và mức báo động hiện tại có ý nghĩa gì.

Taal Là Núi Lửa Gì?

Taal là một núi lửa phức hợp (Complex volcano hay Compound volcano) lớn đang hoạt động, nằm ở tỉnh Batangas thuộc đảo Luzon của Philippines. Trái với hình dung về một ngọn núi cao chót vót, cấu trúc chính của Taal là một caldera (hay còn gọi là lòng chảo sụt lở núi lửa) khổng lồ được lấp đầy bởi hồ nước ngọt, gọi là Hồ Taal. Ngay giữa hồ là Đảo Núi Lửa (Volcano Island), nơi tập trung các miệng hố phun trào lịch sử. Cần lưu ý rằng Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian mô tả Taal là núi lửa tầng (stratovolcano) có hồ miệng núi lửa trên một hòn đảo rộng khoảng 5 km nằm trong caldera lớn, nên bạn có thể gặp cả hai cách gọi.

• Vị trí: Tỉnh Batangas, đảo Luzon, Philippines, cách Manila khoảng 65 km về phía nam.
• Độ cao: Chỉ khoảng 311 m so với mực nước biển, rất thấp so với hình dung thông thường về một ngọn núi lửa.
• Cấu trúc địa chất: Hệ thống miệng trũng sụt lún ngập nước cùng hàng chục nón núi lửa nhỏ và hố nổ trên Đảo Núi Lửa.
• Cơ quan giám sát: Viện Núi lửa và Địa chấn học Philippines (PHIVOLCS).

(Xem thêm: Vì Sao Vàng Tồn Tại Trên Trái Đất?)

Cấu Trúc Lồng Nhau: Đảo Trong Hồ, Hồ Trên Đảo

Mỗi lần nhìn lại bức ảnh chụp từ trên cao, chúng tôi vẫn thấy khó tin rằng một nơi yên bình đến vậy lại là miệng của một ngọn núi lửa. Đặc điểm khiến Taal nổi tiếng toàn cầu chính là cấu trúc địa lý lồng vào nhau rất đặc biệt:

• Hồ Taal (Taal Lake): Phần lớn caldera cổ đại đã chìm dưới nước, tạo thành một hồ nước ngọt rộng lớn bao quanh ngọn núi.
• Đảo Núi Lửa (Volcano Island): Nằm giữa Hồ Taal, đây là phần chóp núi lửa nhô lên khỏi mặt nước. Các hoạt động phun trào cận đại đều diễn ra trên hòn đảo này.
• Hồ miệng hố chính (Main Crater Lake): Ngay trên Đảo Núi Lửa lại có một hồ nước nhỏ ở miệng hố trung tâm. Nước hồ có tính axit rất mạnh, các đo đạc của PHIVOLCS cho thấy độ pH giảm từ khoảng 2,8 xuống còn khoảng 1,6 trong giai đoạn 2020 đến 2021. Trước năm 2020, giữa hồ này còn có một hòn đảo nhỏ tí hon gọi là Vulcan Point. Đợt phun trào tháng 1/2020 đã làm hồ biến mất, và về sau hồ miệng núi lửa hình thành trở lại.

Các Kiểu Phun Trào Và Mối Tương Tác Giữa Nước Và Mác-ma

Vì được bao quanh và lấp đầy bởi nước, cách Taal phun trào mang tính bùng nổ rất cao. Chỉ cần một lượng nhỏ mác-ma chạm vào nước là đủ để tạo ra một vụ nổ:

• Phun trào phreatomagmatic: Khi mác-ma nóng chảy dâng lên và va chạm đột ngột với nước, nó gây ra những vụ nổ mạnh xé toạc lớp đất đá phía trên.
• Phun nổ thủy nhiệt: Taal thường xuyên trải qua các đợt phun nổ thủy nhiệt (Phreatic eruption hay Hydrothermal explosion), là những vụ nổ hơi nước do nước bị đun nóng quá nhanh và có thể xảy ra với rất ít dấu hiệu báo trước.
• Phun trào mác-ma: Sự kiện tháng 1/2020 cho thấy mọi thứ có thể leo thang rất nhanh. Chiều 12/1, đợt phun bắt đầu bằng những vụ nổ hơi nước, rồi cột phun gồm hơi nước, khí và tro bụi vươn lên cao khoảng 10 đến 15 km kèm sét. Sau đó núi lửa chuyển sang phun trào mác-ma với các dòng phun dung nham cao khoảng 500 m từ những khe nứt ở sườn bắc.

Trong vòng vài giờ của ngày 12/1/2020, PHIVOLCS đã nâng báo động lên mức 4 và khuyến cáo sơ tán toàn bộ hòn đảo cùng các khu vực nguy cơ cao trong bán kính 14 km, nơi có khoảng 460.000 người sinh sống.

Những Lần Phun Trào Đáng Nhớ Trong Lịch Sử Taal

Taal không phải là một ngọn núi mới thức giấc. Hồ sơ ghi chép hơn bốn thế kỷ cho thấy nó đã nhiều lần để lại những ký ức nặng nề:

• Năm 1754: Đợt phun trào lớn nhất được ghi nhận, kéo dài khoảng 200 ngày. Nhiều thị trấn ven hồ như Taal, Lipa và Tanauan phải di dời sau đó.
• Năm 1911: Từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2, đợt phun trào làm 1.335 người thiệt mạng. Các luồng base surge quét qua toàn bộ hòn đảo và những làng bản ven hồ, còn tro bụi rơi tới tận Manila.
• Năm 1965: Vụ nổ từ núi Tabaro ở sườn tây nam đảo, kéo dài từ 28 đến 30/9, làm khoảng 200 người thiệt mạng. Đây là một trong những sự kiện giúp giới khoa học mô tả rõ hiện tượng base surge.
• Năm 2020: Sự kiện tháng 1 kể trên, khiến sân bay quốc tế Manila phải đóng cửa tạm thời và hàng trăm nghìn người phải rời khỏi nơi ở.

Núi Lửa Taal Có Nguy Hiểm Không?

Có, rất nguy hiểm. Dù chỉ cao khoảng 311 m, Taal nằm trong nhóm 16 ngọn núi lửa thuộc chương trình Núi lửa Thập kỷ (Decade Volcano), tức những núi lửa được ưu tiên nghiên cứu vì khả năng gây thảm họa gần khu dân cư đông đúc. Cụ thể, các mối nguy chính là:

• Base surge (dòng phún xuất ngang): Khác với dòng dung nham thông thường, các vụ nổ ở Taal có thể tạo ra những luồng khí nóng và tro bụi đặc quánh di chuyển sát mặt đất và mặt nước với tốc độ rất lớn. PHIVOLCS từng cảnh báo đây là kịch bản xấu nhất, vì nó là nguyên nhân gây ra nhiều cái chết trong các đợt phun năm 1911 và 1965.
• Sóng dâng trong hồ (volcanic tsunami): Các vụ nổ dưới đáy hồ hoặc sự sạt lở trên đảo có thể làm mực nước dao động và tạo ra những đợt sóng bất ngờ ập vào bờ hồ.
• Khí lưu huỳnh đioxit và sương mù núi lửa: Năm 2021, lượng khí SO2 từ Taal từng đạt mức kỷ lục 25.456 tấn mỗi ngày. Sương mù núi lửa (vog) nhiều lần làm hại cây cối quanh caldera và khiến người dân khó chịu vì mùi lưu huỳnh.
• Đe dọa thủ đô Manila: Ở khoảng cách quá gần, tro bụi từ Taal có thể làm tê liệt sân bay và đời sống đô thị. Tháng 1/2020, tro bụi ướt rơi xuống nhiều khu vực của Metro Manila, xa nhất tới Quezon City cách núi lửa khoảng 75 km, và hàng trăm chuyến bay bị hủy.

Mức Báo Động Hiện Tại Của Taal Nghĩa Là Gì?

Taal đang ở mức báo động 1 trên thang từ 0 đến 5 của PHIVOLCS, mức được duy trì từ ngày 12/11/2025. Nghe qua có vẻ yên tâm, nhưng thực tế mức này nghĩa là núi lửa đang trong trạng thái bất ổn nhẹ và PHIVOLCS nhắc rằng các vụ nổ hơi nước hay khí, động đất núi lửa, tro nhẹ và khí độc vẫn có thể xảy ra mà không báo trước. Bản tin ngày 20/10 ghi nhận 8 trận động đất núi lửa, trong đó có 6 đợt rung chấn kéo dài từ 6 đến 9 phút, cột khí có lúc cao tới 600 m, lượng SO2 đo ngày 16/10 là 407 tấn mỗi ngày và hòn đảo có dấu hiệu phình lên trong ngắn hạn.

Vì vậy, toàn bộ Đảo Núi Lửa vẫn là Vùng Nguy hiểm Vĩnh viễn, nghiêm cấm đi vào khu vực miệng hố chính và dải nứt Daang Kastila. PHIVOLCS cũng khuyến cáo không nên sinh sống hay đi thuyền trên Hồ Taal, và máy bay nên tránh bay gần núi lửa.

Kết Luận

Núi lửa Taal luôn như một quả bom hẹn giờ lặng lẽ giữa hồ, nơi nước và mác-ma có thể gặp nhau bất cứ lúc nào để tạo ra những vụ nổ dữ dội. Chúng tôi nghĩ vẻ đẹp của Taal càng khiến chúng ta dễ quên mất rằng bên dưới mặt hồ phẳng lặng là một hệ thống núi lửa còn rất sống. Vai trò giám sát của PHIVOLCS tại đây mang ý nghĩa sống còn, quyết định sự an toàn cho toàn bộ khu vực nam Luzon và hàng chục triệu người sống quanh vùng Metro Manila.

Nguồn tham khảo:

Smithsonian Global Volcanism Program - Taal

Daily Tribune - Taal records fresh eruption, remains at Alert Level 1