Copahue Là Núi Lửa Gì? Hồ Axit Và Lịch Sử Phun Trào Ở Biên Giới Chile - Argentina

Trong tiếng của người Mapuche, Copahue có nghĩa là nước lưu huỳnh, và cái tên ấy mô tả khá chính xác ngọn núi lửa này: trên đỉnh có một hồ axit nóng bốc hơi, còn suối nước nóng chảy xuống làm chua cả dòng sông bên dưới. Núi lửa Copahue nằm vắt ngang biên giới Chile và Argentina, thường xuyên nhả ra hơi nước và khí, và đôi khi còn thức giấc phun tro.

Copahue Là Núi Lửa Gì? Ngọn Núi Mang Tên Nước Lưu Huỳnh

Copahue là một núi lửa dạng tầng (stratovolcano) đang hoạt động, nằm trên dãy Andes, ngay biên giới giữa vùng Biobío của Chile và tỉnh Neuquén của Argentina. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, đây là một nón núi lửa kéo dài, được xây bên trong một miệng núi lửa lớn (caldera) cổ. Nét độc đáo nhất của Copahue nằm ở miệng phía đông: nơi đó chứa một hồ axit rộng khoảng 300 m.

• Vị trí: Biên giới Chile và Argentina, cách thành phố Los Ángeles của Chile khoảng 110 km về phía đông nam. Núi lửa lân cận gần nhất là Callaqui, cách khoảng 25 km về phía tây.
• Độ cao: Khoảng 2.997 m theo Smithsonian. Một số nguồn ghi thấp hơn một chút, vào khoảng 2.953 m đến 2.965 m.
• Tọa độ: Khoảng 37,86 độ vĩ nam, 71,18 độ kinh tây.
• Loại núi lửa: Núi lửa dạng tầng, nằm trong một hệ thống caldera lồng nhau.
• Khu dân cư gần nhất: Caviahue và Copahue bên phía Argentina, nổi tiếng với suối nước nóng và khu trượt tuyết.

(Xem thêm: Nevados de Chillán Là Núi Lửa Gì? Diễn Biến Mới Nhất Năm 2026)

Vì Sao Copahue Giống Những Chiếc Bát Lồng Nhau? Cấu Trúc Địa Chất Của Ngọn Núi

Copahue không đứng một mình. Hãy hình dung thế này! Có một chiếc bát rất lớn úp xuống mặt đất, bên trong nó là một chiếc bát nhỏ hơn, và ngọn núi lửa hiện nay mọc lên từ chính phần đáy của chiếc bát nhỏ. Ngoài đời thật, chiếc bát lớn là caldera Caviahue, còn chiếc bát nhỏ là caldera Trapa-Trapa.

Caldera Caviahue có tuổi Pliocen, rộng khoảng 20 x 15 km. Gần rìa tây bắc của nó là caldera Trapa-Trapa, rộng khoảng 6,5 x 8,5 km, hình thành cách đây khoảng 0,6 đến 0,4 triệu năm. Trong lòng Trapa-Trapa, chín miệng núi lửa xếp thành một hàng dài khoảng 2 km theo hướng đông đông bắc đến tây tây nam. Miệng ở cuối phía đông, tên là El Agrio, chính là nơi hoạt động mạnh nhất trong lịch sử. Ngoài ra, bên trong caldera Caviahue còn có một vùng địa nhiệt riêng, nằm cách đỉnh Copahue khoảng 7 km về phía đông bắc.

Hồ Axit Trên Đỉnh Chua Đến Mức Nào? Câu Chuyện Của Dòng Sông Chua

Hồ El Agrio vừa mặn vừa chua, và quanh hồ luôn có khí cùng hơi nước thoát ra. Một nghiên cứu năm 2001 từng ghi nhận độ pH của hồ chỉ khoảng 0,3, có nghĩa là gần với một dung dịch axit mạnh, và trên mặt hồ khi đó còn có lưu huỳnh nóng chảy nổi lên. Các suối nước nóng bên dưới cửa thoát phía đông của hồ có độ pH từ 0 đến 1,5. Nước từ những suối này chảy xuống, góp phần làm dòng Río Agrio, nghĩa là sông chua, mang tính axit. Dòng chảy ấy tiếp tục đổ vào hồ Caviahue bên dưới, và nước hồ này cũng chua, với độ pH được đo ở mức 2,3 đến 3 trong thập niên gần đây.

Điều khiến các nhà khoa học theo dõi hồ rất kỹ là mối liên hệ giữa hồ và magma bên dưới. Trong báo cáo năm 2020, Sernageomin cho rằng việc thể tích hồ miệng núi lửa thu nhỏ, cùng các thay đổi về địa chấn và bất thường trên bề mặt, gợi ý có một lượng magma nằm ở tầng nông. Hồ càng cạn thì lớp đá nóng bên dưới càng dễ tiếp xúc với nước, và các vụ nổ nhỏ càng dễ xảy ra.

Copahue Đã Phun Trào Những Lần Nào? Lịch Sử Từ Thế Kỷ 18 Đến Nay

Smithsonian ghi nhận dấu vết địa chất của các đợt phun từ rất lâu, và các quan sát bằng văn bản bắt đầu từ thế kỷ 18. Kể từ đó, Copahue chủ yếu có những đợt phun nổ nhẹ đến vừa, thường nổ qua hồ miệng núi lửa. Các vụ phun trong thế kỷ 20 đã bắn ra đá vụn núi lửa và cả những mảnh lưu huỳnh nóng chảy đã nguội đông. Đợt phun từ tháng 7 đến tháng 10/2000 còn làm hồ trên đỉnh cạn nước hoàn toàn, nhưng về sau hồ đã đầy trở lại như cũ.

Sau đó, núi lửa im lặng khá lâu. Đến năm 2012, ngọn núi thức giấc trở lại: một đợt ngắn vào tháng 7, rồi đợt lớn hơn bắt đầu từ ngày 22/12. Cột tro cao khoảng 1.000 đến 1.500 m, bị gió đẩy đi xa tới khoảng 250 km về phía nam, rải tro mịn trên đường đi. Tháng 5/2013, chính quyền Neuquén thậm chí phải ban bố cảnh báo đỏ và sơ tán phòng ngừa người dân Caviahue, rồi sau đó dỡ bỏ để mọi người trở về nhà. Từ đó đến nay, Copahue gần như liên tục có những đợt hoạt động nối tiếp nhau.

• Tháng 12/2012 đến 12/2013: Đợt phun lớn nhất của thế kỷ 21 tính đến nay, bắt đầu từ ngày 22/12/2012.
• Tháng 7 đến tháng 12/2014: Một đợt phun nhỏ, kèm nhiều đợt bầy động đất trong năm.
• Tháng 9/2015 đến tháng 2/2017: Đợt phun kéo dài hơn một năm rưỡi.
• Tháng 6/2017 đến tháng 12/2018: Hoạt động ở mức thấp nhưng kéo dài.
• Tháng 8 đến tháng 11/2019: Ngày 30/9/2019, Sernageomin nâng cảnh báo lên mức cam sau khi ghi nhận ba trận động đất chu kỳ dài có năng lượng cao, và vành đai cấm tiếp cận được mở rộng ra bán kính 5 km.
• Tháng 6 đến tháng 11/2020: Ngày 17/6/2020, cảnh báo chuyển từ xanh lá sang vàng khi núi lửa phát ra cột khí thấp kèm hạt vật chất.
• Tháng 7 đến tháng 11/2021: Hoạt động nhẹ. Tháng 8/2021, Sernageomin ghi nhận ánh sáng đêm trên miệng núi và các đợt khí phun từng nhịp, và cho biết hiện tượng này lặp lại vào các tháng mùa đông khi hồ miệng núi lửa thu nhỏ.
• Năm 2024: Một đợt phun nhẹ, ở mức VEI 1, kèm cảnh báo vàng vào tháng 10.

Có một cách giải thích rất đời thường cho các vụ nổ nhỏ này. Hãy hình dung thế này! Một nồi nước úp kín nắp đặt trên bếp lửa: nước sôi sinh hơi, hơi dồn lại cho đến khi bật tung nắp nồi. Ở Copahue, tuyết dày tích tụ trong miệng núi, tan ra và ngấm qua các khe nứt, rồi gặp đá nóng bên dưới. Giới địa chất Argentina nhận xét đây là cơ chế quen thuộc của ngọn núi và gọi các vụ nổ như vậy là phun trào hơi nước (phreatic).

Năm 2024 Có Gì Đáng Nhớ? Cảnh Báo Vàng Trở Lại Vào Tháng 10

Cuối tháng 9/2024, Sernageomin cho biết hoạt động của Copahue tăng lên trong tuần qua nhưng vẫn giữ cảnh báo xanh lá. Ngày 15/10, tín hiệu rung chấn tăng nhẹ. Ngày 19/10, camera của SEGEMAR ghi nhận một đợt phun tro cao khoảng 200 m, bay về phía đông nam. Đến ngày 24/10, Sernageomin nâng cảnh báo từ xanh lá lên vàng, với lý do hoạt động bề mặt tăng, chủ yếu là các đợt phun mảnh vụn núi lửa kèm ánh sáng đêm và bất thường nhiệt. Cơ quan này nhận định sẽ còn tiếp tục có tro phát ra từ miệng El Agrio.

Nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở cột tro. Trong báo cáo Smithsonian tuần 4 đến 10/12/2024, khí thải sulfur dioxide chỉ ở mức thấp, trung bình khoảng 529 tấn mỗi ngày, cột khí cao khoảng 280 m và không còn chứa tro, đêm không thấy ánh sáng trên miệng núi. Hồ trên đỉnh đã xuất hiện lại và rộng khoảng 9.340 m2 tính đến ngày 30/11. Nói gọn lại, hoạt động đã hạ nhiệt vào cuối năm.

Hiện Nay Copahue Ra Sao? Hệ Thống Giám Sát Và Cảnh Báo

Copahue được theo dõi liên tục bởi Sernageomin của Chile, phối hợp với SEGEMAR và đài quan sát OAVV của Argentina. Riêng Sernageomin giám sát 24 giờ mỗi ngày 43 khối núi lửa hoạt động mạnh nhất Chile thông qua Đài quan sát Núi lửa Andes phía Nam. Chile dùng thang cảnh báo bốn màu là xanh lá, vàng, cam và đỏ. Mức vàng được hiểu là hoạt động của núi lửa đang bất ổn, với những vụ nổ nhỏ, khí thoát ra và các thông số quan trắc tăng lên. Ở mức xanh lá, người dân được nhắc giữ khoảng cách 500 m với miệng núi lửa. Khi lên mức cam, vành đai cấm tiếp cận mở rộng ra bán kính 5 km.

Về tình trạng hiện tại, chúng tôi chưa tìm được bản tin chính thức nào của năm 2026 báo cáo thay đổi lớn ở Copahue. Bản tin xác nhận gần nhất mà chúng tôi tìm được là cảnh báo vàng ngày 24/10/2024 và báo cáo hạ nhiệt cuối năm 2024. Mức cảnh báo có thể thay đổi trong vài ngày, nên bạn hãy kiểm tra trực tiếp trên trang của Sernageomin hoặc SEGEMAR để có thông tin mới nhất.

Núi Lửa Copahue Có Nguy Hiểm Không? Những Điều Cần Biết Trước Khi Đến Gần

Có, nhưng chủ yếu ở quy mô địa phương. Các đợt phun được ghi nhận trong lịch sử phần lớn ở mức VEI 1 đến 2, nghĩa là nhẹ đến vừa. Mối đe dọa chính đối với những ngôi làng quanh núi là tro bụi, khí độc ở gần miệng núi, và các dòng nước axit. Đỉnh núi còn có sông băng và tuyết dày, nên khi núi hoạt động mạnh, nước tan có thể trộn với vật liệu núi lửa tạo thành lũ bùn đá (lahar).

Với du khách, các cơ quan khuyến cáo luôn kiểm tra mức cảnh báo hiện hành, giữ khoảng cách theo quy định và không tự ý đến gần miệng núi lửa, nhất là khi có thông báo về khí và hơi nước tăng lên.

Câu Hỏi Thường Gặp

Copahue Có Nghĩa Là Gì?

Trong tiếng Mapuche, Copahue có nghĩa là nước lưu huỳnh. Cái tên phản ánh hồ axit trên đỉnh và các suối nước nóng giàu lưu huỳnh quanh núi.

Hồ Trên Đỉnh Copahue Có Độ Axit Cao Đến Đâu?

Một nghiên cứu năm 2001 ghi nhận độ pH của hồ khoảng 0,3. Con số này cho thấy nước hồ gần với một dung dịch axit mạnh.

Cảnh Báo Vàng Của Sernageomin Nghĩa Là Gì?

Mức vàng là mức thứ hai trong thang bốn màu. Núi lửa có hoạt động bất ổn như vụ nổ nhỏ hay khí thoát ra, nhưng chưa phải là phun trào lớn.

Kết Luận

Copahue là một trong những núi lửa độc đáo nhất vùng Andes: một ngọn núi dạng tầng nằm ở biên giới hai quốc gia, mang trên mình hồ axit có pH chỉ khoảng 0,3, nuôi dòng sông chua chảy xuống cả một vùng thung lũng. Từ đợt phun làm cạn hồ năm 2000, đến chuỗi hoạt động nối tiếp từ năm 2012 và cảnh báo vàng tháng 10/2024, ngọn núi này luôn nhắc rằng hoạt động nhẹ không có nghĩa là hết nguy cơ. Dù các đợt phun thường ở mức nhẹ đến vừa, việc theo dõi sát vẫn rất quan trọng với những ngôi làng gần chân núi. Để cập nhật tình hình mới nhất, bạn hãy xem bản tin của Sernageomin và Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Smithsonian.

Nguồn tham khảo:

• Smithsonian Global Volcanism Program: Copahue
• 24horas: Sernageomin nâng cảnh báo vàng cho núi lửa Copahue ngày 24/10/2024