Home Reef Là Núi Lửa Gì? Hòn Đảo Mọc Lên Rồi Biến Mất Ở Tonga

Hãy tưởng tượng một hòn đảo xuất hiện chỉ sau 11 giờ, rồi có thể tan biến sau vài tháng. Nghe như chuyện thần thoại, nhưng đó lại là điều đã xảy ra nhiều lần ở vùng biển Tonga, nơi có núi lửa Home Reef. Bài viết này sẽ kể bạn nghe về ngọn núi lửa kỳ lạ ấy: nó là gì, vì sao nó liên tục "đẻ" ra đảo mới, và tình hình hoạt động mới nhất ra sao, dựa trên dữ liệu của Smithsonian, NASA và Cơ quan Địa chất Tonga.

Home Reef Là Núi Lửa Gì?

Home Reef là một núi lửa chủ yếu nằm dưới biển (núi lửa ngầm) thuộc miền trung Tonga, nằm giữa bãi cạn Metis (còn gọi là Lateiki) và đảo Late. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, đây là một núi lửa dạng tầng ngầm, với loại đá chính được ghi nhận là dacit. Điểm đặc biệt nhất của Home Reef là đỉnh núi lúc nhô lên khỏi mặt nước thành đảo, lúc lại bị sóng biển bào mòn và chìm xuống.

Bạn có thể hình dung Home Reef như một "xưởng đúc đảo" ngoài khơi: mỗi lần phun trào, nó đẩy vật liệu lên khỏi mặt biển để tạo ra một hòn đảo tạm thời, sau đó biển cả từ từ lấy lại phần đất ấy.

• Vị trí: Miền trung Tonga, cách đảo Late khoảng 25 km về phía tây nam, cách Lateiki khoảng 22 km về phía đông bắc và cách đảo Moʻungaʻone khoảng 75 km về phía tây bắc.
• Tọa độ: Khoảng 18,99°N nam, 174,78°T tây.
• Độ cao đỉnh: Khoảng -10 m so với mực nước biển khi ở trạng thái chìm. Khi đảo mọc lên, độ cao thay đổi theo từng đợt phun trào.
• Loại đá: Chủ yếu là dacit.
• Kiểu hoạt động: Kết hợp cả phun nổ (bùng nổ) và phun trào dung nham (êm hơn).

(Xem thêm: Michael Là Núi Lửa Gì? Hồ Dung Nham Bí Ẩn Ở Rìa Nam Cực Và Hoạt Động Mới Nhất Năm 2026)

Vì Sao Home Reef Hay Phun Trào?

Câu trả lời nằm sâu dưới đáy biển. Home Reef nằm trong đới hút chìm Tonga-Kermadec, một khu vực mà theo NASA, các mảng kiến tạo đang va vào nhau với tốc độ thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Tại đây, mảng Thái Bình Dương chìm xuống bên dưới các mảng nhỏ hơn, tạo ra một trong những rãnh đại dương sâu nhất Trái Đất và một cung núi lửa cực kỳ sôi động.

Dải đáy biển kéo dài từ Tonga đến New Zealand còn được cho là có mật độ núi lửa ngầm cao nhất hành tinh. Vì vậy, Home Reef không phải trường hợp lẻ loi: nó là một thành viên trong cả một "gia đình" núi lửa lân cận như Late, Lateiki hay Hunga Tonga-Hunga Haʻapai.

Lịch Sử Phun Trào Của Home Reef

Hồ sơ của Home Reef đọc lên giống một cuốn nhật ký về những hòn đảo sinh ra rồi mất đi. Dưới đây là các mốc đáng chú ý:

• Năm 1852 và 1857: Những lần hoạt động đầu tiên được ghi nhận, lúc đó một hòn đảo tạm thời đã hình thành.
• Năm 1984: Núi lửa "thức giấc" sau hơn một thế kỷ im lặng. Vụ phun trào tạo ra cột khói cao khoảng 12 km, nhiều đá bọt nổi trên mặt biển và một hòn đảo dài khoảng 1.500 m, rộng khoảng 500 m, cao 30-50 m, ôm lấy một miệng núi lửa chứa đầy nước.
• Năm 2006: Một đảo mới lại hình thành, kèm theo những bè đá bọt khổng lồ trôi xa đến tận nước Úc. Theo các báo cáo, sóng biển mất khoảng một năm để bào mòn đỉnh đảo này.
• Tháng 9/2022: Núi lửa phun trào từ ngày 10/9. Chỉ 11 giờ sau, một hòn đảo mới nhô lên khỏi mặt nước, và đến ngày 20/9 đã rộng khoảng 24.000 m² (gần 6 mẫu Anh).
• Tháng 10/2023: Cơ quan Địa chất Tonga ghi nhận nhiều sự kiện phun trào liên tiếp. Tàu thuyền được khuyến cáo giữ khoảng cách 4 km với đảo.
• Tháng 6/2024: Dung nham chảy ra phía đông đảo, làm diện tích đảo tăng từ khoảng 22 lên khoảng 29 mẫu Anh chỉ trong nửa tháng.

Tình Hình Mới Nhất: Đợt Phun Trào Từ Tháng 12/2025

Đợt hoạt động gần đây bắt đầu từ giữa tháng 12/2025. Sang tháng 1/2026, Cơ quan Địa chất Tonga ghi nhận lượng hơi nước và khí núi lửa phun lên cao hơn và nâng mã cảnh báo hàng không lên màu cam do khả năng có tro bụi. Các phi công trong khu vực cũng báo cáo thấy những cột hơi nước bốc cao.

Ngày 17/2/2026, trong một chuyến bay quan sát có sự tham gia của lãnh đạo chính phủ Tonga, người ta thấy đảo Home Reef đã mở rộng đến hơn 1 km bề ngang và cao khoảng 70 m. Núi lửa vẫn phun ra một cột khói trắng đến xám nhạt giàu hơi nước, kèm một ít tro, dấu hiệu của hoạt động hơi nước-magma (phreatomagmatic) ở mức thấp đến trung bình. NASA cho biết đợt phun trào này vẫn đang diễn ra vào giữa tháng 2/2026.

Về sau, trang VolcanoDiscovery ghi nhận đợt hoạt động này kéo dài đến khoảng tháng 3/2026 và vẫn đánh dấu là đang tiếp diễn. Nhưng mình chưa tìm được bản tin chính thức nào xác nhận trạng thái chính xác của núi lửa vào tháng 10/2026, nên nếu cần thông tin cập nhật nhất, bạn hãy kiểm tra bản tin của Cơ quan Địa chất Tonga.

Hòn Đảo Của Home Reef Hình Thành Và Biến Mất Như Thế Nào?

Khi miệng phun nằm dưới nước nông, magma gặp nước biển và bùng nổ dữ dội, bắn tro, hơi nước và đá ra ngoài. Các vật liệu này chồng dần lên nhau cho đến khi vượt lên khỏi mặt biển và tạo thành đảo. Giới núi lửa học gọi kiểu phun trào này là phun trào kiểu Surtsey, theo tên hòn đảo núi lửa nổi tiếng ở Iceland.

Nhưng đảo núi lửa được xây từ tro và đá vụn, rất mềm và dễ vỡ. Một khi núi lửa nghỉ phun, sóng biển bắt đầu "gặm" dần hòn đảo. Theo NASA, các đảo kiểu này thường chỉ tồn tại vài tháng đến vài năm. Đảo do núi lửa Lateiki lân cận tạo ra năm 1995 từng tồn tại tới 25 năm, nhưng đảo cùng núi lửa năm 2020 chỉ sống được khoảng hai tháng.

Home Reef Có Nguy Hiểm Không?

Theo Cơ quan Địa chất Tonga, hoạt động hiện tại ở Home Reef có nguy cơ thấp đối với các cộng đồng dân cư ở quần đảo Vavaʻu và Haʻapai. Mối lo chính nằm ở hàng hải và hàng không: tàu thuyền được khuyến cáo giữ khoảng cách an toàn, và có thời điểm khoảng cách này là 4 km, 2 hải lý, rồi 5 hải lý tùy theo mức hoạt động. Mã cảnh báo hàng không cũng được nâng lên màu cam khi có thể tro bụi.

Kết Luận

Home Reef là một trong những núi lửa "đáng xem" nhất vùng Thái Bình Dương: một ngọn núi chìm dưới biển, cứ vài năm lại trồi lên thành đảo rồi lại bị sóng cuốn đi. Với các đợt phun trào ghi nhận từ năm 1852, qua những cột mốc 1984, 2006, 2022 và đợt hoạt động kéo dài từ tháng 12/2025, nó cho thấy Trái Đất dưới đại dương năng động đến mức nào. Nếu quan tâm đến diễn biến mới, hãy theo dõi Cơ quan Địa chất Tonga và Chương trình Núi lửa Toàn cầu.

Nguồn tham khảo:

Smithsonian Institution. Global Volcanism Program - Home Reef.