Krasheninnikov Là Núi Lửa Gì? Giải Mã Núi Lửa Đôi Kỳ Vĩ Tại Kamchatka

Giữa bán đảo Kamchatka lạnh giá của nước Nga, có một ngọn núi từng im lặng suốt hàng trăm năm rồi bất ngờ thức giấc vào đầu tháng 8 năm 2025. Đó là núi lửa Krasheninnikov. Chúng tôi theo dõi diễn biến này với sự háo hức xen lẫn lo lắng, vì hiếm có ngọn núi nào vừa phức tạp về cấu trúc, vừa gây bất ngờ về hành vi đến vậy. Trước năm 2025, Krasheninnikov gần như vắng mặt trên các bản tin thảm họa, dù nó nằm trong Vành đai lửa Thái Bình Dương. Hiện nay, tên của nó xuất hiện đều đặn trong các báo cáo hoạt động của giới địa chất quốc tế.

Núi Lửa Krasheninnikov Là Gì?

Krasheninnikov là một hệ thống gồm hai núi lửa dạng tầng (Stratovolcano) chồng lên nhau, nằm bên trong một caldera (lòng chảo sụt lở núi lửa) cổ ở bờ đông bán đảo Kamchatka, Nga. Tên ngọn núi được đặt theo Stepan Krasheninnikov, nhà thám hiểm và địa lý học người Nga thế kỷ 18. Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu (GVP) của Viện Smithsonian, đỉnh cao nhất của hệ thống này đạt 1.816 mét so với mực nước biển.

• Vị trí: Nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Kronotsky, phía nam hồ Kronotskoye, cách thành phố Petropavlovsk-Kamchatsky khoảng 200 km về phía đông bắc.
• Độ cao: 1.816 mét (5.958 feet).
• Caldera: Kích thước khoảng 9 x 10 km, hình thành từ thời Pleistocene.
• Loại đá chính: Basalt, andesite và dacite.
• Bối cảnh kiến tạo: Đới hút chìm, nằm trên lớp vỏ lục địa.
• Di sản: Thuộc quần thể Núi lửa Kamchatka, được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
• Cơ quan giám sát: Nhóm Phản ứng Phun trào Núi lửa Kamchatka (KVERT).

(Xem thêm: Great Sitkin Là Núi Lửa Gì? Giải Mã "Lò Phản Ứng" Dung Nham Băng Giá Tại Alaska)

Cấu Trúc Địa Chất Độc Đáo Của Hai Nón Núi Lửa

Khi đọc dữ liệu địa chất về Krasheninnikov, chúng tôi thật sự bất ngờ trước cách ngọn núi này được xây nên qua hàng chục nghìn năm. Nón phía nam bắt đầu hình thành cách đây khoảng 11.000 năm và phát triển trong khoảng 4.500 năm, với miệng hố rộng khoảng 800 đến 900 mét. Nón phía bắc ra đời muộn hơn, từ khoảng 6.500 năm trước, có miệng hố rộng khoảng 1,5 km. Bên trong miệng hố ấy lại có một nón thấp với miệng hố rộng 800 mét, và trong đó còn thêm một nón nhỏ nữa.

Hai nón núi lửa nằm dọc một đường nứt chạy theo hướng đông bắc tây nam. Chính đường nứt này đã tạo ra các nhóm nón tro xỉ kéo dài 15 đến 20 km phía ngoài caldera. Các dòng dung nham trẻ chảy vào bên trong caldera và đổ xuống sườn ngoài, còn những dòng cổ hơn từng phủ phần lớn vành đông nam của caldera và trải dài ít nhất 7 km xuống chân núi. Lớp vật liệu phun nổ từ vụ phun trào tạo caldera nằm ngay trên một lớp tro 39.000 năm tuổi, được cho là có liên quan đến sự hình thành caldera Uzon.

Khoảng 1.300 năm trước, nón phía bắc còn tạo ra các vòm dung nham (Lava dome, hay còn gọi là khối vòm dung nham) thành phần andesite và dacite. Các vòm này lấp đầy caldera nhỏ của nón phía bắc rồi tràn ra sườn ngoài của nón.

Lịch Sử Phun Trào Trước Năm 2025

Cơ sở dữ liệu của GVP ghi nhận 32 giai đoạn phun trào đã được xác nhận của Krasheninnikov. Một số mốc nổi bật gồm:

• Khoảng 7.800 năm trước: Các vụ phun trào từ nón phía nam mở đầu giai đoạn hoạt động nghiêng về phun nổ, với chỉ số VEI 4.
• Khoảng 2.100 năm trước: Những vụ phun nổ mạnh kết thúc giai đoạn xây dựng thứ hai của nón phía bắc, kéo theo một caldera sụt nhỏ hình thành và sườn phía bắc của nón phía nam bị sạt lở.
• Khoảng năm 850 sau Công nguyên: Nón phía bắc phun nổ, tạo ra miệng hố nổ, sau đó là khoảng 400 đến 500 năm yên lặng.
• Từ khoảng năm 1350 đến 1550: Chu kỳ hoạt động này tạo ra nón dung nham Pauk trong miệng hố nón phía bắc, cùng hai dòng dung nham Yuzhny và Molodoy ở sườn tây nam.

Mốc năm 1550 được xác định bằng phương pháp phân tích lớp tro, nên các nhà khoa học vẫn xem đây là con số ước tính. Trong nhiều thế kỷ sau đó, ngọn núi gần như không để lại ghi chép nào về hoạt động của mình.

Đợt Phun Trào Năm 2025 Khiến Giới Khoa Học Bất Ngờ

Theo KVERT, một vụ phun nổ bắt đầu lúc 16 giờ 50 phút ngày 2 tháng 8 năm 2025 (giờ UTC). Chúng tôi đọc lại diễn biến từng giờ của đêm đó và không khỏi rùng mình, vì ngọn núi chuyển từ yên lặng sang phun cột tro cao hàng nghìn mét chỉ trong vài giờ.

• Giai đoạn đầu: Các vụ nổ tro đầu tiên bay lên độ cao 3 đến 4 km từ miệng hố nón phía bắc. Cùng lúc, một khe nứt mở ra ở sườn tây bắc và bắt đầu tuôn dung nham nhớt.
• Cao điểm trong đêm: Cột tro vươn tới 5 đến 6 km, gây tro rơi ở một phần khu bảo tồn, rồi lên tới 8 đến 10 km và trôi 185 km về phía đông. Mã màu hàng không được nâng lên mức Cam, sau đó lên mức Đỏ, mức cao nhất, lúc 2 giờ 23 phút ngày 3 tháng 8.
• Những ngày sau đó: Hoạt động giảm dần, mã màu hạ về mức Cam. Đến ngày 4 tháng 8, đám tro đã trôi xa tới 840 km về phía đông nam và đông đông nam.

Hãng thông tấn AP cho biết vụ phun trào đi kèm một trận động đất mạnh 7,0 độ và khiến chính quyền phát cảnh báo sóng thần cho ba khu vực của Kamchatka. Cảnh báo này sau đó đã được dỡ bỏ. Vụ phun trào xảy ra chỉ vài ngày sau trận động đất 8,8 độ ngày 30 tháng 7 năm 2025. Dù hai sự kiện gần nhau về thời gian, chúng tôi chưa tìm thấy bằng chứng đủ chắc chắn trong các nguồn đã kiểm chứng để khẳng định chúng có liên hệ trực tiếp.

Còn một chi tiết khiến chúng tôi chú ý. Người đứng đầu KVERT cho biết đây là vụ phun trào đầu tiên được xác nhận bằng ghi chép lịch sử của Krasheninnikov sau khoảng 600 năm. Trong khi đó, GVP lại ghi lần phun trào trước là khoảng năm 1550, tức cách đây khoảng 475 năm. Theo AP, lý do của khoảng chênh lệch này chưa được làm rõ.

Núi Lửa Krasheninnikov Có Còn Hoạt Động Không?

Có. GVP vẫn liệt kê đợt phun trào bắt đầu từ ngày 2 tháng 8 năm 2025 là đang tiếp diễn. Sau giai đoạn phun nổ dữ dội, ngọn núi chuyển dần sang kiểu hoạt động phun trào dung nham:

• Tháng 8 năm 2025: Dung nham lấp đầy miệng hố nón phía bắc, trải ra đáy hố trên diện tích khoảng 1 km vuông và đổ xuống sườn tây bắc theo nhiều nhánh.
• Cuối tháng 9 năm 2025: Ảnh vệ tinh thương mại cho thấy các dòng dung nham dài khoảng 2,9 km về phía tây bắc, 2,8 km về phía đông bắc và 3 km về phía đông đông bắc.
• Tháng 11 năm 2025: Một chuỗi vụ nổ ngắn bắt đầu từ ngày 13 tháng 11 tạo ra cột tro cao khoảng 3,5 km so với mực nước biển.
• Ngày 29 tháng 1 năm 2026: KVERT hạ mã màu hàng không từ Cam xuống Vàng, mức thứ hai thấp nhất trong thang bốn màu.
• Tháng 9 năm 2026: Báo cáo tuần từ ngày 10 đến 16 tháng 9 cho biết dung nham vẫn tiếp tục chảy ra sườn đông của nón phía bắc, vệ tinh ghi nhận điểm nóng lớn mỗi ngày, hơi nước và khí thải đôi khi lẫn tro. Mã màu vẫn ở mức Vàng.

Tình hình có thể thay đổi bất cứ lúc nào, nên bạn nên theo dõi trang của GVP và KVERT để nắm thông tin mới nhất.

Krasheninnikov Có Nguy Hiểm Không?

Mức độ nguy hiểm của Krasheninnikov phụ thuộc vào việc bạn đang nói đến ai và ở đâu:

• Rủi ro với dân cư ở mức thấp: Ngọn núi nằm sâu trong khu bảo tồn Kronotsky hẻo lánh. GVP ước tính khoảng 308 người sống trong bán kính 5 km, 814 người trong bán kính 30 km và 4.674 người trong bán kính 100 km. Trong đợt phun trào tháng 8 năm 2025, cơ quan khẩn cấp địa phương cho biết cột tro đi về phía Thái Bình Dương và không ghi nhận tro rơi ở khu dân cư.
• Mối đe dọa với hàng không: Kamchatka nằm gần các tuyến bay nối châu Á và Bắc Mỹ. Đám tro của đợt phun trào năm 2025 đã trôi xa hơn 800 km, và tro núi lửa có thể làm hỏng động cơ máy bay. Vì vậy mã màu hàng không luôn được theo dõi sát.
• Rủi ro cho nhà khoa học và du khách: Các vụ nổ bất ngờ luôn là mối nguy hiện hữu với những nhóm nghiên cứu địa chất hoặc du khách sinh thái thám hiểm vùng núi lửa Kamchatka bằng trực thăng.

Kết Luận

Krasheninnikov là minh chứng sống động cho việc một ngọn núi có thể im lặng rất lâu rồi thức giấc ngay khi con người ngừng chú ý. Cấu trúc hai nón lồng trong một caldera rộng 9 x 10 km cho thấy hàng chục nghìn năm tích tụ và biến đổi của lớp vỏ Trái Đất. Hiện nay, ngọn núi vẫn đang phun trào dung nham, và dù rủi ro với dân cư không cao, tro bụi của nó vẫn có thể ảnh hưởng đến hàng không ở quy mô lớn. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi các báo cáo mới để cập nhật cho bạn đọc.

Nguồn tham khảo:

• Global Volcanism Program, Viện Smithsonian: hồ sơ núi lửa Krasheninnikov
• PBS NewsHour, bài của Associated Press về đợt phun trào của Krasheninnikov